Mundaıda K.Stanıslavskııdiń áıgili sózi oralady oıymyzǵa. Iá, qaı turǵydan qarasaq ta, «teatr mádenıeti kıim ilgishten bastalady». Ol meıli syrtqy kórkemdik bolsyn, meıli rýhanı ishki jan-dúnıe sulýlyǵy bolsyn. Ras, bizde Reseı, bolmasa Eýropa teatrlaryndaǵydaı kórermen aı buryn bılet alyp, psıhologııalyq turǵyda arnaıy daıyndalyp keletin asa bir zııaly mádenı orta qalyptasa qoıǵan joq. О́ner ordasyna bas suǵatyn zııaly qaýymnyń da qatary sırek. Teatrǵa keletin kórermenniń ıntellekt deńgeıi ár túrli. Sondyqtan bolsa kerek, shymyldyq ashylyp, qoıylym bastalyp ketkennen keıin de, kórermen zalynyń esigi san ret ashylyp, dál sonsha márte jabylady. Esikpen birge zalda otyrǵan sizdiń de oıyńyz san tarapqa shashyrap úlgeredi.
Jaqynda Italııanyń Rım opera teatryna jolymyz tústi. Valter Skottyń áıgili «Lammermýrlyq qalyńdyq» týyndysynyń jelisi negizinde sahnalanǵan «Lıýchııa de Lammermýr» tragedııasyn tamashalaýǵa jınalǵanbyz. Sonda bizdi akterlerdiń óner kórsetý sheberlikterinen buryn, ıtalııalyq kórermenniń teatrǵa degen qurmeti hám mádenıeti tańǵaldyrdy. Munda kórermen teatrǵa qoıylym bastalardan keminde saǵat buryn jınalady eken. Teatr ákimshiliginiń kelgen kórermender úshin arnaıy daıyndap qoıǵan mámpásı tektes táttilerinen dám tatyp, emen-jarqyn áńgimelese júrip, qasyndaǵy serigimen birge sáni men saltanaty kelisken ǵımarat ishin asyqpaı aralap, kórermen zalyna ótedi. Kıim kıis, júris-turys, ózderin teatr ishinde ustaý mádenıeti de ózgeshe. Spektakl kórýge emes, beınebir toıǵa, mańyzdy mádenı sharaǵa kelgendeı, bar jaqsysy men baǵalysyn taǵynyp, osy bir sátke uzaq daıyndalǵany baıqalady.
Hosh! Sonymen, qoıylym bastalatyndyǵy habarlanyp, bılette kórsetilgen ýaqytta shymyldyq ashylyp, qoıylym bastalyp ketti. Esik tars bekitýli. Antraktige deıin syrtqa shyqqan nemese ishke entige kirgen bizdegideı tynymsyz kórermendi múldem kórmeısiz. Uıaly telefonnyń beıýaqytta shyryldaýy degen uǵym syrtqy kıimmen birge kıim ilgishtiń qasynda qalǵandaı...
Teatr ishi kórermenge lyq toly. Biraq, alyp zalda – qoıylymdy tek jalǵyz ózińiz tamashalap otyrǵandaı ǵalamat bir tynyshtyq ornaǵan. О́z-ózińizben ishteı syrlasýǵa taptyrmas múmkindikti teatrdan tabasyz. Mine, rýhanı demalys! Janyńyz rahattanady. Sol úshin jaǵdaı jasalǵan munda.
Osy bir keremet áserden shyqpaǵan qalpy, oısha óz teatrlaryńyzdy kóz aldyńyzdan ótkizip úlgeresiz jáne eki el arasyndaǵy myńdaǵan shaqyrym qashyqtyq sekildi, teatr mádenıeti arasyndaǵy ushy kórinbes alshaqtyqty baıqaısyz.
Máselen, bizdiń teatrlardaǵy eń úlken kemshilik – teatrdyń dárejesi men kórermenniń jas ereksheligi arasyndaǵy araqatynastyń kóp jaǵdaıda eskerile bermeıtindigi. Aldyn ala bekitilgen jospardy oryndaý úshin oı aýqymy kúrdeli psıhologııalyq dramalarǵa mektep oqýshylaryn zalǵa qınaǵandaı ákeledi de, ony túsinýge jas kórermenniń tanymy jetpeı, sonyń saldarynan da shymyldyq ashylyp, qoıylym bastalyp ketse de, zalda kúbir-sybyr báseńdemeı, kerisinshe, údeı túsedi. Uıaly telefondy sóndirmeı zalǵa kirý – áý bastan qanymyzǵa sińgen «qasıet», qansha márte eskertilip jatsa da, sheshilmeıtin túıtkil. Sahnada «jańa kúnniń jyl qusy» – Ábishinen aıyrylyp, Abaı qaıǵy basyp, qan jutady, bolmasa Qaragóz jyndanyp, alasuryp jatady – bizdiń kórermen áli áńgimesin tyımaıdy. Sebebi, ishki oıy spektaklde emes. Senbeseńiz, arnaıy baqylaý úshin eń sońǵy oryndyqtyń birine otyryp, syrttaı qoıylym ýaqytyndaǵy zaldyń atmosferasyna kóńil qoıyp kórińizshi. Kúmán joq, sózimizdi rastaısyz. Áne, spektakldiń birinshi aktisi aıaqtalýǵa jaqyn qaldy, taǵy bir kórermen zalǵa entigip kirip, óziniń keshikkenimen qoımaı, tutas bir qatarda otyrǵan qoıylym qonaǵyn tik turǵyzyp, bılette belgilengen ornyn izdeıdi. Zaldyń ǵana tynyshyn ketirse jarasy jeńil ǵoı, sahnadaǵy akter oıynyna óz zalalyn tıgizip, keıipkerdiń de kóńil kúıin kúl-talqan etedi. Máselen, spektakl bastalatyn ýaqyttan 5 mınýt keshikti me, kórermendi zalǵa kirgizý toqtatylý kerek. Bir keshigedi, eki keshigedi, biraq túbinde ýaqytymen kelýge úırenedi. О́ıtkeni, ol óziniń keshikkenimen qoımaı, teatrǵa ýaqytymen kelip, rýhanı azyqtanýdy kózdegen kelesi adamnyń tynyshyn ketirip, oıyn bóledi. Osyndaıda qoıylymnan soń ár kórermenniń qolyna K.Stanıslavskııdiń kitabyn qoltyqtatyp jibergiń keledi...
Biraq kitap ne ózgertedi. Eń aldymen, ishki mádenıet kerek!
Nazerke JUMABAI, ónertaný ǵylymdarynyń magıstri