«1996 jyly Qazaqstan táýelsiz memleket retinde jazǵy Olımpıada oıyndaryna alǵash ret qatysty. Bálkim qatelesetin shyǵarmyn, biraq sol jylǵy oıyndar erekshe bolatyn. Keıbirimiz úshin birinshi Olımpıada edi. Sol jyly qurama sapyndaǵy eń jas sportshy men boldym. Nebári 20 jastamyn. Taǵdyrdyń jazýy bolar, qazaqstandyq boksshylardyń arasynan birinshi bolyp rıngke men shyǵatyn boldym. О́zderińiz bilesizder, bul psıhologııalyq turǵyda óte qıyn. Al qarsylasym bolyp kishi Floıd Meıýezer tústi.
Múmkin rıngke eki-úsh kúnnen keıin shyqqanymda jeńil bolatyn ba edi? Sebebi, qandaı sportshyǵa bolsyn birinshi adaptasııa kerek. Al nebári 20 jasyńda Olımpıadaǵa attanyp, birinshi bolyp sharshy alańǵa shyǵý ońaı emes. Mundaı mindetti kez kelgen adam kótere almaıdy», – dedi Baqtııar Tólegenov.
Ol kishi Floıd Meıýezerdiń myqty tustaryn atap ótti.
«Shynymdy aıtsam, jekpe-jegime deıin Floıd týraly kóp bilmeıtin edim. Biraq bireý menen eń myqty qarsylasym kim bolǵany jóninde suraıtyn bolsa, oılanbastan Floıdty aıtar edim. Onymen judyryqtasqan adam eń birinshi jyldamdyǵyna nazar aýdarady. Men soqqy baǵyttaǵanymda sytylyp shyǵyp, qarsy soqqy qaıtaryp úlgeredi. Soqqysynyń kúshi joq, pancher emes, tek tehnıkasynyń arqasynda jeńiske jetedi degen málimetter taraǵanyn estidim. Biraq ol pikirmen múldem kelispeımin. Onyń soqqylary kúshti. Men kóptegen boksshylarmen kúsh synasyp kórdim. Biraq olardyń arasynda Floıdqa jetkenin kórmedim. Onyń erekshe tusynyń biri – óte jyldam.
Atlantada rıngke Meıýezer shyqqanda zaldaǵy kórermenderdiń reaksııasyn kórseńiz. Jekpe-jek kezinde dál tısin, tımesin árbir soqqysyna qýanyp otyrdy. Al meniń dál tıgen soqqylaryma únsiz ǵana qarap otyrdy. Psıhıologııalyq turǵyda bul qıyn edi. Sol kezde ǵana jankúıerlerdiń qoldaýy sportshyǵa qalaı áser etetinin túsindim.
Qatelespesem, jekpe-jegimiz ekinshi raýndtyń ortasyna taman aıaqtaldy. Murnymnan qan aqqannan keıin tóreshi meni dárigerge kórsetti. Ol ruqsatyn bergennnen keıin ary qaraı jalǵastyrdyq. Biraq raýndtyń ortasyna qaraı qan toqtamaı aqty. Bul joly dáriger kezdesýdi jalǵastyrýyma ruqsat etpeı qoıdy. Al ózim daıyn edim.
Floıd boksshylar áýletinen shyqqan. Otbasynda osy sportta úlken jetistikterge jetkender bar. Ekeýimizdiń aıqasymyzda tóreshiler zaldaǵy reaksııaǵa qarap eriksiz upaı qosty ma dep kúmándanamyn», – dedi Baqtııar Tólegenov.
Ol kezderi Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri Ábdisalan Nurmahanov, al kómekshisi Aleksandr Apachınskıı bolatyn. Meıýezermen kezdesýiniń aldynda jattyqtyrýshylar Tólegenovke qandaı aqyl-keńesin aıtypty?
«1995 jyly Azııa chempıonatyn jeńip, Olımpıada lısenzııasyn enshilegen edim. Azııa birinshiliginde taı boksshysy Somlýk Kamsıngti jeńdim. Biraq 1996 jyly ol Olımpıada chempıony atandy. Atlantada jerebe kezinde onyń joly bolyp ketti. Eger Somlýk Meıýezermen jolyqqanda alysqa bara almas edi.
Meıýezerdiń orny amerıkalyqtar úshin erekshe. Onyń tipti, rıngke shyqqandaǵy jurttyń shýlaı jónelgenin kórseńizder. Elimizde kásipqoı boks Gennadıı Golovkınniń arqasynda endi damyp keledi. Al AQSh-ta sol kezdiń ózinde áýesqoı boksta stıli, máneri kásipqoılarǵa keletin boksshylary kóp bolatyn. Floıd jaı ǵana rıngke kóterilgende ózin shoýmen sekildi ustaıtyn, ıaǵnı bılep, bir orynda tura almaı jankúıerlerdi oınatyp turatyn. Bul qylyǵy Aleksandr Apachınskııge unamaǵan bolsa kerek, jekpe-jek aldynda: «Onyń basyn julyp alshy!» – degeni bar edi. Biraq Floıdtyń rıngte de, onyń syrtynda da ózin naǵyz juldyz retinde ustaıtynyn aıta ketken jón. Ol mundaı mártebege laıyq.
Biz bokstyń ańyzyna aınalǵan dep Muhammed Álı, Maık Taısondy aıtamyz. Biraq olardyń karerasynda da aýyr jeńilister boldy. Al kishi Floıd Meıýezer eshkimge ese jibermegen. Ol óte aqyldy, talantty boksshy», – dedi Tólegenov.
Baqtııar Tólegenov sondaı-aq, Meıýezerdi ózi judyryqtasqan boksshylarmen salystyryp ótti.
«О́z salmaǵymda elimizdegi eń úzdik boksshy boldym. Halyqaralyq jarystarda áıgili bylǵary qolǵap sheberlerimen judyryqtastym. Biraq Meıýezerden basqasyn ózimnen aıtarlyqtaı myqty boldy dep aıta almaımyn. Men kúsh synasqandardyń ishinde Floıd eń myqtysy boldy», – dedi ol.
Kishi Floıd Meıýezer sol jyly bolgarııalyq Serafım Todorovqa ese jibergen bolatyn.
«Meıýezer jekpe-jekten keıin tóreshiniń ádil sheshim shyǵarmaǵanyn aıtty. Men de solaı oılaımyn. Bolgarııalyqtan utylmaǵanyna senimdimin. Bul jerde bári saıasatqa kelip tirelip turǵan sııaqty. Serafım Todorov ol kezde eki dúrkin álem chempıony bolatyn. Bul jerde aıta keter bir jaıt bar. Týrnırdiń bas tóreshisi bolgarııalyq bolatyn. Onyń ústine Bolgarııa jalpykomandalyq esepte ekinshi oryn úshin Qazaqstanmen básekelesip keldi. Eger Todorov jeńilgende biz ekinshi bolatyn edik. Al basqasha aıtar bolsaq, Todorovty fınalǵa tóreshiler shyǵardy. Biraq aqtyq synda da úmitti aqtaı almaı Somlýk Kamsıngten utyldy», – dedi ol.
Rıo Olımpıadasynan keıin Danııar Eleýsinovti Meıýezermen salystyrǵandar da boldy. Biraq Baqtııar Tólegenov amerıkalyqtyń bási joǵary ekenin taǵy bir márte aıtyp ótti.
«Danııar – óte myqty boksshy, áýesqoıda úlken jetistikterge jetti. Al salystyrýǵa keler bolsaq, ekeýiniń aıyrmashylyǵy – jyldamdyǵy men soqqysynyń kúshtiliginde. Osy jaǵynan Danııar amerıkalyqqa ilese almaıdy. Al kásipqoı boksta dál osy eki faktor mańyzdy bolyp esepteledi.
Baqtııar Tólegenov Gennadıı Golovkın men Floıd Meıýezer arasyndaǵy ótýi múmkin kezdesý jaıly da oı bólisti.
«Menińshe, bul tek qana jarnama sekildi. Sebebi, mundaı kezdesýdiń uıymdastyrylýy ekitalaı. Olar eki túrli salmaqta bokstasady. Birinshiden, Floıdpen shyqqan kez kelgen boksshynyń reıtıngi kóterilip, bedeli arta túsedi. Ekinshiden, kelesi jekpe-jeginde syıaqy kólemin arttyra alady. Sondyqtan qarjy jaǵynan bul Golovkın úshin óte tıimdi bolmaq. Al Meıýezerge aıtarlyqtaı paıda ákelmeıdi. Ekinshi jaǵynan ol Golovkınmen shyǵyp, táýekelge barady. Sebebi, utylyp qalýy múmkin. Sondaı-aq, GGG-men kúsh synasyp, úlken aqsha tabýy da ekitalaı», – dedi ol.
Daıyndaǵan Aıan Ábdýálı «Egemen Qazaqstan»