"Qazaq kelini bolý – mańdaıyma jazylǵan baqytym"

Búginde aralas nekemen eshkimdi tańdandyra almaısyń. О́zge jaqty qaıdam, teriskeıdi qonys etken jergilikti turǵyndar men etnostardyń turmys-tirshiligi de, ómir salty da qoıyndasyp ketkeni sonshalyq, «quıryq-baýyr jesip, tós qaǵystyrý, myń jyldyq quda bolý» tańsyq emes. О́z ultynan jar tańdap, alaıda dám-tuzdary jaraspaı jatqandar qanshama. Demek, ózara jarasymdylyq, aq otaý túndiginiń aıqara ashylýy, shańyraq shattyǵynyń úzilmeýi tilmen, dinmen ólshenbese kerek.

Biz maqalaǵa qazaqqa kelin bolyp túsken orys qyzynyń ózge ortaǵa tez sińisip, otbasynyń bólinbes bir bólshegine qalaı aı­nalǵanyn arqaý etýge tyrystyq.

Aldymen Petropavl qalasynyń turǵyny Jasulan Qasymovtyń paıymyna qulaq túrelik.

− О́zge ulttyń qyzdaryn ómirlik jar etken qazaqtyń birtýar uldarynyń ómir jolyna úńilip kóreıikshi: shetinen zııaly, bilimdi, aqyldy. Álıhan Bókeı­hanov, Ahmet Baıtursynov, Júsip­bek Aımaýytov, Mustafa Shoqaı, Qanysh Sátbaev, Maǵjan Juma­baev, Muhtar Áýezov sekildi ult maq­­­ta­­nysh­tary ózderine qalyńdyq retin­de orys, tatar qyzdaryn tańda­ǵan. Kópshiliginiń syńarlary ıslam din­in qabyldaǵan, musylmansha at alǵan. Olar otanasy retinde otbasy birligin, yntymaǵyn sútteı uıytyp, saqtaı bilgen. Urpaq órbitken. Bir sózben aıtqanda, mańdaıy jarqyraǵan asyl azamattardyń alty Alashqa tanylýyna az eńbek sińirmegen.

Bálkim, sizdiń kókeıińizde jalǵyz ulyńyzǵa ómirlik serik bolatyndaı bir qazaq qyzynyń tabylmaýy qalaı degen saýal turǵan shyǵar? Ondaı oı bastapqyda meni de túpsiz tuńǵıyqqa batyryp, temir shyrmaýyqsha shyrmap alǵan. Ýaıymmen talaı tańdy uıqysyz atyrǵanymdy jasyrmaımyn. Ýaqyt óte kele «júrekke ámir júrmeıtinine» kózim anyq jetti. Teń-teńimen jupta­syp, ómir atty uly aıdynǵa qos aqqý­daı birge attanyp jatsa, nesi aıyp? − deıdi ol.

Bir-birimen júrek jarastyrǵan jastardyń qosylýyna bastapqyda qarsylyq bildirgenderdiń biri – Jasulan. Bir kompanııada qyzmet etken Talǵat pen Natalıa eki jyl buryn tanysqan. Ara-tura jınalystarda kezdestirgen súıkimdi, taldyrmash boıly boıjetken bozbalanyń nazaryn birden aýdarǵan. Aradaǵy «siz-biz» desken sypaıy qarym-qatynas keıin ottaı laýlaǵan saǵynysh sezimine aınalǵanyn qos ǵashyq sezbeı qalǵan. Talǵat ómirlik jar bolýǵa usynys jasaǵanda Natalıa birden kelisim bermegen, kóp oılanǵan. Kóz aldyna qaraılasar eshqandaı týǵan-týysqany joqtyǵy elestep, keýdesin ashy óksik qysqan. Esin bilmeıtin kezde ákesi kóz jumǵan. Anasy áli kúnge deıin úshti-kúıli habarsyz ketkenderdiń sanatynda júr. Jalǵyz baýyrynyń qaıda ekenin bilmeıdi. 6 jasynan jetim balalar úıinde tárbıelenip, memleket qamqorlyǵynyń arqasynda esh kemdik kórmeı ósti. Bilimge degen eren qushtarlyǵynyń arqasynda M. Jumabaev atyndaǵy gýmanıtarlyq kolledjdi qyzyl dıplommen bitirip, áleýmettik qyzmetker mamandyǵyn alyp shyqty. Jumysqa ornalasty. Sóıtip júrgende qazaqtyń jampoz jigiti sóz salyp, ómirlik jar bolýǵa usynys bildirgende ne aıtaryn bilmeı tosylyp qalǵan. Týǵan-týystary meni qalaı qabyldar eken degen aýyr suraq kólbeńdegen. Qazaqtyń tilin, mádenıetin, salt-dástúrin qansha meń­gerse de, tartynshaqtana bergen. Tek Tal­ǵattyń «qobaljyma, bári jaq­­sy bolady» degen demeý sózi dem bergen. Alǵashqy tanysýǵa barǵany áli kúngi­deı kóz aldynda.

− Bárinen buryn ózimdi emes, Tal­ǵatty aıadym, qatty qınalyp júr­di. Tańdaýyna týǵan-týystarynyń qar­sy­lyq tanytqanyn aıtqanda, senesiz be, meniń boıymdaǵy qorqy­nysh­tar seıilip sala berdi. Bári durys sheshiletindeı erekshe senim paıda boldy. Bóten shańy­raqtyń tabaldyryǵyn alǵash atta­sam da, birinshi júzdesýden-aq bu­rynnan biletin jandarsha erkin sóı­lesip, til tabysyp kettik. Meniń jan-dúnıemdi túsine bilgen ata-enem – álem­degi eń jaqsy adamdar, – deıdi olar­ǵa altyn asyqtaı nemere syılap otyr­ǵan jas kelinshek ótken kezeńdi eske túsirip. Ol «qazaqtyń kelini bolý – keremet, eń bastysy, aǵaıyn-týys­tyń kóptigi. Otbasymyzben qazaq, orys meıramdaryn atap ótemiz. Qazaq tilin­de sóılesemiz. Ulymyzdyń esimi – Alan. Onyń atyn ata-enem qoıdy. Men dostaryma «Jetimdiktiń zaryn kóp tartyp edim. Endi qazaqqa kúıeýge shyǵyp, jarty qala meniń týysym bolyp shyqty» dep qaljyńdaımyn. Úlgili, ónegeli shańyraqtyń bólinbes bir bólshegine aınalǵanymdy mań­daıyma jazylǵan baǵym, baqytym sanaımyn», − deıdi Natalıa.

Otaǵasy Jasulan men otanasy Klaranyń «Aralas nekeni sógetinderge aıtarymyz: kesir, qyńyr adamdar kezdesedi, al jaman ult bolmaıdy» degen pikirlerine alyp-qosarymyz joq. Bul ekeýi de tosyn jaǵdaıda tanysqan. Jasulan Reseıdiń Chelıabi qalasynda oqyp júrgende oraldyq kýrstasy úılenip, Klarany sol toıda jolyqtyrady. «Taǵdyrdyń jazýynan eshkim qashyp qutylmaıdy. Áıtpese, sylqyldyǵan sulýlar teriskeıden de kezdeser edi. 1983 jyly otaý quryp, sodan beri bir shańyraq astynda tatý-tátti tirlik quryp kelemiz.

Kelinimiz tili men dili múldem beı­tanys ortaǵa tez sińisip ketti. Elge­zek, aqjarqyn, baýyrmal. Nádııa degen qaza­qı esimdi qýana qabyldady», deıdi ata-enesi.

О́mir Esqalı,

«Egemen Qazaqstan»