Qaǵazdan «jasalǵan» kooperatıv...

nemese basqarma basshysynyń jalǵan aqpary qalaı áshkere boldy? Esepten jańylysý bar, al jalǵan aqpar berý múlde bólek. Jýyrda keleńsizdeý bir kórinistiń kýási boldyq. Respýblıkalyq, oblystyq deńgeıde laýazymdy da jaýapty qyzmettegiler, aýyl sharýashylyǵy salasynyń bilikti mamandary, esep-qısapqa júırik, sharýaǵa myǵym jurt jınalǵan keńeste bildeı basqarma basshysy sabaqqa daıyndyqsýz kelgen oqýshynyń keıpin keshti. Astanadaǵy derek pen aımaqtyń málimeti sáıkes kelmeı, ornynan turyp aqtalýǵa tyrysqan basshynyń ýáji de senimsiz shyqty. Retimen baıadasaq... Elbasy N.Nazarbaev «Qazaq­stan­nyń úshinshi jań­ǵyrýy: jahandyq bá­sekege qabilettilik» atty Qazaqstan hal­qyna Joldaýynda agrarlyq sektor eko­nomıkanyń jańa draıverine aına­lýy kerektigin atap ótti. Kóptegen po­zısııalar boıynsha elimiz álem­de iri agrarlyq eksporttyq ónim ón­di­rý­shilerdiń biri bola alady. Sonymen qa­t­ar,­ astyq ónimderi boıyn­sha Qazaqstan Eýrazııada «nan sebeti» bolýy kerek. Baǵyt aıqyn, tapsyrma naqty. Ońtústik Qazaqstan oblysy ákim­diginde Premer-Mınıstrdiń oryn­ba­sary – Aýyl sharýashylyǵy mı­nıst­ri Asqar Myrzahmetovtiń qa­ty­­­sýymen ótken agroónerkásip ke­sh­e­­nin damytýdyń memlekettik baǵ­dar­­lamasyn júzege asyrý boıynsha ke­ńeıtilgen keń­estiń de negizgi maq­sa­ty – Joldaý júktegen min­det­terdi jú­­­zege asyrý. Elbasy tapsyrmasy­na saı bú­­ginde agroónerkásiptik ke­shen­di da­­mytýdyń jańa mem­­­lekettik baǵ­dar­l­a­masy ázirlengen. Aýyl­sha­rýa­shy­­­lyq óndiristik kooperatıvterin iri­len­dirý boıynsha atqarylyp jatqan ju­mystardy baıandaǵan vıse-pre­mer ótken jyly elimiz boıynsha 15 myń jeke qo­salqy sharýashylyqty qam­ty­ǵan 157 kooperatıv qu­ryl­ǵanyn atap ótti. Mınıstrlik aldaǵy bes jyl ishin­de 500 myńnan astam jeke úı sharýashylyqtary men shaǵyn fer­mer­lerdi kooperatıvterge tartyp, óni­­mniń óńdeý sapasyn jaqsartýǵa kúsh salmaq. Bul maq­satqa memleket bıýd­je­tinen 53 mıllıard teńge ba­ǵyttalyp otyr. Qarjy óńirlerdiń suranysyna saı anyqtalǵan. «Endigi jerde bilek sybana kirisý k­erek. Qaı óńirde jumys tezirek uıym­das­tyrylsa, qarjy ıgerilip, kór­set­kishteri jaqsaratyn bolady. Osy oraı­da Ońtústik Qazaqstan oblysynyń áleý­eti óte joǵary. О́ıtkeni, koopera­tıv­terge birigý boıynsha jumysty 2014 jyly osy Ońtústik Qazaqstan ob­lysy bastady. Kooperatıvterge sha­ǵyn qosalqy sharýashylyqtardy bi­rik­tirý, olardyń máselesin she­shý syn­dy jumystarǵa 53 mıllıard teńge qa­­ra­lyp otyr. Al endi osy qarjydan ob­lys ózi­niń úle­­sin qanshalyqty alyp otyr? Be­rip otyrǵan óti­­nimi oblystyń áleý­eti­ne qanshalyqty sáıkes de­­gen suraq týyn­daıdy. Halyqtyń, qosalqy sha­rý­a­­shy­­ly­qtardyń osy jobaǵa suranysy óte jo­ǵa­­ry. En­di tek uıymdastyrý qa­jet», dedi Asqar Myr­zah­me­tov. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mal sharýa­shy­lyǵy ónimderin óndirý já­ne qaıta óńdeý departamenti bas­shy­synyń orynbasary Berik Nyǵmashev baıandamasynda nesıe sharýalarǵa 6 paı­yzdyq jeńildikpen úlestiriletinin, ne­gizgi talap – kooperatıvke birigetin sha­rýa qojalyqtardyń sany 20-dan kem bolmaýy tıistigin atap ótti. Búgingi tańda sút pen ettiń 75-80 pa- ıyzy jeke qosalqy sharýashylyqtarda ó­n­diriledi eken. Sútpen ózin tolyq qam­tamasyz etip otyrǵan elimizde sút ónim­­deriniń, ıaǵnı sary maı, súzbe, irim­shik jáne basqa da qaıta óńdelgen ónim­­der boıynsha ımporttyq úlesi 35-40 paıyz kóleminde. Degenmen, sút óń­deý sharýashylyqtary 42 paıyzǵa ǵa­na júktelgen. Agroónerkásiptik ke­shendi damytýdyń 2017-2021 jyl­dar­ǵa arnalǵan jańa mem­le­ket­tik baǵ­­­­darlamasynyń bas­ty maq­sa­ty – aýyl­­­­d­yq jer­lerde aýyl­sha­­­rýa­shy­lyq kooperasııala­ryn da­my­­tý. Bı­yl bar­lyǵy 326 aýyl­sha­rýa­shy­lyq koope­­ra­tıvin qurý josp­ar­­lan­ǵan. In­ves­tısııalyq sýbsıdııa baǵ­­dar­la­masy boıynsha basymdyq be­­ri­lip, 50 pa­ıy-z­yn memleket tólep be­­re­di. Mysaly, mo­dýldik túrdegi sút qabyldaý pýnkti 5 mıllıon teńge tu­­ratyn bolsa, 2,5 mln teń­geni Úkimet sýb­sıdııamen qaıtarady. Sol sııaqty, mal soıý pýnkti 28 mln 600 myń teńge bol­sa, onda kooperatıvke 14 mln 300 myń­ǵa túsedi. Onyń ústine nesıe 6 paı­yzdyq jeńildikpen beriledi. Iá, baǵdarlamada barlyq jeńil­dik­ter qaralǵan, esep-qısaby tolyq ja­salǵan. Qarjy bar. Mınıstr aıtq­andaı, bilekti sybana jumysqa kirisý ǵana qaldy. Alaıda, jergilikti jer­de­gi uıymdastyrý jumystary je­tis­peı tur. Iаǵnı, oblystyq aýyl sha­rýa­shylyǵy basqarmasynyń bul má­selede kejegesi keıin tartyp turǵan se­kildi. Keńestegi oblys ákimi men bas­qar­ma basshysynyń arasyndaǵy áń­gi­meden osyny ańǵardyq. – Oblystyń bul salada qazir orta­lyq­pen baılanysta, kooperatıvter qu­­rý­da kenje qalyp jat­qa­nymyzdy El­basy da aıtty. Búgin muny Premer-Mı­nı­strdiń orynbasary – Aýyl sha­rýa­shylyǵy mı­nıstri de aıtyp otyr. Bul – barlyǵymyzdyń kem­shiligimiz. Bizdiń oblystyń basqa úlken baılyǵy joq. Aýyl sha­rýa­shylyǵy, mal sha­rýashylyǵy negizgi baı­lyǵymyz. Son­­dyqtan, barlyǵymyz atsalysýymyz qajet, – de­di oblys ákimi Janseıit Túımebaev. Sondaı-aq, ob­lys basshysy keńes barysynda oblystyq aýyl sha­rýa­shylyǵy basqarmasynyń basshysy Serik Turbekovke talqylanǵan máseleler boıynsha suraq qoıdy. «Siz 20 myńnan asa usaq sharýashylyqty 272 aýylsharýashylyq kooperatıvine biriktirdik deısiz. Myna esepte beseý dep tur. Qalaı túsinemiz ony? Ma­ǵan mınıstrlikten berilgen málimet bas­­qa­sha. Qazir aýylsharýashylyq kooperatıvi tala­by­na sáıkes qurylǵan kooperatıvimizdiń sa­ny mı­nıstrlikte joq. Eger bolsa, myna esepte (mını­str­­liktiń esebinde – Ǵ.E.) turýy kerek edi. Sonda qal­aı maǵan basqasha málimet beresizder? Baýyrjan Sal­dar­uly (oblys ákiminiń orynbasary – Ǵ.E.) basqarma basshysy ekeýińiz jaýap beresizder, nege faktiler bur­­malanǵan?» degen suraǵyna oblys ákimi mardymdy jaýap estı al­ma­d­y. Al mınıstrlik ókili búgingi tań­da Túlkibas, Shardara aýdandaryn­da bir-birden kooperatıv qurý jos­par­lan­ǵanymen, oryndalmaǵanyn aıtyp ótti. Bul oraıda vıse-premer A.Myrzahmetov te bylaı dep óz pikirin bil­dirdi: – Bıylǵa 53 mlrd teńge qaralyp otyr. Ońtústiktiń úlesi bar bolǵany 1 mlrd teńge. Áńgime sonda bolyp otyr. Halyqtyń 6 paıyzdyq nesıe alýǵa qoly jetpeı otyr. Qolbaılaý bolyp otyrǵan máselelerdi sheshý úshin jaǵdaıdyń bári qaralǵan. 35 kooperatıv qurylǵanyn aıtyp aqtalmaq bol­ǵan basqarma basshysy Serik Turbekovtiń jaýabyna qanaǵattanbaǵan oblys ákimi: – Qarsy aldyńyzda bárin eseptep, keltirgen de­par­tament basshysy otyr. Sizdiń jaýabyńyz mynaý, bú­kil jurt­tyń kózinshe. Sondaı qalaı? Naq­ty jos­par jasańyz. Ár aýdan boıyn­sha. Bú­kil respýblıkaǵa 53 mlrd teń­ge bó­lin­se, sonyń 1 mıllıardyna ǵana biz­diń oblystan ótinim beril­mek. Bul ne jos­­par sonda? Barlyq múm­kin­dik­ti paı­­dalaný kerek, – dedi. Aýyl sharýashylyǵy basqar­mas­y­nyń jumysyna qatysty buǵan deıin de talaı syn aıtylǵan bolatyn. Jal­py, oblys ákimine jalǵan málimet be­­re­tinderdiń bar ekeni el aýzynda, aq­parat quraldarynda da aıtylyp júr. Solardyń biri – osy keńeste mı­nıstrdiń, oblys ákiminiń aldynda bur­ma­lanǵan faktini bergen basqarma basshysy S.Turbekov synnyń shyn ekenin ras­taǵandaı boldy. Elbasy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Úkimet jasap otyrǵan múmkindikti paı­dalanyp, jergilikti jurttyń suranysyn eskere, uıymdastyrý jumystaryn júrgizýdiń ornyna bas­qar­ma basshysynyń jalǵan aqparmen qutylǵysy kelgen áreketinen túk shyqpady. Aıta ketelik, keńes barysynda, sondaı-aq, sýarmaly jer kólemin ulǵaıtý máselesi de talqylandy. Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy