Tamashalaýǵa barar ma edi, barmas pa edi, qyzyq bolǵanda jigit tappaı jany qysylǵan dosy Ǵalymjan – aýdandyq sport, týrızm jáne jastar isi basqarmasynyń tóraǵasy Ǵalymjan Zııabekov «qatysshy» dep ótinip kelgen. Aýdan namysy úshin.
Dos kóńilin qımaı «kóre salaıyn» dedi.
Qurmash − Qurmanáli Jalqybaı tegin jigit emes edi. Nar jigitke kerek ónerdiń Tastanbektiń balasynan aınalyp ótkeni joq.
On jasynan at qulaǵynda oınap ósti. Stýdent kezinde boks, grek-rım kúresi jáne voleıbol úıirmesine qatysqan. Án jazady, sýyryp-salmalyǵy jáne bar. Dombyra, baıan, gıtara, mandolın jáne urmaly aspapta bir adam oınasa, Tastanbektiń uly oınasyn. Bir sydyrǵy daýysy bar. Sosyn ǵoı Ǵalymjan dostyń jabysyp júrgeni. Bas júlde leńgirlik Ońalbaı Shynalbekovke buıyrdy, birinshi oryn jeńimpazdan kem óner kórsetpegen Qurmashtiki.
«Al, endi, ekeýiń respýblıkalyq «Jigit sultany» baıqaýynda oblystyń namysyn qorǵaısyńdar», dedi sol kezdegi oblystyq sport, týrızm jáne jastar isi basqarmasynyń bastyǵy, búginde Parlament Senatynyń depýtaty Álı Bektaev.
Bul 1995 jyl bolatyn.
Oblys qarjylandyrýdy aýdanǵa ıterdi, al aýdan jol kireden artyq eshteńe bólip bere almaǵan.
Taǵy da amal tapqan bapkeri ári dosy, bastyǵy Ǵalymjan.
− «Jigit sultany» ótetin Kókshetaýda kókónis joq. Davaı, Shymkentten arzan jemis-jıdek aparyp satyp, aqsha shyǵaramyz.
Solaı boldy. Shymkentten attanǵan delegasııanyń quramynda bular da júkterin artty.
Obaly ne kerek, kókshelikter tóbelerine qoıyp kútip aldy. Shymkenttikterge tikken úılerinde meıman kútýge shymkenttik kelinderin qoıypty. Iship-jeý qyrǵyn bolsa da artyq aqsha qalta tespeıtin edi. Ǵalymjan bazarda, Qurmash daıyndyqta tabaq tartqanda jınalǵan qaýymǵa arnaý aıtyp tynysyn ashyp aldy. Qazylar da máz. Ǵalymjan ekeýi aqyldasyp bul jerden abyroıly ketýdi oılady. Tym qurysa birinshi kezeńnen súrinbeı ketý oıda bar. Respýblıkanyń sultandarynan baq asyrý qıyndaý-aý dep túıgen. Kúndizgi kórsetýlerden soń ózgeleri demalsa, bul ekeýi taldap álek.
Sporttyq oıynda jerebe boıynsha Qurmashqa tıgen arǵymaqty tóreshiler ózgege berip jiberdi. Ishteı kúızelse de astyna tartylǵan atpen teńge ilýdiń yńǵaıyn baıqady da, jattyǵýdan syrttap ózin-ózi qaırady. Temeki tartyp, oıǵa shomyp júrgen Qurmashty kórgen Ǵalymjan bapker kúıip júr.
Jerden jeti teńgeni de ilip aldy Qurmash. Aýdaryspaqta qarsylasyn at artyna salyp julyp aldy. Kúreste basym tústi. Alǵan upaıyn sanasa ózgelerinen oq boıy ozyq.
– Endi dem alaıyq, – dedi Ǵalymjan.
– Tym qurysa úshinshi oryn úshin kúreseıik, – dedi Qurmash. Jartylaı fınalda da Qurmashtyń baǵy janyp, fınalǵa ótkeni baıqaldy.
– Úshinshi orynǵa qanaǵat, qoıa ǵoı, – dedi Ǵalymjan.
– Birinshi oryn úshin kúresip kóreıikshi, − dedi Qurmash jarys jalynyna erip.
Keıin bildi ǵoı, «qoıa ǵoı» dep dosy muny qaıraı túsedi eken.
Sahnalyq ónerdiń 12 túri sarapqa salyndy. Zerdelik syn, aqyndyq, sheshendik, sıqyrlyq óner, tańǵaldyrarlyq nómir kezderinde kórermender Temirlannan kelgen jigitke kóbirek qoshemet kórsetip otyrdy. Sheshendik ónerde qarsylastary Jırenshe, Tóle, Qazybek, Áıteke sekildi uly bılerdiń sózin mánerlep aıtsa, Qurmash Kókshetaýdyń tarıhyn óleńmen órnektedi.
Taǵy bir synnan ótip ornyna otyrǵany sol edi, sahnaǵa oraldyq jigit kóterilip, aıtysqa shymkenttik Ońalbek Shynalbektovti shaqyrǵan. Ol shyǵa qoımady da, arqalanǵan aqyn namysqa tıetindeı jyr tókti.
Sonda Qurmash sahnaǵa qarǵyp shyqqan. Ári-beriden soń oraldyq aqyn qashyp qutylǵandaı boldy. Munyń ózi qazylardan bólek, kórermenderdiń bas júldege kimdi laıyqtap otyrǵandyǵyn kórsetip berdi.
Solaı boldy.
Aýyzdyǵymen alysqan asyl tuqymdy tulpar Qurmashtyń astyna tartyldy.
Atbegi Orazqoja, talaı odaqtyq jarysta qarsylastaryna júlde bermegen shabandoz «mynaý naǵyz tulpar» dep aýzynyń sýy aqty.
«Jaqsy boldy, – dedi Ǵalymjan. – Bazarǵa shyǵaryp satyp, aýylǵa jetkenshe toılap baramyz. Aqsha bolsa taýsyldy». Biraq, tulpar satylmady. Qurmash tulparyna halyq aqyny, kókshetaýlyq qart qyran Kóken Shákeevti qoltyqtap mingizdi. Shettep júrgen qart aqyn qatty qýandy. Shymkenttikterdiń bıletin ótkizip, bir kún toı jasap kútti. Túsinigi mol Qurmash balasyna sol kezde anaý-mynaýdyń qolyna túse bermeıtin sheteldik teri kúrtke kıgizdi, delegasııa basshysy Batyrǵazy Serǵazıevqa shapan japty.
Astyndaǵy tulparyn halyq qurmettegen aqsaqalǵa mingizgen Qurmash − Qurmanáli Jylqybaı saý-salamat Shymkentinde júrip jatyr.
− Sol kezińdi saǵynatyn shyǵarsyń, – deımiz bir kezderi respýblıkada tańdaýly bolǵan jigitke.
− Saǵynam, – deıdi Qurmash. – Ǵalymjandar bir qyzyq oqıǵa aıtqan. Men óner kórsetip jatqanda bir úrip aýyzǵa salǵandaı ádemi qyz: «myna jigit meniki», depti qurbylaryna. Sol qaryndasqa rahmetimdi aıta almaı qaldym.
P.S. Kókshetaýda alǵashqy «Jigit sultany» baıqaýynda bas júldeni jeńip alyp, tulparyn halyq aqyny Kóken Shákeevke mingizip ketken qazaqtyń aqberen jigiti búginde Ordabasy aýdanynyń mádenıet bólimin basqarady.
Úıine kelgen qonaqqa jalǵyz atyn jetektetip jiberetin baıaǵy saqy qazaqtardyń sarqyty sııaqty qalpynan esh aınymaǵan Qurmashty kórgende osy oqıǵa eske túse beredi.
Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy