Qazaqstan-Túrikmenstan: Strategııalyq seriktestiktiń jańa kezeńi

Qazaqstan Prezıdenti Túrik­menstan basshysyn sheteldik mártebeli meımanǵa laıyqty sál-saltanatpen qarsy aldy. Qazaqstan basshysy Gýrbangýly Berdymuhamedovti ótken prezı­denttik saılaýda jeńiske jetýi­men quttyqtady. 

Shaǵyn quramda ótken otyrys kezinde Elbasy:

– Biz Sizdiń ótken saılaýdan keıingi alǵashqy saparlary­ńyzdyń birin bizdiń elimizden basta­ǵanyńyzdy joǵary baǵa­laımyz. Qazaqstandy túrikmen halqy­men arada áriptestik, tatý kórshilik jáne baýyrlastyq qarym-qatynastar baılanysty­rady. Bizdiń qatynasymyz shırek ǵasyrda ózara senim men qol­daýdyń negizinde qalyptasty. Túrikmenstan – Qazaqstannyń óńirdegi mańyzdy seriktesi ári odaqtasy. Eki eldiń halqy bir-birimen baýyrlas ári tatý kórshi. Bizdi ǵasyrlar qoınaýynan jalǵasyp kele jatqan ortaq tarı­hı tamyr, til men din baı­la­nystyrady. Elderimiz Táýel­sizdi­giniń 25 jylynda qalyp­tas­qan ózara túsinistikke, aımaq­tyq jáne halyqaralyq kún tártibindegi máseleler bo­ıyn­­sha yntymaqtastyqqa qu­ryl­ǵan qatynastar osynyń belgisi. 25 jyl ishinde bizdiń el­derimizdiń arasynda sheshimin tap­paǵan másele bolǵan emes. Qatynastarymyzdy qalaı qalyp­tastyrsaq, solaı jalǵa­syn taýyp keledi. Syrtqy saıa­sat­ta yntymaqtaspyz, Túrik­men­­stannyń halyqaralyq deń­geıdegi bastamalaryn qold­aımyz, Túrikmenstan bizdiń bastama­larymyzdy qoldaıdy. Men Sizge shyn júrekten tabys tileımin, barsha túrikmen halqyna ıgilik tileımin,– dedi.

Nursultan Nazarbaev jekele­gen baǵyttar, sonyń ishinde kólik-tranzıt jáne energetıka salalary boıynsha ekijaqty ynty­maqtastyqtyń damyp kele jatqanyn atap ótip, bul rette basqa da salalardyń zor pers­pek­tıvasy bar ekenine nazar aýdardy. Eki me­mlekettiń birlesip iske asyrǵan tabysty jobalarynyń biri retinde Qazaqstan Prezıdenti Qazaqstannan Túrikmenstanǵa, odan ári Iranǵa jol tartatyn temir jol jelisiniń qurylysyn mysalǵa keltirip ótti.

– Bizdiń dostyǵymyzdyń arqa­­synda dúnıege kelgen iri jo­b­alardyń biri – Jibek joly­nyń jelisimen Qazaq­stan­nan Túrikmenstan arqyly Iranǵa baratyn temir joldyń qurylysy. Qazir biz jańa Jibek joly týraly aıtyp otyrmyz. Bul másele 15 mamyrda Beıjińde ótetin «Bir beldeý – bir jol» forýmynda egjeı-tegjeıli sóz bolady. Bul – asa mańyzdy marsh­rýt, bizdiń mindetimiz osy keli­simniń mazmunyn arttyra túsý. Búgin basqa da taqyryptardy talqylaımyz, – dedi Nursultan Ábishuly.

Qazaqstan basshysy ekijaqty áriptestik aıasyndaǵy basqa da mańyzdy máselelerge, osy kez­desý barysynda qol qoıylýy jos­parlanǵan qujattardyń aıa­synda qarastyrylatyn máse­le­lerge toqtaldy. Jahan­dyq ekonomıka men saıasattaǵy kúr­deli kezeńde ekijaqty qatynas­tar­dy damytý úshin Túrik­men­stan Prezıdenti sapary­nyń mańyzy joǵary ekenine nazar aýdardy.

Nursultan Nazarbaev jeke­legen baǵyttar, sonyń ishin­de kólik-tranzıt jáne energetıka salalary boıynsha ekijaqty yn­ty­maqtastyqtyń damyp kele jat­qanyn atap ótip, bul rette bas­qa da salalardyń zor pers­pek­tı­vasy bar ekenine nazar aýdardy.

– Búgin biz Qazaqstan men Túrik­menstan arasyndaǵy stra­te­gııalyq seriktestik týraly asa mańyzdy shartqa qol qoıamyz. Osy kelisimniń arqasynda qatynastarymyz damýdyń jańa kezeńine ótkeli tur. Biz elderimiz arasyndaǵy shekaraǵa qatys­ty barlyq máseleni sheshemiz. Shekaraǵa qatysty túıtkildi máseleler múldem joq elder Qazaqstan men Túrikmenstan ǵana bolmaq, – dedi Nursultan Ábishuly.

О́z kezeginde Gýrbangýly Berdy­muhamedov Qazaqstanǵa shaqyrǵany úshin Nursultan Nazarbaevqa rızashylyǵyn bildirip, Túrikmenstannyń árda­ıym dostyq, tatý kórshilik, óz­ara qurmet qaǵıdattaryn usta­na­tynyn jáne qazirgi damý keze­ńinde osy ustanymdardy bas­shy­lyqqa alyp, ózge eldermen qarym-qatynas ornatyp otyr­ǵanyn jetkizdi.

– Qaýipsizdikke, qaqtyǵystardy beıbit jolmen sheshýge qatysty kún tár­tibinde turǵan óńirlik jáne halyq­ara­lyq máseleler jónindegi bizdiń kóz­q­arasymyz Qazaqstan tarapynyń usta­nymymen úılesedi. Biz BUU Qaýip­sizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolyp tabylatyn Qazaqstannyń bastama­laryn qoldaımyz. Bul – barsha dúnıe júzinde turaqtylyq, qaýipsizdik jáne beıbitshilik ornatý degen sóz, – dedi Gýrbangýly Berdymuhamedov.

Túrikmenstan Prezıdenti eki el qatys­qan birlesken halyqaralyq joba­lar­dyń qatarynda Túrikmenstan – Qazaq­stan – О́zbekstan – Qytaı gaz qubyry bar ekenin atap ótti. Sonymen qatar, joǵa­ryda Nursultan Nazarbaev tilge tıek etken Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran temir jolyna da toqtaldy. Bes mem­leket­tiń ara­synda jatqan kári Kaspııdiń qansha­lyqty zor mańyzǵa ıe ekendigin aıtty.

Saltanatty kezdesýden soń eki memle­­ket de­l­egasııalarynyń qatysýy­men ke­ńeı­­­til­gen kelissózder ótti. Eki el prezı­dent­­teri ha­lyq­aralyq saıasat, ekijaqty yn­­ty­­maq­­tas­tyq, óńirlik ózara is-qımyl, má­­de­­nı-gýma­nı­tarlyq jáne áleýmettik sa­l­a­la­r­­daǵy yn­ty­­maqtastyq máselelerin talqylady.

Sondaı-aq, keńeıtilgen quramdaǵy kelissózder aıaqtalǵan soń Qazaqstan men Túrikmenstan elderiniń basshylary buqaralyq aqparat quraldary aldynda málimdeme jasady.

Nursultan Nazarbaev eki el premer-mınıstrleriniń orynbasarlary tóraǵa­lyq etetin Ekonomıkalyq ynty­maq­tas­tyq jónindegi úkimetaralyq komıs­sııa ekijaqty yntymaqtastyqtyń negiz­gi min­­det­terine qol jetkizý barysyn­da erekshe ról atqaratynyn atap ótti. Kelis­­sózder barysynda tarap­tar shart-qu­qyq­tyq bazany jetil­dirý­ge, kásip­oryn­­­dar­dyń eki eldegi iri ınfra­qury­lym­­dyq jobalarǵa qaty­sýyna, son­daı-aq, kó­liktik-tranzıttik salasyn­daǵy óz­ara is-qımylǵa nazar aýdarǵanyn aıtty.

– Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran temir jolynyń iske qosylýyn kóliktik-tranzıt­tik ózara is-qımyl salasyndaǵy tarıhı oqıǵa deýge bolady. О́zara taýar aına­lymyn ulǵaıtý isinde eki eldiń kásip­k­er­leri osy artyqshylyqty paıda­lana bilgeni jón, – dedi Qazaqstan basshysy.

Nursultan Nazarbaev kelissózder barysynda sý-energetıka salasy jáne Araldy qutqarýǵa arnalǵan halyqaralyq qor qyzmetin jandandyrý máselesi arnaıy qozǵalǵanyna da nazar aýdardy.

– Ortalyq Azııadaǵy shekaralas ózen­derdiń sý resýrstary ortaq ıgilik bolyp tabylatynyn taǵy da maquldadyq. Olar­dy ornymen paıdalaný ondaǵan mıl­lıon adamnyń taǵdyryna áser etedi. Bıyl Araldy qutqarýǵa arnalǵan halyq­ara­lyq qorǵa tóraǵalyq etý mindeti Túrikmen­stan­ǵa kóshti, – dedi Qazaqstan basshysy.

Túrikmenstan Prezıdenti Gýrban­gýly Berdymuhamedov óz sózinde Qazaq­stannyń bilim berý salasyna erekshe kóńil bóletinin, birqatar túrikmenstandyq stýdentter bizdiń elimizde bilim alyp jatqanyn atap ótti. Ol qazaqstandyq jastardy Túrikmenstannyń joǵary oqý oryndarynda bilim alýǵa shaqyrdy.

– Siz bilim berý salasyna erekshe kóńil bólesiz. Búginde túrikmen jastarynyń úlken toby Qazaqstanda bilim alyp júr. Qazaqstandyq jastar da Túrikmenstandaǵy JOO-larda bilim alǵanyn qalar edik,– dedi ol.

Sonymen qatar, Gýrbangýly Berdy­muhamedov iri sport sharalarynda Qazaq­stannyń tájirıbesin úırenýge nıetti ekendigin jetkizdi. Jabyq ǵımarat­taǵy Azııa oıyndary bıylǵy jyldyń qyr­kúıek aıynda Túrikmen­stan astanasy – Ashǵabad qalasynda ótetini belgili. Oǵan Azııanyń 45 eliniń, Avstralııanyń jáne Muhıt araldaryn­daǵy elderdiń sportshylary qatysyp, 21 sport túri boıynsha baq synamaq. Osyny tilge tıek etken Gýrbangýly Berdymuhamedov Qazaqstannyń Qysqy Azııa oıyndaryn, qysqy Ýnıversıada jarystaryn ótkizgen tájirıbesin eskerý kerektigin aıtty.

Ekijaqty keńeıtilgen otyrys qory­tyndysy boıynsha Qazaqstan Respýb­lıkasy­nyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Túrikmenstan Prezıdenti Gýrbangýly Berdymuhamedov birqatar mańyzdy qujattarǵa qol qoıdy. Atap óter bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasy men Túrikmenstan arasyndaǵy Strate­gııalyq seriktestik týraly shartqa, Qazaq­stan Respýblıkasy men Túrikmen­­stan arasyndaǵy Qazaqstan – Túrikmen­stan memlekettik shekarasyn belgileý týraly kelisimge qol qoıyldy.

Strategııalyq seriktestik týraly shartqa toqtalar bolsaq, mundaı qujat burynǵy keńestik keńistiktegi ıntegra­sııalyq bastamalarǵa erekshe kózqa­rastaǵy jáne beıtaraptyq qaǵıdatyn ustanatyn elmen arada qol qoıylyp otyrǵanymen mańyzdy. Osylaısha, jańa qujat aldaǵy ýaqytta irgeles eki eldiń yntymaqtastyǵyna serpin beretinin, Túrikmenstannyń aımaqtyq úderisterge belsene atsalysatynyn kórsetedi.

Ekinshiden, Túrikmenstanmen aradaǵy memlekettik shekarany demarkasııalaý týraly shart – asa mańyzdy qujat. О́ıt­keni, Qazaqstan Ortalyq Azııa mem­le­ket­teriniń ishinde alǵashqy bolyp túrik­men elimen osyndaı shartqa qol qoıyp otyr. Buǵan deıin Qazaqstan Reseı Fe­de­­rasııasymen, Qytaı Halyq Respýb­lıka­symen, О́zbek­stan Respýblıka­symen, Qyr­ǵyz Respýb­lı­kasymen jáne Túrikmenstan­men mem­lekettik shekarany delımıta­sııalaý (shekarany kartada anyqtaıtyn) týraly kelisimderge qol jetkizgen bolatyn. Al Qazaqstannyń kúni keshege deıin shekarasyn Qytaımen ǵana demarkasııalaǵanyn (shekarany sol jerde belgileıtin) aıta keteıik.

Keńeıtilgen otyrys nátıjesi bo­ıynsha, sonymen qatar, Qazaqstan Res­pý­b­­lıkasynyń Úkimeti men Túrik­men­stan­nyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaq­stan – Túrikmenstan úkimetaralyq komıs­sııasy týraly kelisimge, Qazaq­stan Respýb­lıka­synyń Úkimeti men Túrik­men­stannyń Úkimeti arasyndaǵy Qupııa aqparattardy ózara saqtaý týraly kelisimge, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi men Túrik­men­stan Syrtqy ister mınıstrligi arasyn­daǵy 2017-2018 jyldarǵa arnal­ǵ­an yntymaqtastyq jónindegi baǵdar­lamaǵa, Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi men Túrikmenstan Qarjy mınıstrligi arasyndaǵy qylmystyq jolmen túsken kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa), terrorızmdi qarjylan­dyrýǵa qarsy kúres salasyndaǵy ózara is-qı­myl týraly kelisimge, Astana men Ash­ǵabad arasynda baýyrlastyq baıla­nys ornatý týraly kelisimge, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy men Túrikmen­stannyń Saýda-ónerkásip palatasy arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy.

Qazaqstan basshysy eki el prezıdent­teriniń kún tártibindegi halyqaralyq jáne óńirlik ózekti taqyryptardy talqyla­ǵanyn atap ótti.

Nursultan Nazarbaev Túrikmenstan Prezı­dentin Qazaqstan Respýblı­ka­syna memle­kettik saparynyń aıasyn­da I dáre­jeli «Dostyq» ordenimen marapattady.

Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»

Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy