Dúnıe tórindegi Qazaqstan

Endi Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesinde qandaı jumystar atqaryp úlgerdi jáne elimizdiń múshelikke qatysty keleshek maqsattary qandaı? – degen suraqtar tóńireginde óz oıymyzdy jetkizip kórsek.

Qazaqstan 2017 jylǵy 1 qań­tardan bastap, Keńestiń tolyq quqyly múshesi retin­de álemniń eń kókeıkesti qaýip­siz­dik máselelerin sheshýge qaty­syp keledi. Negizinen, BUU Jarǵysynyń 24-babyna sáı­kes, Qaýipsizdik Keńesine ha­lyq­­aralyq qaýipsizdik pen beı­bit­shilikti ustap turý basty mindet retinde júktelgen. BUU-nyń basty «alty organynyń» qatarynan tabylatyn QK músheliginde 15 memleket bolsa, sonyń 10-y daýys berý arqyly saılanady.

Qazirgi BUU quramyndaǵy 193 múshe memlekettiń basym daýy­syn alǵan Qazaqstan úshin bul úlken jetistik. О́ıt­keni, táýelsizdigin alǵannan bergi ýaqytta elimiz álemde beı­bit­­shilik pen qaýipsizdikti or­nyq­­tyrý baǵytynda kópte­gen usy­nystar berdi. Bul usy­nys­tar halyqaralyq qoǵamdas­tyq tarapynan qoldaýǵa ıe bo­lyp keledi. Endi BUU QK-niń turaqty emes múshesi retin­de Qazaqstannyń ózi mańyz­dy máselelerdi kún tártibinde talqylaýǵa usyna alady. Ásire­se, buryn Eýrazııa keńistigindegi jáne Ortalyq Azııadaǵy ótkir de­gen máseleler syrt qalyp jat­sa, endi elimizdiń bastamasy­men nazarǵa alynatyn bolady.

Aıta ketken jón, óz óńirimiz – Ortalyq Azııaǵa qatysty QK-niń arnaıy qarary daıyndalý­da. Bul qarar, ıaǵnı Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimi dúnıejúzi­lik qoǵamdastyqtyń nazaryn osy aýmaqqa aýdaryp, Ortalyq Azııa­nyń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyna jaǵymdy áser etpek. Qarardyń qabyldanýy Qazaqstannyń QK-de tóraǵalyq etetin kezeń barysynda kózde­lip otyr. Qaýipsizdik Keńesin­de tóraǵa­lyq aýyspaly bolǵan­dyq­tan, alfavıt boıynsha 1 aı sa­ıyn aýysyp otyrady. Qazaq­stan Qaýipsizdik Keńesinde 2018 jylǵy qańtar aıynda tóraǵalyq etetin bolady.

QK qararlaryna keletin bolsaq, árbir qararǵa qatysty Keńes­tiń quramynda bólek komı­tet uıymdastyrylyp, tıisti resýrs­tar bólinip, baqylaý jú­ıesi qurylady. Naqty aıt­qan­da, QK sheshimderi tek qaǵaz betinde qalmaı, tolyǵymen iske asý úshin jaǵdaı jasalady.

Qazaqstan osyndaı komı­tetterdiń úsheýine basshy­lyq etedi: elimiz «ıslam memleketine» (Qazaqstanda tyıym salynǵan) qarsy kúres, Aýǵanstandy qal­pyna keltirý jáne Somalı/Erı­treıadaǵy jaǵdaı jón­derin­degi komıtetterge tóraǵa bolyp saılandy. Bul – úlken jaýap­kershilik jáne otandyq dıp­lomattardan erekshe biliktilikti talap etedi. Sonymen qatar, Qazaq­stannyń tájirıbesin eske­re otyryp, Qaýipsizdik Keńe­sin­degi áriptesterimiz elimiz­diń ókilderin Soltústik Koreıa men Irannyń ıadrolyq baǵdar­lamalaryna qatysty arnaıy komıtetterdiń jıyndaryna da jıi shaqyrady.

Árıne, búgingi kúni barlyq QK músheleriniń aldynda turǵan eń úlken syn-qater – Sırııadaǵy qaqtyǵys. Bul memlekette oryn alǵan jaǵdaı birneshe jyl boıy kúlli álemniń alańdaýshylyǵyn tý­ǵyzyp keledi jáne jaqyn ara­da osy eldegi qaýip-qater­ler­diń odan ári ósýi ábden múm­kin. Ke­ń­es­tiń turaqty múshe­leri arasyn­da da Sırııaǵa qatys­ty birlik joq. Son­dyqtan, Qaýip­siz­dik Ke­ńe­sine tu­ńǵysh ret qosyl­ǵan Qa­zaq­stan­nyń dıploma­tııa­syna aı­tar­lyqtaı mindet júktelip otyr.

Qazaqstan Sırııaǵa qatysty beıbitshilik kelissózderdi bir­neshe ret Astanada ótkizip, osy úderiske ózindik jaǵymdy úlesin qosyp otyr. Álemde «Astana pro­sesi» atymen tanyl­ǵan, elor­damyzdaǵy kelissóz­der ýaqytsha atys pen qan­tógis­ti toqtatý týra­ly ýaǵdalas­tyq­tar­dy rásim­deýge kómektesti. As­tana­daǵy kezdesýlerdi ashqan Qazaq­stan Syrtqy ister mınıstri Qaı­rat Ábdirahmanov: «Sırııa hal­qy kútken ilgerileýshilikke qol jetkizý maqsatynda bul múm­kin­dikti paıdalanýǵa tıispiz. Qazaq­stan Prezıdenti men halqy osy ıgilikti maqsatqa tolyqtaı at­sa­lysady. Bul kezdesýlerdiń sırııalyq daǵdarysty sheshýge jylt etken sáýle túsiretinine úmit artamyz», – dedi.

Al Qazaqstannyń eki jyl boıy atqaratyn BUU QK turaq­ty emes múshesi retindegi ju­my­synyń basymdyqtaryn sa­rap­tap kóretin bolsaq, olar Prezı­dent Nursultan Nazarbaevtyń «Qaýipsiz, ádil jáne ór­kendegen álem qurý úshin ja­han­dyq árip­testikti nyǵaıtý­ǵa qazaq­stan­dyq tujyrymdamalyq kóz­qaras» degen arnaıy saıası Ún­deýinde bekitilgen. Bul saıası Úndeý 2017 jylǵy 10 qańtarda QK oty­ry­synda oqylyp, Qaýip­siz­dik Keńesiniń resmı qujaty retinde tirkelgen.

Prezıdent N.Nazarbaev usyn­ǵan basymdyqtar qataryn­da ıadrolyq qarýsyz álem qurý, jahan­dyq soǵys qaterin boldyr­maý, Aýǵanstandaǵy beıbit­shi­lik­ke yqpaldasý, Ortalyq Azııada beıbitshiliktiń óńirlik aımaǵyn qalyptastyrý, BUU qamqorlyǵymen jahandyq lań­kes­tikke qarsy koalısııa qurý, Afrıkanyń beıbit damýy­na járdemdesý, BUU-nyń Or­nyq­ty damý maqsattaryn, beı­bit­shilik, qaýipsizdik jáne damý arasyndaǵy ajyramas baıla­nysty ilgeriletý, BUU-ny HHI ǵasyr talaptaryna beıimdeý jáne jahandyq problemalardy sheshý úshin ujymdyq saıası erikti nyǵaıtý maqsatynda mem­leketter men úkimetter basshy­lary deńgeıinde QK-ge múshe mem­leketterdiń turaqty kezde­sý­ler tetigin kelisý sııaqty máseleler bar.

Elbasynyń Úndeýinde aı­tyl­ǵandaı, «Qazaqstan Keńes­te barlyq múshe eldermen atalǵan basym baǵyttar boıynsha ashyq, ádil jáne saıası jaǵdaıatsyz, jaýap­ty, salmaqty jáne syn­dar­ly túrde jumys isteýge nıetti». Osyǵan oraı, qujatta «Qazaq­stannyń mańyzdy maqsat­qa – HHI ǵasyrda álemdi qaýipsiz, ádil jáne gúldengen álemge aınal­dyrý maqsatyna qol jetkizý jónin­degi óz bastamalaryna árip­tes­teriniń tarapynan qol­daý kórsetiletindigine senim bildire­tindigi» aıtylady.

Joǵaryda atalǵandardy jınaqtaıtyn bolsaq, eki jyl­dyq halyqaralyq beldi de bedel­di uıymdaǵy músheligimiz jahan­dyq deńgeıdegi is-áreketterge aralasýymyz jańa serpin qosa­tyn bolady. Bul – elimiz úshin úl­ken mártebe jáne tarıhı min­det. Qazaqstan osy mindetti laıyqty túrde oryndaýǵa daıyn dep aıtsaq, qatelespeımiz.

Janbolat ÚSENOV,

Eýrazııalyq keńestiń halyqaralyq qatynastar jónindegi dırektory