Tabysqa toly bir jyl

Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov halyq aldynda esepti kezdesýin ótkizdi. 2016 jyly oblystyń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýy oń kórsetkish kórsetti. О́ńirdegi eń iri óndiris – Qarashyǵanaq kenishi josparly jóndeý jumystaryna baılanysty ónim kólemin 1,2%-ǵa tómendetse de, oblysta jalpy ónim óndirý byltyrǵymen salystyrǵanda 2,6%-ǵa artty. Bul óńirde shıkizat óndirýden basqa salalar qarqyndy damyp kele jatqanyna dálel.

О́ńdeýshi kásiporyndar órlep keledi

О́tken jyldyń 9 aıynda jalpy quny 1 trıllıon 620 mıl­lıard teńgeniń ónimi óndi­ril­gen. Oblystyń óńdeý kásip­oryndarynyń jumysynda 2,5%-ǵa ósý bar, eńbek ónimdiligi de 37,5%-ǵa artqan. Eńbek ónimdiliginiń artýyna Oral transformator zaýyty, «Kondensat» AQ sekildi joǵary tehnologııaly kásiporyndar kóp úles qosty, munda quny 11 mlrd teńge bolatyn 160 myń tonnadan asa ónim shyǵarylǵan. Aıta keteıik, K-5 eýrostandartyna saı benzınniń 20 myń tonnasyn jergilikti kásiporyn óndirdi. «Kvant» jıhaz fabrıkasy 2,5 mlrd teńgeniń ónimin shyǵardy, bıýdjetke 585 mln teńgeniń ústinde salyq tústi. Bul jıhazdyń bir bóligi eksportqa shyǵarylady. О́nimderiniń 80 paıyzyn eksportqa shyǵaryp otyrǵan Oral transformator zaýytynda byltyr jańadan 300 jumys orny ashyldy. Olar 2,5 mlrd teńgeniń ónimin óndirgen. El qazynasyna 300 mln teńge salyq bolyp quıyldy. 2016 jyly turaqty 520 jumys orny ashylyp, 10 jańa ındýstrııalyq joba iske qosyldy. Búginde Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha jalpy quny 335 mlrd teńge bolatyn 47 joba júzege asyrylýda. Munyń bári Elbasynyń tikeleı baqylaýymen júrgizilip jatqan jobalar, deıdi Altaı Kólginov. Oblystyń agroónerkásip kesheninde de óndiris kólemi 17 paıyzǵa artqan. Egin sharýa­shy­lyǵy 42 paıyzǵa, mal sharýa­shy­lyǵy 2 paıyzǵa ósip, tabys 123 mlrd teńgeni qurady. 2015 jyly bul kórsetkish 106 mlrd teńge bolatyn. Bul ósimge memleket tarapynan bólingen 9 mlrd-tan astam qarjy úlken qoldaý bolǵany anyq. Byltyr egin bitik shyǵyp, ótken jylmen salystyrǵanda 3 esege artyq ónim jınaldy. Mal basy sany 11,5 paıyzǵa artty. Et ónimderiniń eksporty 2 myń tonna boldy. Oblysta jańadan 155 sharýa qojalyǵy qurylǵan. Mem­le­kettik baǵdarlamalar arqyly bólingen 4 mlrd-tan astam qarjyǵa 25 myńnan astam mal jáne 343 tehnıka satyp alyndy. Oblysta ınvestısııa kólemi 3,6 paıyzǵa óskeni baıqalyp otyr. Onyń eń kóp kólemi óńdeý salasyna – 12%, ken óndirý salasyna – 10,5%, kásiporyndar men aýyl sharýashylyǵyna 2,5 ese kóp quıylǵan. Salyq túsimi 36%-ǵa ósip, 254 mlrd teńgeni qurady, bul byltyrǵydan 93 mlrd teńgege kóp.

Jaqsynyń bári – jámıǵatqa

О́ńir halqynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý – jergilikti bıliktiń basty nazarynda. О́tken jyly Oral qalasynda kóp páterli 15 úı salynyp, 1500 otbasy bas­panaly boldy. Aýdandarda bir pá­terli 25 turǵyn úı berildi. Jal­py, qurylys salasynda jasalǵan jumys kólemi 5,5 paıyz artyp, 96 mlrd teńge quraǵan. Adamǵa baspanadan keıin keregi gaz, sý, jol sekildi tur­mystyq qajettilikter. Batys Qa­zaqstan oblysy – elimizde kógildir otynnyń qyzyǵyn barynsha kórip otyrǵan óńir. Halyqtyń 93,6 paıyzy, ıaǵnı 275 aýyl, 593 myń turǵyn gazben qamtylǵan. Elektr qýatymen ózin ózi tolyq qamtıtyn sanaýly óńirdiń biri de – BQO. Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda «Batys Paýer» kompanııasy gaz-týrbınaly elektr stansasynyń táýligine 70 MVatt óndiretin birinshi keshenin iske qosty. Oralda óndirilgen elektr qýaty Atyraý men Aqtaý turǵyndaryna da qyzmet etip jatyr. Búginde oblystyń 164 eldi mekenine ortalyqtandyrylǵan taza sý jetkizilgen. «Jerles­terimizdiń 36 paıyzy ǵana taza sý tutynady. Bul máselede biz elimiz boıynsha sońynan sanaǵanda úshinshi turmyz. Taza sý – densaýlyq kepili. Sondyqtan bul máselege erekshe kóńil bólemiz. 2017 jyly 50-den asa eldi mekenge aýyz sý tarta bastaımyz», dedi oblys basshysy. Jyl boıy barlyq salada 22 myń adam jańadan jumysqa tartylsa, sonyń ishinde 6 myń adam turaqty jumys tapqan. Qol jetkizgen tabystyń bári – Elbasy usynǵan «100 naqty qadam» – Ult josparynyń, «Nurly jol», «Bıznestiń jol kartasy», «Jumyspen qamtý», «О́ńirlerdi damytý» jáne taǵy basqa baǵdarlamalardyń nátıjesi.

Mádenıetke zor mańyz

Byltyr Oral óńirinde de kóptegen mádenı jetistikter bolypty. Dına Nurpeıisova men Seıtek Orazalyulynyń týǵanyna 155 jyl tolýyna oraı respýblıkalyq dombyrashylar baıqaýy ótti, oblys ortalyǵynda Qurmanǵazy men Dınaǵa arnalǵan eskertkish boı kóterdi. Muhıt Meráliulynyń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraı respýblıkalyq ánshiler baıqaýy uıymdastyryldy. Bıyl da atqarylatyn is óte aýqymdy. Alash qozǵalysyna 1 ǵasyr toldy. Batys alashor­da­shy­larynyń kósemi bolǵan qaıratker Jahansha Dosmuhamedovtiń 130 jyldyǵy sııaqty mereıtoılar oblys kóleminde atalyp ótiletin bolady. Alash zııalylarynyń asyl armanyn júzege asyrý baqyty HHI ǵasyrdyń basynda bizdiń mańdaıymyzǵa jazylǵan eken. Táýelsizdigimizdi qadirleıik, el ıgiligi úshin birge eńbek eteıik, dedi Altaı Seıdiruly esepti baıandamasynyń sońynda.

Túıin

Esepti kezdesý qarsańynda Altaı Kólginov eki márte «ashyq ákimdik» sharasyn uıym­dastyryp, barlyq sala basshylarymen birge halyqty tikeleı qabyldaý ótkizgen bolatyn. Esepti kezdesý de onlaın rejimde efırden taratylyp, turǵyndardyń saýal qoıýǵa barlyq múmkindigi jasaldy. Kezdesýge qatysýshylar oblys basshylyǵynyń ashyqtyǵyna, halyqpen qoıan-qoltyq jumys istep otyrǵanyna rızashylyq bildirdi. Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan» ORAL Sýretti túsirgen Rafhat HALELOV