1 naýryz – Alǵys aıtý kúni. Byltyr Qazaqstan halqy tuńǵysh ret osy kúndi atap ótti. Sebebi, 2016 jyldyń 14 qańtarynda Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylǵan kúni – 1 naýryzdy Alǵys aıtý kúni dep jarııalap, tıisti Jarlyqqa qol qoıǵan bolatyn.
Osy oraıda, elordadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynda «Alǵys aıtý kúni – Qazaqstan halqy birliginiń nyshany» taqyrybynda dóńgelek ústel ótti. Jıynǵa Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrliginiń, «Qoǵamdyq kelisim» Respýblıkalyq memlekettik mekemesiniń, Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń, «Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń jáne Ázerbaıjan mádenı birlestiginiń ókilderi qatysty.
Jıyndy ashqan Elbasy kitaphanasy dırektorynyń orynbasary Japsarbaı Qýanyshev: «Qazaqstandaǵy kópetnostylyq eldiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa serpin berdi. Sebebi, táýelsiz memlekettiń ál-aýqatyn arttyrý jolynda qazaqstandyqtar hal-qaderinshe jumyla eńbek etti», deı kele, qıyn-qystaý kezeńde qazaq jerinen pana tapqan túrli ult ókilderi Alǵys aıtý kúninde Qazaqstanǵa degen óz rızashylyq sezimderin bildire alatynyn, sebebi, bul kún Qazaqstan halqy tarıhy men birliginiń nyshany ekenin jetkizdi.
«ALJIR» mýzeıiniń burynǵy dırektory Aprıza Qusaıynova Alǵys aıtý kúniniń Qazaqstan halqy úshin mańyzyna toqtaldy. «Qazaq halqy ár jyldary qanshama etnos ókilderine qushaǵyn jaıyp, óz qamqorlyǵyna aldy, baýyryna basty. Máselen, saıası qýǵyn-súrgin jyldary óz jaǵdaılarynyń qıyndyǵyna qaramastan, ózge ult ókilderin úılerinde turǵyzyp, bir nandy bólip jedi, qolushyn sozdy. Al qazir qazaq halqynyń osy bir adamgershilik qasıetin ózge elder úlgi etip aıtyp júr», – dedi A. Qusaıynova. Sonymen qatar, ol 2010 jyly «ALJIR» mýzeıi Qazaqstan halqy Assambleıasymen birlesip, «Tarıhtan – taǵylym, ótkenge – taǵzym» degen ataýmen úlken joba uıymdastyrǵanyn, oǵan Qýǵyn-súrgin jyldary zardap shekken azamattardyń 200-den astam urpaǵy kelgenin atap ótti.
«ALJIR» mýzeıiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Gúlnur Tólepbergenova da lager tutqyndary bastarynan ótkergen qıyndyqtarǵa toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 1937-1953 jyldar aralyǵynda azaptaý lagerlerinde 20 myńǵa jýyq áıel bolǵan. «Sol áıelderdiń 8 myńy «ALJIR» lagerinde otyrdy. Bul rette, sol kezdegi «Jańajol» aýyly turǵyndarynyń janashyrlyǵyn, qamqorlyǵyn, meıirbandyǵyn, adamgershiligin, eń bastysy, tapqyrlyǵyn aıtpaı ketýge bolmas. Sebebi, olar dalada jumys istep júrgen áıelderge tas laqtyrǵandaı keıipte júrip, shyn mánisinde, qurt laqtyryp otyrǵan. Áıelder sol qurttardy jınap, az ýaqyt bolsa da júrek jalǵaıdy eken. Budan bólek, aýyl azamattary qamystyń arasyna nan, maı, et tastap ketetin bolǵan. Bul jaıttardy Gertrýda Plataıs esimdi nemis áıelinen estigennen keıin Raısa Golýbeva degen muǵalim «Qurt – asyl tas» degen óleń jazǵan», dedi ol.
Tarıh ǵylymdarynyń doktory, «Qoǵamdyq kelisim» Respýblıkalyq memlekettik mekemesiniń ókili Nurbek Shaıahmetov: «Alǵys aıtý kúniniń fılosofııalyq, tarıhı, tárbıelik máni zor. Bul kúndi tek tarıhı oqıǵalarmen, deportasııa kezeńimen shekteýge bolmaıdy. Sebebi, munymen Alǵys aıtý kúniniń aýqymy men arnasy shektelip qalýy múmkin», – dedi.
Otyrys barysynda sóz alǵan PhD doktory Elnur Asyltaeva «Qazaqstandyq biregeılikti qalyptastyrýdyń qazirgi jaı-kúıi» taqyrybynda sóz sóılep, osy taqyryp boıynsha júrgizilgen taldaýdyń nátıjesimen tanystyrdy.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan»