Zaman bir orynda turmaıdy, ol únemi alǵa jyljıdy. Onyń talabyna saı dáýir dıdarynyń, adam men qoǵamnyń ózgerýi de aqıqat. Táýelsizdik alǵanyna shırek ǵasyr tolǵan elimizdiń damý joly da ózgeris ústinde. Elbasy N.Á.Nazarbaev strateg retinde sát saıyn qubylǵan zaman talabyna, «Qazaqstandy keıingi urpaq úshin budan da ósip-órkendegen elge aınaldyrý» mindetine sáıkes, jahandyq básekege qabilettiligin shyńdaıtyn Joldaýyn jarııalady. Strategııalyq mańyzy zor qujat Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy kezeńinde atqarylatyn jumystar keshenin qamtıdy.
Álemniń básekege qabiletti 30 eliniń qatarynan kórinýge bet alǵan Qazaqstannyń damýyna qatysty kókeıkesti máselelerdi kótergen Joldaýdy oqı otyryp, Kóshbasshysy kemeńger el kóshiniń eshqashan adaspaıtyndyǵyna taǵy bir márte kóz jetkizgendeımiz. Elbasynyń strategııalyq josparlarynyń tabysty júzege asyrylýynyń nátıjesinde, Qazaqstan jańǵyrýdyń eki satysyn artqa tastap, úshinshisine qadam basty. Bul jańǵyrý – ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrtylýy; bıznes-ortany túbegeıli jaqsartý jáne keńeıtý; makroekonomıkalyq turaqtylyq; adamı kapıtal sapasyn jaqsartý; ınstıtýttyq ózgeristerge, qaýipsizdikke jáne sybaılas jemqorlyqpen kúreske qatysty bes basymdyqqa negizdelgen.
Qujatta sıfrlyq tehnologııalardyń kómegimen el ekonomıkasyn odan ári órkendetý kózdelip otyr. Osy baǵytta Úkimetke «Sıfrlyq Qazaqstan» jeke baǵdarlamasyn ázirleý jáne qabyldaý týraly bergen tapsyrmasynan kúni keshe ǵana Prezıdenttiń birqatar ókilettikterin bılik tarmaqtary arasynda qaıta bólý jónindegi Úndeýimen astasyp jatqandyǵyn kórýge bolady. Búgingi ǵylym men tehnıkanyń damyǵan zamanynda elimizde Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa elementterin engizý qajettigi atap ótildi. EKSPO-2017 nysandarynyń bazasynda IT-startaptar halyqaralyq tehnoparkin qurý,
Nazarbaev Ýnıversıtet jáne «Alataý» ınnovasııalyq tehnologııalar parki bazasynda ǵylymı jáne ınnovasııalyq áleýetimizdi damytý mindetteri qoıyldy.
Bıznes-ortany túbegeıli jaqsartý men keńeıtýdi kózdeıtin ekinshi basymdyq kásipkerlikti damytý baǵdarlamalaryn júzege asyrý men halyqty jumyspen qamtýǵa, memlekettik qyzmet kórsetý úderisin meılinshe ońtaılandyryp, memlekettik-jekemenshik áriptestigin odan ári damytýǵa jáne menedjment pen korporatıvti basqarý sapasyn halyqaralyq deńgeıge jetkizýge baǵyttalsa, úshinshi basymdyq makroekonomıkalyq turaqtylyqqa negizdelgen. Árıne, Elbasy bul basymdyqta erekshe nazardy orta merzim ishinde ınflıasııa deńgeıin 3-4%-ǵa deıin tómendetýge qol jetkizýge, qarjy sektoryn «qaıta jańǵyrtýǵa», Qor naryǵyn odan ári damytýǵa, salyq-bıýdjet saıasatyn jańa ekonomıkalyq jaǵdaıǵa beıimdeýge aýdardy. Osy rette Ulttyq bankke zor jaýapkershilik júktelip otyr.
Kez kelgen eldegi bilim berý júıesi ulttyq mádenıettiń jáne tanymnyń kórsetkishi retinde ekonomıka, saıasat, mádenıet salalaryndaǵy ózgeristerge de áser etetindigi anyq. Bilim búkil álemde tulǵany áleýmettik-ekonomıkalyq úderiske tıimdi qatysýyn qamtamasyz etetin negizgi faktor bolyp sanalady. Sondyqtan, Elbasy tórtinshi basymdyqta bilim berýdi ekonomıkalyq ósýdiń jańa modeliniń ortalyq býynyna aınaldyrý mindetin qoıyp otyr. Bul baǵytta oqytý baǵdarlamalaryn bilim alýshylardyń synı oılaý qabiletin, óz betimen izdený daǵdylaryn damytýǵa baǵyttaý, ultjandylyqty, IT-bilimdi damytý jumystaryn júrgizý qajettiligine toqtaldy. Sondaı-aq, ǵylymnyń negizi aǵylshyn tilinde ekendigine jiti naza aýdarǵan Elbasy oqytý júıesine aǵylshyn tilin kezeń-kezeńmen engizý kerektigin atap ótti.
Joǵary bilim berý máselesi de nazardan tys qalmady. Ásirese, bilim sapasy, bilim berý baǵdarlamalary, joǵary oqý oryndarynda qyzmet atqaratyn kadr quramy, oqý ornynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazamen jabdyqtalý deńgeıine qatysty baqylaý men talap kúsheıtiletin bolady. El damýynyń strategııasyn durys tańdap, ony ári qaraı júzege asyrý birinshi kezekte adamı kapıtalǵa baılanysty. Sondyqtan, kez kelgen eldiń búkil álemdik júıedegi bolashaq orny men róli adamı kapıtaldyń sapasyna qatysty bolǵandyqtan, Memleket basshysy bul máselege tereń mán berip otyr.
Sonymen qatar, Prezıdent óziniń Joldaýynda ústimizdegi jyldyń 1 shildesinen bastap memlekettiń, jumys berýshilerdiń, azamattardyń ortaq jaýapkershiligine negizdelgen mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi engiziletindigin, zańnamalyq turǵydan barlyq dári-dármektiń baǵasyn retteý qajettigin aıtty.
Taǵy bir asa mán berilgen sala – áleýmettik qamtamasyz etý salasy. 2017 jylǵy 1 shildeden bastap 2,1 mıllıon zeınetker úshin zeınetaqy 2016 jylǵy deńgeıden 20%-ǵa deıin arttyrylady. Sondaı-aq, 1 shildeden bastap bala týǵanda beriletin bir rettik járdemaqy kólemi 20%-ǵa ósedi. Buǵan qosa, 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap ataýly áleýmettik kómek eń tómengi kúnkóris sheginiń 40%-ynan 50%-yna deıin ósedi dep belgilengen. Osynyń barlyǵy halyqtyń alańsyz ómir súrýine alǵyshart jasaıtyn bolady.
Besinshi basymdyq boıynsha Elbasy Úkimetke birqatar mindetter júktedi. Solardyń biri – kez kelgen damýshy memlekettegi qoǵam derti bolyp tabylatyn sybaılas jemqorlyqtyń týyndaý sebepteri men alǵysharttaryn anyqtap, olardy joıýdyń joldaryn qarastyrýdy kúsheıtýdi tapsyrdy. Sonymen qatar, dinı radıkalızmge baılanysty áreketterge qoǵam músheleriniń «múldem tózbeýshiligin» qalyptastyrý, sot júıesine el senimin arttyrý, memlekettik satyp alý salasyn odan ári jetildirý máseleleri qamtyldy.
Jalpy, Joldaýda aıtylǵan barlyq basymdyq elimizdi odan da bıik belesterdi baǵyndyrýǵa jeteleıtini anyq. Memleketimizdiń kemeldi bolashaǵynyń aıqyn jospary bolyp tabylatyn Joldaýdy mazmuny, alǵa qoıǵan maqsaty jaǵynan da strategııalyq mańyzy zor qujat dep bilemin. Al aıqyndalǵan josparlardy júzege asyrý – barshamyzdyń abyroıly mindetimiz.
Ábdimanap BEKTURǴANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, zań ǵylymdarynyń doktory, professor