Mádenı murany saqtap, qorǵaý ár adamnyń paryzy. Osy oraıda, ózge elderdiń mádenı murany saqtaý qaǵıdattary qandaı degen suraqqa jaýap alý maqsatynda Kúnshyǵys eline moıyn burǵan edik. Japonııa kóne tarıhı eskertkishterdi saqtaý men qalpyna keltirýde aıryqsha tehnologııalarǵa ıe memleket ekeni málim. 2001 jyldyń aqpan aıynda Qazaqstannyń Premer-Mınıstriniń orynbasary Imanǵalı Tasmaǵambetov «Kúltegin» tarıhı eskertkishiniń kóshirmesin jasatý jóninde kelissózder júrgizý úshin Japonııaǵa arnaıy saparmen baryp, sol jyldyń mamyr aıynda eskertkish kóshirmesi daıyn bolyp, Astanaǵa jetkizilgeni belgili. Ejelgi qundy dúnıelerdi saqtaýdyń erekshe tehnologııalaryna qol jetkizgen Japonııanyń tájirıbesi nazar aýdarýǵa turarlyq.
Saýaldama nátıjesinde belgili bolǵandaı, japondardyń 67 paıyzy kóne ǵıbadathanalar men ózge de tarıhı eskertkishterge úlken mán berip, mádenı muralardyń saqtalýyna zor kóńil bóledi. Japonııada kóne dáýir eskertkishterin qorǵaý men saqtaýǵa jylyna mıllıardtaǵan ıen bólinedi. Onyń úshten biri mádenı murany saqtaýǵa, tórtten biri mýzeılerge jumsalady. Eldiń barlyq 47 prefektýrasynda mádenı murany saqtaýǵa baǵyttalǵan óńirlik normatıvtik qujattar qabyldanǵan. Sondaı-aq, bul elde kompanııalar mádenı murany saqtaıtyn mekemelerge qaıyrymdylyq kómek retinde qarjy bólse, kirisiniń 25 paıyzyna deıin salyqtan bosatylady.
Japonııada Mádenıet isteri jónindegi agenttikte arnaıy keńes qurylǵan. Bul keńestiń mádenı nysandar jónindegi bóliminde bes zertteý komıssııasy jumys isteıdi. Mádenıet isteri jónindegi keńes mádenıet isterin basqarý boıynsha zertteýler júrgizedi. Bul quzyrly organnyń basty maqsaty – mádenıetti baǵalaıtyn qoǵam qurý. Kúnshyǵys elinde asa mańyzdy mádenı mura retinde 2250 nysan tirkelgen. Bir qyzyǵy, altynmen aptalyp, ádemi oıýlarmen bezendirilgen ǵımarattardyń 90 paıyzy aǵashtan turǵyzylǵan. Án, bı, qolóner, t.b. materıaldyq emes mádenı muralardy qorǵaý isi de arnaıy erejelerge sáıkes júrgiziledi.
Munda arheologııalyq nysandar erekshe qorǵalady. Bul salada 15 myńdaı adam jumys isteıdi. 2016 jylǵy esep boıynsha, Japonııanyń 20 eskertkishi IýNESKO-nyń dúnıejúzilik mádenı nysandar tizimine kirgen. Onyń 16-sy mádenı mura bolsa, tabıǵı nysan tórteý eken. Hoýrıýdzıdegi Býdda eskertkishteri, Hımedzı ǵıbadathanasy, Isýkýshıma saraıy, Nıkko ǵıbadathanasy men Batys óneriniń Ulttyq mýzeıi adamzat shyǵarmashylyǵynyń shedevrleri retinde tanylǵan. Japonııanyń Iаkýshıma araly tabıǵı sulýlyǵymen dara aımaq retinde tirkelgen. Taǵy on nysan álemdik muralar tizimine kirýge laıyq mura retinde kezekte tur.
Sharafat JYLQYBAEVA