– Qaırat Mıhaıluly, táýelsiz elimizdiń ishki qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan Ulttyq ulannyń, onyń ishinde «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń tarıhyna qysqasha toqtalyp ótseńiz.
– Ulttyq ulannyń tarıhy táýelsizdigimizben astasyp jatyr. Elbasy Nursultan Nazarbaev táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary ishki qaýipsizdigimizdi qamtamasyz etýshi organ retinde burynǵy Ishki ásker, qazirgi Ulttyq ulandy alǵash ret 1992 jyly qurǵan edi. Sodan beri ol qanatyn keńge jaıyp keledi. Ulttyq ulannyń jeke quramy alǵa qoıylǵan tapsyrmalardy senimdi oryndap, jeke adam men azamattardyń konstıtýsııalyq quqyǵyn, tynyshtyǵy men qaýipsizdigin, qoǵam qundylyqtaryn, memleket turaqtylyǵy men tynyshtyǵyn qaýip-qaterden jan-jaqty qorǵaý jolyndaǵy qyzmetin quqyqtyq sheńberde iske asyryp kele jatyr.
2013 jyly áskerdi basqarý tetigi jańa zamanaýı júıege aýystyrylyp, burynǵy brıgadalyq qalyptan elimizdiń tórt óńirinde basqarylatyn óńirlik qolbasshylyq júıesine ótti. «Ortalyq», «Batys» jáne «Shyǵys» sııaqty óńirlik qolbasshylyqtarmen qatar, «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵyna da júktelgen mindet óte jaýapty. Biz qyzmet etetin «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń quramyna 11 áskerı bólim kiredi. О́ńirlik qolbasshylyq áskerı bólimderiniń áskerı qyzmetshileri Almaty, Taldyqorǵan, Qyzylorda, Shymkent, Taraz sııaqty elimizdiń úlken mańyzdy qalalaryndaǵy qoǵamdyq qaýipsizdik pen qala kóshelerindegi tynyshtyq máselesin, sonymen qatar, strategııalyq mańyzdy memlekettik nysandardy kúzetý, qupııa júkterdi súıemeldep alyp júrý, sottalǵandardy aıdaýyldaý, tótenshe jaǵdaılardyń saldaryn joıý sııaqty mańyzdy mindetterdi atqarady.
– Qoǵamdaǵy zańsyz áreketterdiń jolyna tosqaýyl qoıý máselesinde ulandyqtardyń alatyn orny qandaı?
– Bizdiń Ulttyq ulan áskeriniń quramy el tynyshtyǵyn qadaǵalap, qoǵamdyq oryndardaǵy tártiptiń saqtalýyn baqylaýda kóptegen mindet atqarady. Sondaı-aq, elimizde ótetin aıtýly sharalar men merekeler kezindegi qaýipsizdik máselesin baqylaýdy árdaıym nazarǵa alamyz. Máselen, bıyl Almaty qalasynda jalaýyn kótergen XXVIII qysqy Ýnıversıada kezinde myńdaǵan sarbazymyz tikesinen tik turyp sporttyq sharanyń oıdaǵydaı ótýine atsalysty. О́tken jyly Almaty qalasynyń Naýryzbaı aýdanynda oryn alǵan sel kezinde 68 303, 28 237 áskerı bólimder qutqarý jumystary men halyqqa qyzmet kórsetý isterinde tabandylyq tanytty. Qaladaǵy «Baraholka» bazary órtke oranǵan tusta 5 571 áskerı bóliminiń sarbazdary jumyldyrylyp, halyqtyń qaýipsizdigi men abyr-sabyr kezindegi quqyq buzýshylyq áreketterdiń aldyn aldy.
– Jaýyngerlik daıarlyqtyń negizi sanalatyn tártip máselesiniń jaı-kúıine kóńilińiz tola ma? «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵyna qarasty áskerı bólimderdiń materıaldyq turǵyda jabdyqtalýy men áskerı qyzmetkerlerdiń áleýmettik turǵyda qorǵalýy jaıly aıtyp ótseńiz.
– Elimizge nuqsan keltiretin kez kelgen qaýip-qater túrine daıyn bolý, oǵan qarymdy toıtarys berý úshin Ulttyq ulannyń basqarý apparatynyń yqpalyn kóterý, jeke quramnyń tehnıkalar men qarý-jaraqtardy jetik meńgerýine kúsh salý, sarbazdardy oqytyp-tárbıeleý, jaýyngerlik daıyndyqty árdaıym bıik deńgeıde ustaý aıryqsha nazarda ekenin atap ótkim keledi.
Soǵan oraı, memleket tarapynan áskerimizdi materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý jaıyna basa nazar aýdarylyp keledi. Ulttyq ulandy damytý men jetildirýge arnalǵan arnaıy baǵdarlama aıasynda elimizdiń túkpir-túkpirindegi barlyq áskerı bólimder men qurylymdar jańa tehnıkamen, sońǵy úlgidegi qarý-jaraq, qorǵanys quraldarymen jaraqtandyrylýda. Bar jigerin, qajyr-qaıratyn Otanǵa qyzmet etýge arnaıtyn bizdiń sarbazdarymyzǵa áleýmettik qoldaý kórsetip, olardyń jeke ómiri men tynys-tirshiligine demeý bolý árdaıym baqylaýda.
– Erlik qaıdan bastaý alady? Estýimizshe, Ulttyq ulanda beıbit kúnde erlik jasaǵan áskerı qyzmetshiler kóp. Kózsiz erlikke barar erlerimizdi tárbıeleý máselesine toqtalsańyz.
– Iá, onyńyz ras. Túrli qıyndyqtar kezinde jankeshtilikke baryp, óz basynyń amandyǵyn emes, elimizdiń bolashaǵyn oılap, basyn qaterge tikken qyzmetkerlerimiz de barshylyq. Memleket tarapynan beıbit zamannyń ondaı batyrlaryna barynsha qoldaý kórsetilýde. Ol azamattarǵa qandaı qurmet kórsetsek te jarasady. Memleket múddesi men el bolashaǵy jolynda aǵa býynnyń jaýyngerlik dástúrleri búginde Ulttyq ulannyń sapynda qyzmet etip júrgen jaýyngerler tarapynan laıyqty jalǵasyn tabýda.
Osy rette, Ulttyq ulannyń Shymkent qalasyndaǵy «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵyna qarasty 6 698 áskerı bóliminde qyzmet atqaratyn táýelsizdiktiń tól qurdasy Erbol Otarbaevtyń eren erligine erekshe toqtalýǵa bolady. 2010 jyly 22 maýsymda Aqtaý kolonııasynan qashpaq bolǵan 21 sottalýshynyń jolyn kesken qatardaǵy jaýyngerdiń erligi el jadynda. Jaýyngerlik boryshyn atqarý kezinde kórsetken erligi úshin Elbasy Jarlyǵymen III dárejeli «Aıbyn» ordenimen marapattaldy. Ol kezde Aqtaýda №6656 áskerı bóliminde Otan aldyndaǵy boryshyn ótep júrgen nebári 19 jastaǵy sarbaz jigittiń erligi áp-sátte-aq el ishine tarady.
Sondaı-aq, Ulttyq ulannyń sapynda jaýyngerlik boryshtaryn atqarýda azamattyq tanytyp, qaýipti qylmyskermen kúreste óz ómirlerin ajalǵa tigip, batyrlyǵymen tanylǵan leıtenanttar Jandos Baıanbaev, Aqylbek Qońyrov Elbasymyzdyń qolynan joǵary memlekettik «Aıbyn» ordenin alǵan bolatyn. Al ótken jyly jas jaýyngerdi granata jarylysynan denesimen qorǵap qalǵan ulandyq polkovnık Qaırat Úmbetovke Halyq qaharmany ataǵy berilgenin bilesizder. Al Aqtóbedegi dinı ekstremıstermen erlikpen shaıqasyp, mindetterin minsiz atqarǵan jaýyngerlerimiz Baqtııar Qaıyrbekov, Syrym Súndetov, Denıs Chernyshov jáne Aqjol Shaısultandy aıryqsha atap ótkim keledi. Munyń barlyǵy – otandy sheksiz súıýdiń jarqyn úlgisi.
– Jastardyń Ulttyq ulanǵa degen qulshynysy men qyzyǵýshylyǵy qaı deńgeıde dep oılaısyz? Bolashaqta Ulttyq ulan sapynda qyzmet atqarsam degen azamattarǵa qoıylatyn basty talap qandaı?
– Qandaı salada bolsa da el ıgiligi jolynda qyzmet etemin degen kez kelgen azamat óz qyzmetine adaldyq tanytýy qajet. Ásirese, áskerı salaǵa kelsem dep nıettengen óskinder óz eliniń patrıoty bolǵany abzal. Tereń bilim, parasattylyq pen ustamdylyq, qaırattylyq pen jigerlilik, rýhanı qýattylyq sııaqty negizgi faktorlar boıynda bolǵan azamat naǵyz áskerı ómirdiń aınasyna aınalady. Ulan shebinde qyzmet etý – kez kelgen sarbazdyń armany. Bolashaqta Ulan sapynda qyzmet etsem deıtin kez kelgen azamat bilimi men biligin jetildirip, ishki rýhy men syrtqy qýatyn qatar damyta otyryp shyńdalýy kerek dep esepteımin. Sebebi, Máńgilik Eldiń uly kerýenin túrli qaýipterden kirpik qaqpaı kúzetetin – osy qazaqstandyq sarbazdar.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Arman OKTIаBR, «Egemen Qazaqstan» ALMATY