Dári-dármek: baǵa men sapa saı ma?

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev aqpan aıynyń basyn­daǵy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda «SK-Farmasııa» JShS-niń kepildendirilgen tegin medısına­lyq kómek aıasynda halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etý jáne dári-dármekterdi satyp alýdaǵy ústemdigin asyra paıdalanatynyna baılanysty qatań sharalar qoldanýdy tapsyrǵan edi. Aýyr aıyp taǵylǵan osy kompanııanyń jumysyna ońtústikqazaqstandyq dárigerlerdiń de kóńili tolmaı otyr. Oblystyq onkologııalyq dıs­panserdiń naýqastary qajetti dári-dármekpen tolyq qamtamasyz etil­mepti. Segiz túrli preparat kelmegen. Naýqastar dárigerlerden talap etedi. Al dárigerler... Osy máseleni kótergen dıspanser basshysy «SK-Farmasııa» JShS basqarma tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Serikbol Mýsınovqa «Dáriniń kelmegenin naýqastarǵa qalaı túsindiremiz?» degen saýal qoıdy. Bul másele Parlament Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıteti jáne Ońtústik Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń uıymdastyrýymen Shymkentte ótken kóshpeli otyrysta kóterildi. S.Mýsınovtyń málimdeýinshe, negizgi preparattar kompanııa tiziminde joq, mınıstrlik tizimge qossa satyp alynbaq. «SK-Farmasııa» ókiliniń jaýabyn basqosýǵa qatysyp otyrǵan mamandar túsingen bolar. Alaıda, dári-dármekke muqtaj naýqastar ondaı jaýapqa qanaǵattana qoımasy anyq. Bul «Qazaqstan Respýblıkasynda halyqty tegin medısınalyq kómektiń kepildi berilgen kólemi sheńberinde dárilik zattarmen qamtamasyz etý týraly jáne farmasevtıka salasynyń jaı-kúıi jáne damýy týraly» taqyrybyndaǵy parlamenttik tyńdaýdy daıyndaý boıynsha ótken arnaıy ýaqytsha komıssııa músheleriniń ekinshi kóshpeli otyrysy. Basqosýǵa qatysýshy depýtattar men mamandar, tıisti mınıstrlikter, qoǵamdyq uıymdar, densaýlyq saqtaý salasynyń ókilderi dári-dármekter baǵasynyń ósý sebebine, sapasyna qatysty usynys-pikirlerin ortaǵa saldy. Elbasy N.Nazarbaev «Qazaq­stan­nyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda zańnamalyq turǵydan barlyq dári-dármektiń baǵasyn retteý qajettigin aıtqan bolatyn. Komıssııa jetekshisi, Parlament Májilisi Áleýmettik mádenı damý komıtetiniń hatshysy B.Mamraev kóshpeli otyrys Joldaý júktegen mindetterdi júzege asyrý maqsatynda 19 mamyrda ótetin parlamenttik tyńdaýǵa daıyndyq ekenin atap ótti. Jalpy, álemde jyl saıyn dári-dármek kólemi 5-6 paıyzǵa ósedi. Qazaqstanda 119 farmóndirýshiler bolsa, onyń 51-i dári-dármek, 68-i medısınalyq qural-jabdyqtar shyǵarady. Otandyq óndirýshiler 32 mlrd teńgeniń ónimin óndirgen. Elimizde shyǵarylatyn dárilerdiń 90 paıyzy djenerıkter, 10 paıyzy ǵana qazaqstandyq. Bul oraıda, otandyq taýar óndirýshilerdiń belsendiligi mańyzdy. Ońtústik Qazaqstan oblysynda 1700-ge tarta memlekettik jáne jekemenshik medısınalyq nysandar halyqqa qyzmet kórsetedi. Onyń 847-si memlekettik bolsa, 982-si jekemenshik. Sondaı-aq, oblys kóleminde 1655-ke tarta dárihana bar. Degenmen, 836 eldi mekenniń 230-ynda dárihanalar tapshylyǵy seziledi. Jalpy, oblysta 18 iri dárihanalar júıesi jumys atqarady. Oblys ákiminiń orynbasary Erbol Sadyrdyń málimdeýinshe, sońǵy úsh jylda dárilik zattar men medısınalyq qyzmetti qamtamasyz etýge bıýdjetten bólingen qarjy 19,2 mlrd teńgeden 21 mlrd teńgege deıin ósken. «Jalpy, memlekettik tapsyrystaǵy otandyq taýaróndirýshiler úlesi 2016 jyly 20 paıyzǵa jetip otyr. Aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 10 paıyzǵa ósken. Osy saladaǵy óndiris oryndaryna toqtalar bolsaq, 2016 jyly oblystaǵy farmasevtıkalyq kásiporyndar 17 mlrd 600 mln teńgeniń ónimin óndirdi. О́ndiris oryndarynyń qýatyn ósirýge qatysty ózekti máseleler de joq emes. Negizgi másele – óndirilgen ónimge memlekettik tapsyrystardy júzege asyrý. Kásiporyndardyń óndiristik qýaty bir oblysty ǵana emes, respýblıkany qamtamasyz ete alady», dedi E.Sadyr. Otandyq ónim úlesin ósirý maqsatynda «EkoFarm Interneıshnl» JShS bıyl ekinshi óndiris ornyn iske qosty. Seriktestiktiń qos zaýyty sapaly ónimimen el naryǵyn tolyq qamtamasyz etýge qaýqarly. Alaıda, otandyqtan buryn ózgeniń ónimin alatyndar da az emes. Seriktestik dırektorynyń mindetin atqarýshy Gúlııa Beksultanqyzynyń aıtýynsha, elimizdegi 885 medısınalyq mekemeniń 773-i «SK-Farmasııa» arqyly satyp alsa, onyń ishinde 65-i qyzmet kórsetetin turǵyndar sanyna saı kelmeıtin az kólemde alady. Al 111-i múlde tapsyrys bermeıdi. «Otandyq ónimdi almas úshin emdeý-saýyqtyrý meke­meleriniń basshylary basqa taýar óndirýshilerdiń múddesin qorǵaıdy. Mysaly, qytaılyq ónimderdi alady. Osy­laısha, qyzmet kórsetý baǵasyn ósiredi», deıdi G.Beksultanqyzy. Al «Zerde-fıto» JShS-niń bas dırektory Muhtar Bıtemirov báse­kelestikti arttyryp, uzaq mer­zimdi kelisimdi qaıta qaraý qajet dep esepteıdi. Onyń aıtýynsha, uzaq merzimdi kelisim bastapqyda salanyń aıaqtan turýyna yqpal etken. Biraq búginde taýar óndirýshi­lerdiń ekinshi tolqyny paıda bolǵan, olar memlekettik tapsyrystan tys qalýda. Qazaqstanda satylatyn dári-dármekterdiń ataýy 70 myńǵa jýyq. Memleket dári-dármektiń 54 paıyzǵa jýyǵynyń qunyn retteıdi eken. Iаǵnı, retteý kórsetkishi kóbeıse dári-dármek baǵasyn qazirgiden edáýir tómendetýge bolady. Ol úshin preparattardyń quny memlekettik deńgeıde rettelýi tıis. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıteti tóraıymynyń mindetin atqarýshy Larısa Paktyń aıtýynsha, osy maqsatta qoldanystaǵy kodeksti ózgertý qolǵa alynǵan. El naryǵyndaǵy dári-dármekterdiń sapasyn qatań tekserý úshin myqty zańdyq júıe kerek. Dári-dármekke suranys artqan saıyn Qazaqstandaǵy farmasevtıka salasyna shet eldik transulttyq kompanııalar kóptep enip jatyr. Bul qazaqstandyq farmasevtıkalyq kásiporyndardyń damýyna keri áserin tıgizýde. Sondyqtan, Úki­met aldyndaǵy mindetti meje otandyq dári-dármekter úlesin 50 paıyzǵa jetkizý bolyp otyr. Jalpy, elimizdegi medısınalyq preparattar naryǵy 360 mlrd teńgeni quraǵan. Onyń 160 mlrd teńgesin memleket tólep, tegin dári-dármek taratady. Al naryq­tyń ózge bóliginde ózekti másele kóp. Ataýy men quramy bir bol­ǵanymen, baǵasy eki túrli dári-dármekter az emes. Kórshiles Reseı­diń ózinde satylatyn medı­sınalyq preparattyń quny elimizde eki ese qymbat. Sondaı-aq, kóshpeli otyrysta aýrýhanalar­da dáriler qısynsyz kóp mólsherde belgilenetini, tutynýdy azaıtý qajettigi aıtyldy. Búginde dárigerdiń belgileýinsiz-aq dári ala­tyndar kóbeıgen. Dári-dár­mek­tiń sapasy baqylaýǵa alynyp, baǵasy rettelýi, qaýipsiz bolýy tıis. Osy oraıda, Muqan Egizbaev tizginin ustaǵan jergilikti den­saýlyq saqtaý salasynyń ókilderi de kókeıde júrgen oılarymen bólisip, usynystaryn jetkizdi. Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy