Biz halyq úshin qyzmet etemiz

Bul quqyq qorǵaý organynyń maqsattary men fýnksııalaryn, quqyqtary men mindetterin anyqtaıtyn birinshi quqyqtyq akt edi. Sóıtip, bıyl ishki ister organdaryna shırek ǵasyr tolyp otyr. Bul táýelsiz elimizdiń ómiri ólshemimen alsaq, az ýaqyt emes. Shırek ǵasyr boıyna osy organǵa qyzmet etip, onyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp kele jatqandyqtan, onyń máseleleri bizdi áste tolǵandyrmaı qoımaıdy.

Biz polısııa eńbeginiń mán-mańyzyn tolyq túısine alyp júrmiz be?    Qoǵamda súringenge – súıeý, qulaǵanǵa – tireý, demikkenge – tynys bolatyn osy organ ekeni barshaǵa málim. Endeshe, ishki ister organdary – halyqtyq organ degenniń naqty aıǵaǵy bul. Uly oıshyl Dıdronyń: «Zańnyń negizi – halyq jáne adam» deıtini bar. Biz halyq úshin qyzmet etemiz.

Asylynda, Qazaqstan Res­pýblıkasy Prezıdentiniń 1995 jyly 21 jeltoqsanda jaryq kórip, keıinnen ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgen «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń ishki ister organdary týraly» zań  kúshi bar Jarlyǵy Qazaqstan polısııasynyń damýyndaǵy jańa kezeńdi aıǵaqtady. Mun­daǵy salmaǵy alabóten erekshe másele – ishki ister organda­ryn quqyqtyq ári uıymdyq tur­ǵydan damytý baǵytynda, ishki ister organdary sekildi birtutas júıeni krımınaldyq polı­sııa jáne ákimshilik polısııa dep ara-jigin bóle aıyryp, quqyq qorǵaý organdarynda burynnan tarıhı qalyptasqan júıeni qaıtaryp berý bolyp tabylady. Zań shyǵarýshy konstı­tý­sııalyq erejelerge súıene otyryp, ishki ister organ­dary qyzmetiniń normatıvtik negizin qalyptastyrý maqsat­ynda burynǵy bir ortalyqqa ba­ǵyndyrylǵan qatal keńestik mılısııa júıesin belgili bir dárejede jeńildetip, memle­ket­tiń de, sol sııaqty jergilikti ózin ózi basqarýdyń da múddelerin úılestirýge umtyldy. Osylaısha alǵash ret quqyqtyq retteý tájirıbesinde ishki ister organdaryn joǵarydan tómenge baǵynýǵa baǵyttalǵan krımınaldyq polısııa men ákimshilik polısııany qajetti deńgeıde jergilikti memlekettik jáne ózin ózi basqarý oryndaryna baǵynyshty etip bólý qolǵa alyndy.

Elbasymyz qashanda elimiz­diń tutqasyna aınalǵan quqyq qorǵaý organdaryn nazardan tys qaldyryp kórgen emes. Sonaý 1998 jyly 20 qańtardaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kásiptik jáne ózge de merekeler týraly» Jarlyǵyna qosymsha retinde 2007 jyly «23 maýsym – polısııa kúni» dep jarııalap, bóle-jara erekshelep, kásiptik jáne ózge de merekelerdiń tizbesine engizýi osynyń jarqyn aıǵaǵy. Sol ýaqyttan beri bul kún polısııa qyzmetkerleri men ardagerleriniń eńbekterin eskerip, olarǵa rızashylyq pen alǵys sezimderin bildirý kúni bolyp merekelenýde.

Keıingi jyldarda quqyq qorǵaý organdarynyń, sonyń ishinde ishki ister organdary qyzmetiniń uıymdastyrýshylyq turǵydan qaıta reformalanýy jáne qolda bar quqyqtyq ıns­tıtýttardy jetildirý, halyqqa ashyq bolý qaǵıdatyn negizdeý qajettiligi de  aıqyndaldy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha «100 naqty qadam» – Ult josparyn oryndaýǵa tapsyrma berýine sáıkes, 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap 24 myń birlikten turatyn jergilikti polısııa qyzmeti qurylyp, jumysqa kiristi. Onyń negizgi mindetteri – qoǵamdyq tártipti saqtaý, jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne quqyq buzýshylyq profılaktıkasy zańnamalyq deńgeıde bekitildi. Qaıta jańǵyrǵan jergilikti polısııa qyzmetiniń halyq kóńilinen shyǵa bastaýy quqyqtyq jańǵyrýlardy bilikti túrde júrgizip otyrǵanymyzdy ańǵartady. Osynyń bári de ishki ister organdarynyń bedelin kúsheıte tústi.

Qoǵamnyń úzdiksiz damýynda memlekettik qurylymdardyń júıesin quraıtyn ishki ister organdaryna qarasty vedomstvolyq oqý oryndarynyń alatyn orny erekshe. Quqyq qorǵaý qyzmetiniń eldiń irgesin bekitip, qaýipsizdigin arttyrýdaǵy máni zor desek, osy oraıda salalyq oqý oryndarynyń da salmaǵy erekshe. Qyzmeti adamnyń jáne azamattyń ómirin, densaýlyǵyn, quqyqtary men bostandyǵyn, qoǵamnyń jáne memlekettiń múddelerin quqyqqa qarsy qolsuǵýshylyqtan qorǵaýǵa, qoǵam­dyq tártipti saqtaýǵa jáne qo­ǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan ishki ister organdaryna mamandar daı­yndaýda zamana yńǵaıy, dáýir ta­laby, ýaqyt naqyshyna saı, ózin­dik erekshelikteri, qalyptas­qan úrdisi boıynsha únemi ózgerip tájirıbe jınaqtaý­men tolyǵyp, molyǵyp otyrý – zańdy qubylys.

Ishki ister mınıstrligi Shy­raq­bek Qabylbaev atyndaǵy Qos­tanaı akademııasynyń nazar­ǵa alatyny da osy baǵdar. Qazirgi kezeń Qazaqstan Respýb­lıkasynyń bilim berý júıe­siniń bazıstik teorııalyq negiz­derin, fılosofııalyq jáne peda­go­gıkalyq ádisnamasyn keń kólem­de reformalaýmen sıpattalady. Jańa kezeń bilim berý mazmu­nyn túpkilikti ózgertýdi, jańa bilim berý tehnologııalaryn qalyp­tastyrýdy qajet etedi. Bul fak­torlar oqytýshynyń ishki is­ter organdaryna kásibı maman­dardy daıarlaýdaǵy orny men rólin jańasha paıymdaýdy kereksinedi.

Memleket basshysynyń 2017 jyldyń 31 qańtaryndaǵy «Qazaq­stannyń Úshinshi jańǵy­rýy: jahandyq básekege qabilet­tilik» Joldaýynda tórtinshi basym­dyqty adamı kapıtal sapasyn jaqsartý dep belgileýi jahan­dyq deńgeıdegi oı keshý úrdisiniń aıqyn belgisi. Adamı kapıtal bilim, ilim jáne ultjan­dy­lyqty damytý arqyly qalyp­tasady. Quqyq qorǵaý organ­darynyń qyzmetkerleri úshin qolaıly jaǵdaı jasaýdyń ózi onyń negizgi kózi – adam bolyp tabyla­tyndyqtan. Osy yńǵaıda joǵary oqý oryndarynyń atqara­tyn erekshe orny bar. Elbasy sózimen aıtqanda, eń aldy­men, bilim berý júıesiniń róli ózgerýge tıis. Oqytý baǵdar­la­malaryn synı oılaý qabile­tin jáne óz betimen izdený daǵdy­laryn damytýǵa baǵyttaý qajet.

Sońǵy kezdegi aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq ıgilikti isterdiń biri joǵary oqý oryndarynda oqý úderisterin bir izge túsirip, bir bastaýdan arna tartatyndaı etip júıeleý edi. Bilim berýde úsh negizge súıene otyryp, teorııa men praktıka ári ǵylymnyń tarazy basyn teń etip ustaýdy qosh kóremiz. Alaman dáýirdiń almaǵaıyp qıyndyqtary, bilim salasyndaǵy bolyp jatqan ózgerister men turaqsyzdyqtar  onyń óz arnasymen damýyna keri áserin tıgizbeı qoımaıtyny ras. Osy sebepti bilim salasy únemi izdenýler arqyly óris keńeıtýdi kerek etedi.

Joǵary oqý ornyna túbe­geıli ózgeris jasaýshy  pro­fes­sorlyq-oqytýshylar qu­ramy bolyp sanalady, ol – peda­gogıkalyq prosestiń bas­ty tulǵasy. Bolashaq polısııa qyz­metkerleriniń jaqsy bilim alýy, tolymdy daıyndyǵy, ıaǵnı tolyq qalyptasýy tálimi men tájirıbesi mol oqytýshyǵa ti­keleı baılanysty. Sondyqtan olar­dyń kásibı deńgeıin kóterý, iskerlik pen adamgershilik qasıe­tin, joǵary mádenıetin qalyp­tastyrý – ǵylymı-pedago­gıkalyq kadrlardyń mańyzdy mindeti.

Jalpy, polıseılerdi oqy­týdyń basqa salalarǵa qara­ǵanda, ózine tán ereksheligi men aıyrmashylyǵy bar. Daıyn­dyq oqytýdyń dástúrli nysanynda emes, tájirıbelik qyz­metke jaqyn bolýy tıis. Kýrsant­tarymyz keleshektegi qyz­metinde qoldana alatyn bilim  men mashyq-daǵdylarǵa jáne qu­zyretterge ıe bolýy shart. Alaıda, bul oqytýdyń teorııa­syn múldem elemeý kerek degen sóz emes. Kerisinshe, túpki ıgilikti másele ishki ister  organ­darynyń keleshek mamandary úshin  úsh negiz – teorııa, praktıka jáne ǵylymdy qosa qoldana alýynda jatyr.  

Qazirgi zamanǵy polısııa qyzmetkerleriniń tek qana kásibı maman bolyp qoımaı, joǵary adamgershilik  qundylyqtardy boıyna sińirgen jeke tulǵa retinde qalyptasýy biz úshin asa mańyzdy.   Bizge maman  emes, aldymen adam kerek. Bul – birinsiz biri joq, bútindikti quraıtyn bir zattyń eki jaǵyndaı nárse. Sondyqtan búgingi kúni IIM kadrlyq quramyn reformalaý jaǵdaıynda, negizgi basymdyq ishki ister organy  bolashaq qyz­met­kerleriniń boıynda azamat­tyq, adamgershilik, rýhanı jáne basqa da tulǵalyq kási­bı mańyzdy qasıetterdi qalyp­tastyrý, olardyń quzy­ret­tilik jáne quqyqtyq mádenıetin kóte­rý, jedel-qyzmettik mindet­terin oryndaýda joǵary dáreje­degi ýájdemege jetkizý, qyzmet­tik tártipti, zańdylyqty jáne qyz­­­mettik kásibı-etıkalyq nor­ma­­lardy saqtaýdy nyǵaıtý bol­maq.

Memlekettik quqyq qorǵaý júıesinde ishki ister organynyń bolashaq mamanynyń jeke tulǵasyna áser etetin jalpy mádenı-estetıkalyq biliktiligin qalyptastyrý jáne damytý fak­torlaryn jandandyrý qa­jet­tiligin eskerip jańa joba re­tinde «Mádenıet ýnıversı­tetin» ashtyq. Onyń mindet­terine kýrsanttardyń belsendi ómirlik ustanymyn, joǵary adam­ger­shilik qasıet­terin tárbıe­leý, ádebıet, óner, ǵylym sa­la­syndaǵy bilimderi men jetis­tikterin nasıhattaý; mádenı oı óristerin keńeıtý, rýhanı-adam­gershilik, mádenı-estetıkalyq, otbasy  máselelerin, qoǵamda óz­derin ustaý erejelerin qalyp­tas­tyrý; kommýnıkatıvtik mádenıe­tin jáne psıhologııalyq qalyp­tasýyn arttyrý jáne t.b jatady.

Akademııada bilim alyp jat­qan bolashaq polısııa qyzmet­ker­leri úshin adastyrmas temir­qazyq kúndelikti quqyq qorǵaý qyzmetterin atqarýda jan aıamaıtyn erjúrektilik, batyrlyq, antqa adaldyq, qyzmettik bo­rysh­qa beriktik – negizgi baǵdar.

Mırlan QYZYLOV,

Qazaqstan Respýblıkasy IIM Sh.Qabylbaev atyndaǵy Qostanaı akademııasynyń bastyǵy, polısııa polkovnıgi, professor

QOSTANAI