Úsh til bilgennen utylmasymyz anyq

Táýelsizdik tizgini qoly­myzǵa tıip, egemen el bolǵan alǵashqy kúnderden bastap-aq elimizde til saıasaty Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń tikeleı basshylyǵymen salı­qaly da syndarly túrde júzege asyrylýda. Elbasy jyl saıynǵy Qazaq­stan halqyna arnaıtyn dástúrli Joldaýlarynda da til saıasatyna, onyń ishinde qoǵamdaǵy memlekettik tildiń mártebesin kóterý máselesine kóńil bólip otyrady. Bilim men ǵylym, ekonomıka, bıznes, jalpy, báseke­les­tik qaryshtap damyp otyr­ǵan búgingideı jahandaný keze­ńinde Elbasy kóregendik tanytyp, aldymyzǵa úsh tildi bilý qajettigin qoıyp otyr. Ásirese, óskeleń urpaq pen jastar aldynda birneshe til bilý mindeti tur. Memleket basshysynyń 2007 jylǵy «Jańa álemdegi Jańa Qazaq­stan» atty Qazaqstan halqy­na arnaǵan Joldaýynda «Úsh­tuǵyrly til» mádenı jo­basyn usynǵan bolatyn. El­basy óziniń osy Joldaýyn­da «Qazaq­stan búkil álemde hal­qy úsh tildi paıdalanatyn jo­ǵary bilimdi el retinde tanylýǵa tıis. Bular: qazaq tili – memlekettik til, orys tili – ult­aralyq qatynas tili jáne aǵylshyn tili – jahandyq ekono­mıkaǵa oıdaǵydaı kirý tili», dep atap kórsetti. Bul degenimiz, oqý oryndary aldyna jańa mindetter, jańa talap, jańa maqsattar qoıylyp otyr degen sóz. Negizgi maqsat – ómirden óz ornyn tańdaı alatyn, ózara qarym-qatynasta ózin erkin ustap, kez kelgen ortaǵa tez beıimdeletin, belgili bir ǵylym salasynda bilimi men biligin kórsete alatyn, kóp tildi jáne kóp mádenıetti quzyrettilikti ıgergen polımádenıetti jeke tulǵa qalyptastyrý. Son­dyq­tan úsh tildi meńgerý zaman talaby dep oılaımyn. О́tken tarıhymyzǵa úńilsek, uly ǵulama oıshyl Ábý Nasyr ál-Farabı ómirinde 76 ult­tyń tilin bilse, Uly Abaı orys, qazaq tilderimen qatar parsy, arab tilderin meńgergen. О́r rýhty daýylpaz aqyn Mahambet pen qazaqtyń birtýar uly Shoqan da birneshe til bilse kerek. Qazaq tiliniń esh ýaqytta ózimen kórshiles halyqtar tilderinen kenje qalyp, qatardan qalyp ómir súrmegendigi, óz úlesin eshkimge bermegendigi myńdaǵan jyl tarıhynan málim. Olaı bolsa, nege bizdiń urpaǵymyz baıandy bolashaq úshin ózge tildi jetik meńgermeske?! Kóp tuǵyrly bilim berý sa­la­­sy qazirgi tańda AQSh, Reseı, Úndi­stan, Nıgerııa sııaq­ty júz­­degen ult pen ulys me­ken­deı­tin memleketterde keńi­nen qa­nat jaıǵan. Osyndaı álemge áı­gili, damyǵan memleket­termen bá­se­kege qabiletti bolý úshin til­di bilý, qazaq tilin álem­ge áı­gili etý basty maqsat bolýy kerek. HHI ǵasyr – jańa tehno­lo­gııa­lar men ǵylymnyń damyǵan zamany. Tipti olarsyz ómirdi kóz­ge elestete de almaımyz. Al bi­lim berý salasynda ǵylym men bilimniń birge júretini bel­gili. Olaı bolsa, ǵylymnyń damýyn­daǵy basty qaǵıda – tildi bilý. Úsh tuǵyrly tildi meń­gerý qaltaly azamat­tar­dyń ǵana emes, qara­paıym aýyl­­da­ǵy aǵaıyn­dardyń da bala­­lary­nyń sondaı mártebege qol jet­kizýine sebepshi bolmaq. «Úsh tildi bilim berý – bola­shaqqa bastar jol» demekshi, úsh tuǵyrly bilim berýdiń mańyzy men alǵa qoıǵan maqsattary da orasan zor. Álemde damyǵan 30 eldiń qataryna kirý maqsatynda ǵylym, bilim, tilimizdi damytyp, jańa zaman talabyna saı, básekelestikke qabiletti el bolýymyzǵa aparatyn birden-bir jol da osy. Lázzat DOSTILEÝOVA, Opornyı orta mektebiniń jaratylystaný pánderi birlestiginiń jetekshisi Mańǵystaý oblysy, Beıneý aýdany