T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq teatrynyń rejısseri Almat Sharıpov qoıǵan osy attas spektakl tarıhı tulǵanyń jońǵar shapqynshylarymen bolǵan qııan-keski soǵysta kórsetken erligin pash etedi. Atalǵan qoıylym belgili qalamger Myrzan Kenjebaıdyń «Tileý batyr» atty tarıhı dramalyq týyndysy negizinde sahnalyq sheshimin tapqan. Pesanyń basty keıipkeri Tileý batyrdy teatrdyń beldi akteri Daýren Narman somdaǵan. Ol qoıylym barysynda qaısar, namysty qoldan bermeıtin, rýhy joǵary sardar retinde kórinedi. Onyń oınaýynda ult batyry 2 myń shaqyrym qashyqtyqtaǵy Túrkistan túbine jaý shapty dep estigende, turǵan jerimiz odan jyraq dep syrt aınalyp ketpeıdi. Kerisinshe on jeti myń sarbazdan quralǵan qalyń qoldy bastap Túrkistan mańyndaǵy Saıram soǵysyna baryp qaıtýǵa, sóıtip tutas qazaq jerin bólshektep talqandaǵysy kelgen jońǵarlarǵa toıtarys berýge sheshim qabyldaıdy. Bizdiń oıymyzsha B.Narman bitim-bolmysyna tán bolǵan órlik pen berik ustanymdy shynaıy túrde bere bilgen.
Batyrlyqpen birge Tileýdiń boıynda oı men parasattyń belgileri de kórinis tapqan. Tileý batyrdyń uly Joldyaıaq Saıramǵa ákesimen birge attanady. Akter Beksultan Izdaev beınelegen bul obrazda ol tekti ákeden týǵan ójet ul retinde kórinedi. Sondaı-aq, Tileýdiń nemere inisi Qaldybaı akter Nursultan Aıtqalıevtiń oryndaýynda – adal da ańǵal, batyr ańǵal keledi degen tirkes osy sahnalyq keıipkerge tán ekeni baıqalady.
Osy arada esimi barsha qazaq eline málim Móńke bı Tileýdiń kishi áıeli Sulýdan (aktrısalar – Ádemi Najmedınova men Ásem Qusaıynova) týǵan ul ekeni de qoıylymda barynsha qanyq boıaýmen kóringen. Tarıhı dramanyń mátininde ákesi shaıqasqa attanǵanda Móńke qundaqtaýly sábı retinde sýrettelgenimen, Almat Sharıpovtiń rejısserlik sheshimi boıynsha ol qoıylymda 5-6 jasar bala keıpinde (Aıan Tilektes) kórinip : «áke, jaýdy jeńip aman oralyńyz», degen balalyq tilegin jetkizedi.
Tileý batyr qoıylymǵa ózek bolǵan Saıram soǵysy Áz-Táýke handyq qurǵan kezeńge sáıkes keledi. Mundaı kúrdeli psıhologııalyq tarıhı tulǵanyń sahnalyq beınesin somdaý op-ońaı is emes. Osy oraıda Táýkeniń rólin shyǵaryp kórýge táýekel jasaǵan rejısser Almat Sharıpov pen akter Nurbolat О́teǵulov bul obrazdy áli de bolsa shırata túskenin qalar edik.
Sahnalyq qoıylymdaǵy kórermender kóńilinen shyqqan ashyq, jasandylyqtan ada jáne jońǵarlar osal jaý emes ekenin nanymdy túrde kórsete alǵan basty obrazdyń biri –jońǵar hany Ǵaldan Boshyq. Onyń rólin oınaǵan Keńes Kemalbaevtyń kásibı sheberligine eshkim talas týǵyza almaıdy. Qoıylymnan taǵy bir kókeıge túıgen jaıt –rejısser men sýretshiniń ortaq shyǵarmashylyq sheshiminen týǵan aqylǵa syıymdy, oıǵa qonymdy qyzý qarbalas qımylǵa toly sahnalyq kórinister. Ádette halqymyzdyń jaýyngerlik rýhy men keskin-kelbeti týraly sóz etkende, aq naızanyń ushymen degen tirkesti alǵa salamyz. Spektaklde er qarýy naızalardy qımyldatyp, qozǵaý arqyly jeńiske jetetin joldy jaqyndatý uǵymyn berý, sýretshi Aıbek Orynbasardyń batyl baılamy dep túsingen jón.
Qajet kezinde naızalardyń keregege aınalyp shyǵa kelýi de soǵys pen shaıqastan keıin de tirlik pen birlik bar ekenin uǵyndyra túskendeı áser qaldyrady. Sondaı-aq, alaqandaı sahna keskilesken shaıqastardy kórsetýge múmkindik bere bermeıdi. Osyndaı jaǵdaıda onyń ońtaıly jolyn taba bilgen Astanadaǵy Ulttyq óner ýnıversıtetiniń oqytýshysy Jalymbek Ahannyń eńbegi de óz aldyna bir tóbe deýge bolady.
Bir sózben aıtqanda, Tileý batyr qaıyrymdylyq qorynyń jetekshisi, osy tarıhı dramany sahnalaý jónindegi ıdeıa avtory Qanatbaı Eleýsizulynyń tikeleı qoldaýymen sahnaǵa jol tartqan qoıylymnyń basty maqsaty –halqymyzdyń aýyzbirshiligi men tutastyǵyn alǵa tartý. Osyndaı qasıetimizdi búgingi urpaqtyń sanasyna ornyqtyrý desek qatelespeımiz. Keń baıtaq qazaq dalasynyń batys óńirindegi Tileý batyr uly Joldyaıaqpen birge 2 myń shyqyrym qashyqtyqtaǵy qııannan Saıramǵa kelip, kúshi 3-4 ese basym jaýlarmen shaıqasyp mert bolady. Tutastaı el men jerdi súıý jáne ony qorǵaýdyń budan artyq mysalyn taýyp aıta alar ma ekenbiz?! Bul rette tarıhı dramanyń avtory men qoıylym rejısseri uzaq jyldarǵa sozylǵan jońǵar shapqynshylyǵy kezinde qazaq halqynyń jeńiske jetýi qarýdyń kúshi emes, eń birinshiden, qazaq eliniń uıymshyldyǵy men aýyzbirshiligi jáne joǵary rýhy ekenin uǵyndyrýǵa basymdyq bergeni de qoldaýǵa ábden laıyqty. «Tileý batyr» tarıhı dramasynyń basty qundylyǵy da osynda dep bilemiz.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE