9 sáýirde Mysyrdyń Tanta men Aleksandrııa qalalaryndaǵy pravoslavtyq kopt-hrıstıandardyń shirkeýlerinde eki birdeı jarylys boldy. Málimetter boıynsha, terakt saldarynan keminde 30 adam qaza taýyp, 70-ke jýyǵy jaraqat alǵan.
Terrorlyq aktiniń jaýapkershiligin IShIM uıymy óz moınyna aldy.
Bul bıylǵy jylǵy eń iri lańkestik shabýyldardyń biri boldy. Sodyrlardyń shirkeýdi nysanaǵa alǵany túsinikti jaıt. Olardyń jergildikti hrıstıandarǵa degen erekshe qatigezdigi burynnan belgili. Sondaı-aq teraktqa jaýapty lańkestik uıym ókilderi bıylǵy aqpan aıynda kopttarǵa jańa shabýyldar josparlanǵanyn málimdegen bolatyn.
Kopttar degenimiz kimder, olardyń qazirgi turmys-tirshilikteri qandaı? Biz osy suraqtarǵa jaýap izdep kórdik.
Kopt degen sóz kóne grek tilinde «egıpettik» degen maǵyna beredi. Kopttar Taıaý Shyǵystaǵy eń iri hrıstıan qaýymy. Olar hrıstıan dininiń eń kóne taramdarynyń birin ustanyp keledi.
641 jyly Mysyrdy tolyq jaýlap alǵan arabtar ýaqyt óte kele «egıpettik» ataýyn sırek qoldanatyn boldy. Onyń ornyna jergilikti halyq ókilderin «kopt» dep ataǵan. Osydan keıin mysyrlyqtar «kopt» ataýymen belgili bola bastady.
Kezinde qýatty, irgeli el bolǵan kóne mysyrlyqtardyń urpaǵy – kopttardyń búginde memlekettiligi joq. Olardyń 7 mıllıonǵa jýyǵy Mysyrda turady. Shamamen taǵy bir mıllıony Eýropa, Amerıka jáne Afrıkadaǵy túrli elderde ómir súredi.
Ǵalymdar bul halyqtyń din arqyly saqtalyp qalǵanyn alǵa tartady. Olar nanym-senimderi arqasynda kóptegen qıynshylyqtarǵa tóze bildi.
Búginde Mysyrda memlekettik din ıslam bolǵandyqtan, kopttardyń saıasatqa aralasý múmkindigi barynsha shektelgen. О́z basylymdary nemese telearnasy da joq. Al áleýmettik jelilerde kopttarǵa arnalǵan paraqshalar jeterlik.
Biraq, kopttardyń ejelgi eskertkishteri memleket tarapynan qorǵalady. Qalpyna keltirilip, kúzetiledi.
Kopttar kóbinese aýdan nemese qala bolyp ómir súredi. Kaırde birneshe kopt aýdany bar. Sondaı-aq Mysyrda halqynyń basym kópshiligi kopttardan turatyn birneshe qalany da kezdestirýge bolady.
Sonymen, mysyrlyq hrıstıandardyń basym kópshiligi kopttar ekeni belgili boldy. Jalpy, Kaır men Aleksandrııada ózge de konfessııalardyń ǵıbadathanalary az emes. Alaıda, kopttardyń birligi, nanym-senimderin berik ustanýy, sonaý ejelgi Mysyr hrıstıandarynyń muralaryn saqtap, osy kúnge deıin jetkizip otyrǵany tań qaldyrady.
Sońǵy birneshe jylda mysyrlyq kopttarǵa qarsy shabýyldar jıiledi. Byltyr jeltoqsan aıynda Kaırdaǵy kopttar soborynda qulshylyq etý mezgilinde jarylys bolyp, 25 adam ajal qushty.
Olar ásirese, 2013 jylǵy tóńkeristen keıin qıyn kúı keshti. Taqtan taıdyrylǵan prezıdent Mohammed Mýrsıdiń keıbir jaqtastary men «Musylman baýyrlar» qozǵalysynyń músheleri kopt hrıstıandaryn áskerı tóńkeristi qoldaýshylar dep aıyptady. Shirkeýlerine shabýyl jasap, úılerin órtedi.
Daıyndaǵan Aıdar О́RISBAEV,
«Egemen Qazaqstan».