Ákimder «urys» estidi

Úkimette «Nurly jol» baǵdarlamasynyń oryndalý barysy qaraldy «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy búginde avtojol, turǵyn úı qurylystaryna, sonymen qatar, áleýmettik salaǵa zor serpin bergen ekonomıkalyq ósimniń negizgi lokomotıvi bolyp sanalatyny belgili. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda da bul baǵdarlamaǵa aıryqsha basymdyq berildi. Al búginge deıin onyń júzege asyrylý barysy qaı shamada, qansha qarjy ıgerilip, qandaı jumys atqaryldy? Keshe Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda mine, osy máseleler qaraldy.

100 myńnan astam jumys orny ashyldy

2015-2019 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamanyń ár kezeńde ba­ǵyn­dyrýy tıis mejesi bar. Osy­ǵan baılanysty ótken jylda «Nurly jol» ne tyndyrdy degen másele boıynsha birqatar mı­nıstrlikter Úkimet basshysyna esep berdi. Árıne, aýyzdy qý shóppen súrtetin jaǵdaı emes, atqarylǵan jumys barshylyq. Máselen, Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenovtiń málimdeýinshe, 2016 jyly osy baǵdarlama negizinde 100 myńnan astam jumys orny ashylǵan. Jyl qorytyndylary boıynsha maqsatty transfertterdiń 469,6 mlrd teńgesi nemese 99 paıy­zy ıgerilgen. Tolyq ıgeril­meý jaıttary negizinen memle­kettik satyp alýlar boıynsha únemdeýlermen baılanysty. Qarjy mınıstri Baqyt Sul­­tanov ta «Nurly jol» mem­le­kettik baǵdarlamasynyń bıýd­jettik bóliginiń jyldyq jos­pary 100 paıyzǵa derlik ıge­ril­genin aıtty. Infraqurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa, TKSh men turǵyn úı qurylysyn damy­týǵa, bilim berý salasyndaǵy ınfraqurylymdy júzege asyrý qarajaty tolyq kólemde paı­dalanylǵan. Jergilikti deń­geıde memlekettik baǵdar­lama qarajatyn ıgerý de aıtar­lyqtaı joǵary, ıaǵnı 98,7 paıyz­dy qurady. Sondaı-aq, «Nur­ly jol» memlekettik baǵdar­lamasyna qatysqan tólemshi­lerden bıýdjetke salyq kóle­mi­niń ósimi baıqalady. Olardyń kólemi 2016 jyly 43,5 mlrd teńge­ni qurady, bul 2015 jylǵy­dan 1,4 esege joǵary kórsetkish.

4,4 myń shaqyrym jol salynady

Sondaı-aq, Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qa­symbek óz kezeginde 2017-2019 jyl­dary avtojol salasynda 1,7 trln teńge somasyna uzyn­dyǵy 4,4 myń shaqyrym bola­tyn 23 jobany júzege asy­rý qarastyrylǵanyn baıanda­dy. Bólingen qarajat esebi­nen 7 ótpeli jobada –Asta­na – Qa­ra­ǵandy, Ortalyq – Shy­ǵys, Beıneý – Aqtaý, Orta­lyq – Batys, Qap­shaǵaı – Taldyqorǵan, Astana – Pet­ro­pavl jáne Oral – Kamenka ba­ǵyttary boıynsha jumystar jal­ǵas­ty­rylady. Jyl qory­tyndy­synda 602 shaqyrym jol­da jumystardy aıaqtaýdy jospar­laýda. Respýblıkalyq bıýdjet­ten bólinetin qarajat esebinen jalpy uzyndyǵy 1 myń shaqy­rymnan asatyn 8 jańa jobany bastaý mejelenip otyr. Uzyn­dyǵy 2 184 shaqyrym bolatyn taǵy 8 jobany qarjy­landyrý halyqaralyq qarjy ıns­tıtýttarynyń zaımdary esebinen qarastyrylǵan.

33,8 myń otbasy turǵyn úımen qamtylady

Sonymen qatar, memlekettik baǵdarlamada turǵyn úı qury­lysy máseleleri de qaras­ty­rylǵan. 2016 jyly turǵyn úı qurylysy men ınfraqu­ry­lymyna 400 mlrd teńge bólin­gen, ol jalǵa beriletin, nesıe­ge beriletin jáne kommer­sııa­lyq turǵyn úılerdi, ınje­ner­lik-kommýnıkasııalyq ın­fra­qurylymdy salýǵa jáne Turǵyn úı qurylys jı­naq banki salymshylaryn nesıe­len­dirýge baǵyttaldy. Sonyń nátı­jesinde 2016 jyly 8,3 myńnan astam otbasy turǵyn úımen qamtyldy. 2017 jyldyń sońyna deıin atalǵan qarajat ese­binen qosymsha 33,8 myń otbasy turǵyn úımen qamtamasyz eti­ledi. Atalǵan máseleler odan ári de «Nurly jol» baǵdar­lama­synyń aıasynda júzege asyrylady.

Taǵy da ıgerilmegen qarjy «jyry»

Iá, mınıstrler baıandama­synda min bolmaǵanymen, Qarjy mınıstri baǵdarlamaǵa bólingen qarjyny tolyq ıgermegen oblystardyń da baryn tilge tıek etken edi. Al bul másele buǵan deıin keńeıtilgen otyrysta Elbasynyń da synyna ushyraǵan. «Igerilmegen qarjy jyry» Úkimet basshysyn da ábden ashýlandyrǵan syńaıly. Premer-Mınıstr jalpy 2016 jylǵy baǵdarlamalardyń negizgi sharalary atqarylǵanyn aıta kelip, sonymen qosa jyl qorytyndysy boıynsha belgili bir ıgerilmegen qarajattar bar ekenin taǵy eske saldy. Úkimet basshysy mınıstr­lerdiń baıandamalaryn tyńdap bolǵan soń, oblys ákimderine jeke-jeke nazar aýdaryp, árbir tıyn boıynsha jaýap berýin talap etti. Sóıtip, Aqmola oblysynyń Bulandy aýdanynda ınjenerlik jelilerdi tartýǵa bólingen 900 mln teńgeniń ne sebepti ıgerilmeı qalǵanyn oblys ákimi Sergeı Kýlagın túsindirýge tyrys­ty. Ákimniń sózine qaraǵanda, atalǵan qarjy jyldyń sońynda bólingen. «Aqshanyń jalpy somasy – 1,1 mlrd teńge. Ol aqshany úsh lotqa bólip, konkýrs ótkizdik. Birinshisi – sý qubyrlary júıesi, 411 mln teńge. Ekinshi lot – káriz júıeleri, 300 mln teńge. Al úshinshi lot – ol energetıka. Birinshi lot boıynsha kon­kýrsty birden ótkizip, qara­shanyń orta sheninde tıisti jumystardy bastadyq. Ekinshisi boıynsha konkýrsty eki ret ótkizdik. Jeltoqsan aıynda káriz júıesin tartýdy bastadyq. Al úshinshi lot boıynsha konkýrsty eki ret ótkizsek te, qarjylyq baqylaý qyzmeti jumysty bastaýǵa jol bermedi», degen S.Kýlagın aqshanyń kesh bólingenin alǵa tartty. Biraq Úkimet basshysy ondaı jaýapqa qanaǵattanbaǵandaı. «Negizi, qarjylyq baqylaý qyzmeti teksere me, konkýrsty ýaqytynda ótkizbedi me, onyń bári xalyqtyń máselesi emes. Eń bastysy, aqsha bólindi, biraq ol ıgerilmeı qaldy. Sonyń saldarynan xalyqqa tıisti jaǵdaı jasalmady. Bálkim, aımaqtar jyldyń sońynda aqsha surasa, ony múldem bermegen durys bolar. Jyldyń aıaǵynda mıllıard teńge bólýdiń qandaı paıdasy bar? Báribir konkýrstyń ótpeıtinin, baqylaýshy organ­dardyń tekseris jasaıtynyn bilemiz. Odan da kelesi jylǵa qaldyraıyq», dedi B.Saǵyntaev.

«Aqshany ıgere almasańdar, suramańdar!»

Osydan keıin Qostanaı ob­lysynyń ákimi Arxımed Mu­ham­betov ıgerilmeı qalǵan 300 mln teńge tóńireginde túsinik berdi. Ol da basqalar sııaqty qo­symsha qarjyny bólgeni úshin óz alǵysyn bildirip, aldaǵy ýa­qytta bıýdjet aqshasyn ýaqy­tynda ıgeriletinin jetkizýge tyrysqan. Úkimet basshysy ákim­niń áńgimesin tótesinen úzdi. «Aq­shany ıgere almasańdar, onda ony múldem suramańdar! Mu­ny barlyǵyńa aıtyp otyrmyn», dep eskertti Úkimet basshy­sy. 208 mln teńgeni ıgere almaǵan Soltústik Qazaqstan obly­synyń ákimi Erik Sul­tanov ta, «ıgerilmegeni» bar Qa­ra­­ǵandy oblysynyń ákimi Nur­muxammed Ábdibekov te aqta­lýǵa tyrysqanmen Úkimet bas­­shysynan «jaqsy baǵa» ala al­mady. Ákimderdiń esebinen soń, Úkimet basshysy Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovqa da bir «urysyp» aldy. «Prezıdent sizge eskertý jasady ǵoı. Qatań talap qoıyńyz», – dedi Premer-Mınıstr. Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev bolsa, ıgerilmeı qalǵan 300 mln teńgeni naýryzǵa deıin qaıtarýǵa ýáde etti. Pavlodar oblysynyń ákimi de aqshany qaıtarýǵa daıyn. De­genmen, Úkimet basshysy ol eki ákimniń de «basynan sıpaı» qoıǵan joq. «Jasaǵanyńyz durys, qaıtarǵanyńyz odan da jaq­sy. Alaıda ıgergen kezde zańǵa sáıkes ıgerý kerek. Zań buzý­­shylyq bolmaýy qajet», dedi Úkimet basshysy.

«Kim kináli?»

B.Saǵyntaev ótken jyldyń qyr­kúıeginde Úkimet otyrysynda baǵdarlamalardyń ákimshi­lerine ýaqytyly ıgerý men joba­lardyń qatań baqylaýda iske asyrylýy týraly tapsyrma bergenin eske saldy. «Sondyqtan da ıgerilmeýdiń negizgi sebebi ákimderdiń tarapynan tıisti baqylaýdyń bolmaýynan dep esepteımin. Taǵy bir másele – bólingen qarajatty josparlaý sapasy men ıgerýdiń merzimi. Qarjylandyrýdyń eki jyldyq josparynda edáýir kólem ekinshi jyldyń sońyna qoıylǵan, sol sebepti muny qalaı retke keltirýge bolatyny týraly oılaný kerek. Sondaı-aq, ıgerilmeý qaýpi bar sharalar boıynsha qarajatty qaıta bólý usynystaryn engizý qajet», dedi B.Saǵyntaev. Sonymen qatar, Premer-Mınıstr mınıstrlerge oblys ákimderiniń halyqqa esep berý kezdesýlerine qatysý úshin óńirlerdi aralaý kezinde mindetti túrde «Nurly jol» baǵdarlamasynyń negizgi nysandarynyń qurylys barysymen tanysyp, óz esepterinde sol týraly atap ótýdi tapsyrdy. Úkimet otyrysynda qaral­ǵan ekinshi másele boıynsha – Almatyda ótken 28-shi Búkil­álemdik qysqy Ýnıversıada qorytyndylary týraly Máde­nıet jáne sport mınıstri Arys­tanbek Muhamedıuly baıandady. Mınıstr atap ótkendeı, Ýnı­ver­sıada-2017-ge barlyǵy 57 el­den 1 632 sportshy qatysqan. 3 000-nan astam erikti úles qos­ty. Ýnıversıadanyń barlyq is-sha­ralaryna 230 myń­nan astam bılet sa­tyldy. Úkimet basshysy Ba­qytjan Saǵyntaev Ýnıver­sıa­da jeńimpazdary men júlde­ge­rlerine ýaqytyly tólem júrgizýdi tapsyrdy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»