Itbalyqtar ıen dalada qaıdan júr?

Mańǵystaý tabıǵatynda tosyn jaǵdaı oryn aldy. Sýda tirshilik etetin ańnyń tólderi teńizden qashyp, qurǵaq dalada jorǵalap júr! Sýdan uzaq ýaqytqa shyǵarsa bar kúshimen bulańdaı bulqynyp, quıryq-qanatymen jer sabalap jantalasatyn tuqymnyń bul áreketin túsinbeı jurtshylyq dal... Sońǵy jyldary ıtbalyq­tardyń jappaı ólýine joramaldar az bolǵan joq. Endi Mańǵys­taýdyń qurǵaq dalasyn kezip, japan túzge shyǵyp ketýin eshkim túsindire alar emes. Aldymen aqpan aıynyń birde jylymyq, birde aıazdy aldamshy aýa raıynyń aıasynda alysqa «uzaǵan» ıtbalyqtardy munaıshylar taýyp alǵan. Birin teńizden 30 shaqyrymdaı qashyqtyqtaǵy «Qarajanbas» ken ornyndaǵy tas joldyń mańynan tapsa, ekinshisin «Soltústik Bozashy» ken orny mańynan «ustaǵan». Kóp keshikpeı taǵy bir turǵyn ıtbalyqtyń tólin «Qarajanbas» ken ornyna qashyq emes tustan keziktirgen. Itbalyqtardyń sýdan alystaýyna qatysty pikir de ekige jarylyp otyr, biri – Kaspıı teńiziniń sýy lastanýy saldarynan olar óz ortasyn, sý álemin tastap qashqan dese, ekinshi pikir – olardyń shalǵaıǵa shashylýyna adam qoly aralasqan, áıtpese sý ańynyń sýdan bezinýi múmkin emes degendi aıtady. Sońǵy pikirdi aıtýshylar, jaǵalaýda jatqan tóldi qyzyqtaǵan adamdar alyp ketip, dalaǵa qaldyryp ketken degenge keltiredi. Alaıda, ıtbalyqtar tabylǵan munaı ken oryndary mańyna olardy alyp ótý múmkin emes eken, sebebi, arnaıy tekserý beketinen ótý kezinde ıtbalyqtar túgili, artyq ıneniń jiberilmeıtini ras. «Itbalyqtardyń qyrylýy Kaspıı teńizinde munaı ken oryndary ıgerilmeı turyp ta oryn aldy. Ol kezde teńiz sýy taza bolatyn. Búginde ıtbalyqtardyń ólýi men daladan kezigýin teńiz sýynyń lastanýymen baılanys­tyratyndar bar. Ras, teńiz sýy móp-móldir, tap-taza deı almaımyz, áıtse de ıtbalyqtar údere kóshetindeı dárejede lastandy dep taǵy aıta almaımyz» degen mamandar ıtbalyqtarǵa qatysty máseleni olardyń tóldeýi kezindegi «kindikqatar» jaǵdaıymen baılanystyrdy. Tabıǵat, sol sııaqty sý álemi de ózara tepe-teńdikti saqtap turady, ıtbalyqtar máselesi de sol tabıǵattyń tosyn bir qupııasy bolýy múmkin degendi aıtady ekologtar. Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» Mańǵystaý oblysy