Búgingi bizdiń kezdesýimiz Elbasynyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynyń júzege asyryla bastaǵan kezeńimen sáıkes keldi. Usynylǵan utqyr saıası, ekonomıkalyq reformalar memleketimizdiń jarqyn bolashaǵyn qamtamasyz etýge arnalǵan. Osy kezeńde oblys halqy 300 myńnan astam adamǵa kóbeıip, eki mıllıonǵa jaqyndady, dep kózaıym habardy aıtýdan bastaǵan esepti baıandamasyn Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov odan ári sala-sala boıynsha atqarylǵan jumystar deregine dáıekteme keltirýmen jalǵady.
Taldyqorǵan qalasy Almaty oblysynyń ortalyǵy bolyp belgilengeli 15 jyldan astam ýaqyt ótse de, halyqtyń suranysyna oraı turǵyn úı salý máselesi mysyqtabandap qana júrgen edi. Shyny kerek, alǵashqy jyldary sapasyz qurylys materıaldarynan kóp qabatty úıler boı kóterip, jeń ushynan úlestirilgen de bolatyn. Al sońǵy 3 jylda halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý jumysynda sanmen qatar, sapaǵa basa nazar aýdaryldy. Dál Taldyqorǵandaǵydaı bir jazda eki shaǵyn aýdan respýblıkamyzda boı kótergen joq. Sondyqtan da, oblys ákiminiń esebine kelgen halyq áńgimelerin atqarylǵan jumysqa jaqsy baǵa berýden bastap, odan ári óz qajettilikteri turǵyn úı máselesin kóterdi. Byltyrǵy jyly Jetisý jerinde 8 mln sharshy metrden astam turǵyn úı, 700-ge jýyq áleýmettik nysan jańadan iske qosylǵany sonyń jarqyn dáleli bolsa kerek.
Shekaralyq oblys bolǵandyqtan shyǵystaǵy kórshimizden qalyspaı kún sanap órkendep ósý ýaqyt talaby. Esepti kezeńde «Batys Eýropa – Batys Qytaı», «Almaty – Taldyqorǵan» avtomagıstraldary, «Jetigen – Qorǵas» temir joly salyndy. Qytaımen shekarada Qazaqstannyń jalǵyz qurǵaq porty bar «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy quryldy. Bul myqty ekonomıkalyq ósim núktesi bolyp sanalady. Keleshekte 100 myń halqy bar jańa qala el shekarasynda ornalasqan Panfılov aýdany aýmaǵynan boı kótermek. Osyndaı iri jobalardy júzege asyrý, ekonomıkada turaqty ósimdi saqtaý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý «Nurly jol» baǵdarlamasy jáne «100 naqty qadam» Ult josparynyń arqasynda múmkin bolǵanyn Amandyq Batalov basa aıtty.
Byltyr Elbasy tapsyrmasyna oraı Almaty oblysyna 529 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartylyp, óńir ekonomıkasyn órkendete túsýge septigi tıgenin atap ótken jón. Árıne, bul rette eki ret halyqaralyq ınvestısııalyq forým ótkizilip nátıjesinde quny 983 mlrd teńge bolatyn 39 jobany júzege asyrýǵa kelisimshart jasalǵany málim. Aıtalyq, «Imperııa Fýd» atty ırandyq kompanııa qýattylyǵy jyl saıyn 8 myń tonna iri qara etin qaıta óńdeıtin zaýyt qurylysyn aıaqtap qaldy. Al «Marven Fýd Tıan-Shan» kompanııasy táýligine 90 tonna makaron ónimderin óńdeıtin zaýyt qurylysyn júrgizýde. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda ken óńdep, shoıyn ónimderin shyǵarý boıynsha Tekeli qalasynda «Bapy Mining» JShS 500 jumys ornyn ashýdy kózdep otyr.
Bizdiń aldymyzǵa Elbasy «agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy kerek» degen mindet qoıdy. Respýblıkada oblysymyz eń iri agrarlyq óńirlerdiń biri bolyp sanalady. Aýyl sharýashylyǵy ónimindegi úlesimiz 16%-dan asady. 1 mln tonnadan astam dándi daqyl, 275 myń tonna maıly daqyl, 1 mln 662 myń tonna kartop pen kókónis jınaldy. Eki jylda qant qyzylshasynyń egistigi 6,5 myń gektarǵa jetkizildi. 10 servıstik daıyndaý ortalyqtary quryldy. Bıyl Alakól, Aqsý, Sarqan aýdandary men Qapshaǵaı qalasynda taǵy 4 ortalyq qurylady. Qyzylshany satyp alý baǵasyn bir tonnasyna 13 myńnan 17 myń teńgege deıin kóterdik. Nátıjesinde, qyzylsha ósirýmen aınalysatyn sharýa qojalyqtarynyń sany 470-ke deıin kóbeıdi. Qant qyzylshasyn jınaý maýsymynda 11 myńnan astam aýyl turǵyndary jumys istedi. Sóıtip, 241 myń tonna ónim alyp, 25 myń tonna qant óndirdik, dedi oblys ákimi.
Bıylǵy jyly qant qyzylshasynyń egistik alqabyn 9 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyp, 300 myń tonnadan astam ónim jınap, 30 myń tonna qant óndirý josparlanyp otyr. О́tken jylǵy qyzylsha qabyldaýdaǵy qıyndyqtardy boldyrmaý úshin qant qyzylshasyn qabyldap, jınaıtyn eki alań qosymsha salynatyn boldy.
Júgeri egistigi úsh jylda 9 myń gektarǵa artyp, bıylǵy jyly 78 myńnan astam alańǵa sebilip 507 myń tonna astyq jınalady. Kezinde eki astyq qyrmany salynyp, sharýa qojalyqtarynyń júgerini keptirý jáne saqtaý máselelerin sheshkenin, aǵymdaǵy jyly taǵy ekeýi salynatynyn da oblys ákimi málim etti. Ekinshi krahmal-sirne zaýytyn jańǵyrtý Qarasaı aýdanynda «AzııaAgroFýd» ujymynda júrgizilip, júgerini óńdeý deńgeıin 45-ten 60%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik týdyrylatyn bolady.
Panfılov aýdanynda «Jarkent Frýkt», Eńbekshiqazaq aýdanynda «Apple World» sııaqty iri ınvestorlar Jetisýdyń tól ónimi alma baqtaryn órkendetýge tartyldy.
Oblystaǵy ózekti másele turǵyn úımen qamtý «Nurly jol» baǵdarlamasy arqyly «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» AQ jáne Qazaqstandyq ıpotekalyq kompanııa arqyly sheshimin tabýda. Byltyr 1 mln 253 myń sharshy metr turǵyn úı salynyp paıdalanýǵa berilgen. Áleýmettik turǵyda kezekte turǵan jandarǵa 442 páter berilse, aǵymdaǵy jyly 1256 páterden turatyn 98 úı taǵy da el qajetin óteıtin bolady. Alaıda, osydan eki jyl burynǵy kórsetkishpen salystyrǵanda osy jyldyń 1 qańtarynda turǵyn úı kezeginde turǵan adamdar sany 35 myń adamnan asyp otyr.
Sonymen qatar, jer telimin alýǵa, týrızmdi damytýǵa, balabaqshalardy kóptep salyp, úsh aýysymdaǵy oqý jáne apatty mektepterdi joıýǵa, kásibı biliktiligi joǵary dárigerlerdi óńirge tartý máselesine baılanysty oılar aıtyldy.
Amandyq Batalov turǵyndar aldynda esep berýmen qatar, ózi kórip júrgen birqatar problemalardy da aıtyp, ony sheshý joldaryn usyndy. Birinshiden, aýyl sharýashylyǵy salasynda kooperasııa boıynsha jumys tym baıaý júrýde. Ekinshiden, Almaty jáne Taldyqorǵan qalalarynyń aınalasynda azyq-túlik beldeýi tıisti deńgeıde qurylmaǵan. Jekelegen aýdandarda orta jáne shaǵyn bıznesti damytý sýbektileri kóńil toltyrmaıdy. Jańa formattaǵy rynok joq. Oblys aýmaǵynda kún saıyn 800 myń tonna turmystyq qatty qaldyqtar shyǵarylady. Alaıda, kúl-qoqysty qaıta óńdeıtin zaýyt salynbaǵan.
Qoryta kelgende, alda atqarylar jumystar áli de az emes. Sondyqtan, qolda bar múmkindikti utymdy paıdalaný barshanyń tól mindeti bolyp sanalady.
Nurbol ÁLDIBAEV,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy