Úlken basqosýǵa álemniń 40 elinde kún keship jatqan qazaq dıasporasynyń 350 ókili men Qaýymdastyqpen tikeleı baılanysta júrgen Túrki keńesi, Qypshaqtar qoǵamy, Ázerbaıjannyń dıasporologııa isi jónindegi memlekettik komıteti, Álem mońǵoldary kongresi, О́zbekstannyń ultaralyq mádenıet ortalyǵy sııaqty halyqaralyq uıymdardyń adamdary shaqyrylady. Quryltaıǵa respýblıkalyq mártebesi bar Astana, Almaty qalalary men barlyq oblystardan, Úkimet pen Parlamentten jáne túrli saıası partııalar men qoǵamdyq uıymdar jáne BAQ ókilderi qatysady.
EKSPO kórmesimen tuspa-tus ótetin bul quryltaıdyń tek qazaq halqy úshin ǵana emes, ózge ult pen ulys ókilderi úshin de mańyzy zor. О́ıtkeni, túrkitildes halyqtar arasynda búginde Qazaq eliniń aty da, abyroıy da ozyp tur.
Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń málimetterine qaraǵanda, búginde Qazaqstannan syrt jerde ómir súretin qazaqtardyń jalpy sany 4-4,5 mıllıon adamdy quraıdy. Olar álemniń 40-tan astam memleketinde tirshilik keshýde. Bul – Qazaqstan halqynyń tórtten birinen astamy. Sondyqtan táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap, shettegi qazaqtyń atajurtqa oralýyna jáne olarǵa qatysty derbes kóshi-qon saıasatyn qalyptastyrýǵa múddeli bolǵan Qazaqstannyń dıasporaǵa qatysty ustanymy eshqashan ózgergen joq. Ony Elbasy «Uly Dala ulaǵattary» dep atalatyn jańa eńbeginiń «Qıyrdan kelse qandastar» degen bóliminde de toqtaldy.
«Aǵaıynǵa arnap kóp nárse aıtqym-aq keledi. Alaıda, ishteginiń bári syrtqa shyǵa bermeıdi ǵoı. El tirligi, kópultty Qazaqstannyń birligi men tynyshtyǵy jatsam-tursam kókeıimnen ketpeıtin maǵan jalǵasyp jatqan qazaq kóshiniń taǵdyry tipti de ońaı sezilip turmaǵanyn aıtqym keledi. Jyraqtaǵy jurtyń týǵan jerge jaýtańdap qarap otyrsa, kisiniń jany qalaı jaı tabady?!» – degen sózderi eriksiz júrekti selt etkizeri kúmánsiz. Sondyqtan da 25 jyldyń ishinde syrttaǵy 1 mıllıonǵa jýyq aǵaıynnyń elge oralýyna túrtki bolyp, oǵan jaǵdaı týǵyzǵan Qazaqstannyń aldaǵy ýaqytta bul baǵytta atqarar is-qımyly qandaı bolmaq jáne ol qalaı júzege asady degen saýal búginde kópshiliktiń kókeıinde júr. Bul suraqtar jaýaby Astana tórinde ótetin álem qazaqtarynyń V quryltaıynda taǵy da talqylanatyn bolady.
Dúnıejúzi qazaqtarynyń tuńǵysh quryltaıy 1992 jyly qyrkúıek aıynda Almatyda ótken bolatyn. II quryltaı 2002 jyly qazan aıynda Túrkistanda, III quryltaı 2005 jyly qyrkúıek aıynda, al IV quryltaı 2011 jyly mamyr aıynda Astanada ótti.
Erlik ERJANULY
ALMATY