​Shırek ǵasyrda shyńdalǵan qurylym

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kúzet qyzmetiniń (MKQ) mártebeli mindeti – táýelsizdiktiń úsh taǵany – tutastyq, tynyshtyq pen turaqtylyqty kirpik qaqpaı kúzetý. Sondaı-aq, memlekettiń joǵary laýazymdy tulǵalarynyń qaýipsizdigin qorǵaý, el men jerdiń mártebeli nysandaryn, qasıetti nyshandaryn saqtaý – atalǵan qurylymnyń basty boryshy. Bul jaýapty mindetti minsiz atqarý úshin MKQ qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshilerine qoıylatyn negizgi talap – qyraǵylyq, uqyptylyq, batyldyq pen batyrlyq sekildi qasıetter. 

Aqordada 2015 jyldyń 21 sáýirinde ótken Memle­ket­tik kúzet qyzmetiniń týyn tabystaý rásiminde Elbasy: «Meniń Jarlyǵymmen bizdiń memleketimizde tuńǵysh ret Mem­lekettik kúzet qyzmeti quryldy. Bul áskerı qyz­­met mem­lekettik qyzmettiń eń jaýapty satysy bo­lyp sa­nalady. Sizder memlekettiń táýelsizdigin bas­qarý or­­gan­darynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin neshe túrli lańkesterge qarsy jumys isteıtin aza­mat­syz­dar. Sizderdiń jumystaryńyz elge jalpy kórin­be­genimen, sizder kórinbeı-aq, jaýapkershiligi úlken qyzmet­ti atqa­ra­syzdar», – dep MKQ-nyń qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshileriniń jumysyna óz baǵasyn bergen bolatyn. 

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kúzet qyzmeti – eldiń basty qundylyqtaryn qorǵaıtyn irgeli uıym. Ol 2014 jyldyń sáýirinde Elbasy Jarlyǵymen Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdenti kúzet qyzmetiniń jáne Qazaq­stan Respýblıkasy Respýblıkalyq ulanynyń qosy­lýy arqyly qalyptasty. Sondyqtan da biz búgingi Mem­leket­tik kúzet qyzmetiniń tarıhyn joǵaryda atalǵan eki mekeme – Prezıdenttiń kúzet qyzmeti men Respýblı­ka­lyq ulannyń qurylýymen baılanystyra qarastyramyz.

Osy oraıda, birinshi kezekte Prezıdenttiń kúzet qyzmetiniń tarıhyna qysqasha toqtala ketsek. Memle­ket basshysynyń 1992 jylǵy 6 aqpandaǵy ókimi­men Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Kúzet qyz­meti (QR PKQ) quryldy. Ol Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń joǵary memlekettik bılik pen basqarý organ­dary basshylarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maq­satynda burynǵy Qazaq KSR Memlekettik qaýipsizdik komı­tetiniń 9-bóliminiń bazasynda jasaqtalǵan bolatyn. Keıin­nen Kúzet qyzmeti Memleket basshysynyń tikeleı qara­maǵyna ótti. Al 1995 jylǵy qazanda Prezıdenttiń kúzet qyzmeti quramyna Qazaqstan Respýblıkasy Ult­tyq qaýipsizdik komıtetiniń Úkimettik baılanys agent­tigi men Respýblıkalyq ulan qosylyp, kóp uzamaı olar óz aldyna derbes vedomstvolar retinde bólinip shyqty.

Prezıdenttiń Kúzet qyzmetiniń birinshi bastyǵy bolyp general-maıor Sergeı Sınısın taǵaıyndaldy. Odan ári qaraı bul arnaýly organnyń osy laýazymynda general-polkovnık Sát Toqpaqbaev, general-leıtenant Bolat Baekenov, general-leıtenant Amangeldi Shab­darbaev, general-leıtenant Muhtar Aıýbaev, gene­ral-maıor Ánýar Sadyqulov syndy azamattar qyzmet etti. Bul aralyqta, dáliregi, 1997 jyldan 1999 jylǵa deıingi kezeńde Prezıdenttiń Kúzet qyzmeti tolyǵymen Astanaǵa qonys aýdarǵanyn da aıta keteıik.

Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary elimizdiń álemdik qaýymdastyqqa endi aıaq basyp, halyqaralyq baılanys­tardyń beleń alyp, sheteldik delegasııalar men memleket basshylarynyń respýblıkamyzǵa birinen soń biri at basyn buryp jatqan kezde Prezıdenttiń kúzet qyzmetine artylǵan jaýapkershilik júgi eselene tústi. Jańadan jasaqtalǵan ujymǵa jumysta júrip ysylýǵa, tájirıbe jınap, sheberlik shyńdaýǵa týra keldi.

«Qalaı degenmen, biz barlyq qıyndyqty eńserdik. Shyndyǵynda qıyndyq az bolǵan joq, biraq eshkim shaǵymdanbaıtyn. Biz úlken nátıjege jetý úshin úlken jigermen jumys istedik. Birinshiden, bul jumys bizdiń qyzmetkerlerdiń barlyǵyna unaıtyn edi, ekinshiden, bul úlken mártebeli qyzmet sanalady. Qyzmetkerler kúsh-jigerlerin aıamady, ýaqytpen de sanasqan joq, kez kel­gen ýaqytta tıisti tapsyrmany, qaltqysyz oryndaıtyn», – degen Prezıdent kúzet qyzmetiniń alǵashqy bas­shysy general-maıor Sergeı Sınısın ótken kúndi osy­laı eske alady. Sóıtip, Qyzmet azǵantaı ýaqyt ishin­de qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń ózindik júıesin quryp, ózin tolyqqandy memlekettik organ retinde kórsete bildi.

Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, búgingi Memlekettik kúzet qyzmeti tarıhynyń bastaýynda Prezıdenttiń kúzet qyzmetimen birge, Elbasynyń 1992 jylǵy 16 naý­ryz­daǵy Jarlyǵymen qurylǵan Respýblıkalyq ulan da qatar turady.

Degenmen de, joǵary laýazymdy tulǵalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, saltanatty rásimderdi ótkizý, táýelsiz Qazaqstannyń memlekettik nyshandary men mem­lekettik mańyzy bar nysandaryn kúzetý syndy mind­et­terdi joǵary deńgeıde oryndaıtyn, ábden ysyl­ǵan, kásibı shynyqqan, arnaıy jasaq kerek boldy. Mine, Respýblıkalyq ulandy qurý osyndaı qajet­tilik­ten týyndaǵan edi. Bul rette Respýblıkalyq ulan­nyń qury­lyp, onyń qalyptasýyna orasan zor úles qos­qan qolbas­shylardyń qatarynda general-maıor Tóle­gen Úmbet­baev, general-polkovnık Sát Toqpaqbaev, gene­ral-maıor Bolat Ysqaqov, general-leıtenant Bolat Jana­saev, general-leıtenant Abaı Tasbolatov, general-leı­te­nant Amengeldi Shabdarbaev, general-leıtenant Muh­­tar Aıýbaev sekildi azamattardyń bolǵanyn atap ót­ke­­ni­­miz jón. Al eń alǵashqy qolbasshy retindegi tiz­gin ge­­ne­­ral-maıor Seıilbek Altynbekovke buıyrǵan bolatyn.

Jaýapty mindet júktelgen ulandyqtar áskerı mashyq-daǵdyny meńgerýge qulshyna kiristi. Jaýyn­gerlik jáne saptyq daıyndyqtaryn údetti. Jańadan áskerı tártip pen tárbıe isin tizetin oqý-ádistemelik quraldar, quqyqtyq qujattar ázirlendi. Memlekettik mańyzdy nysandardyń kúzetin qolǵa aldy. 1993 jyldyń kókteminde Qurmet qaraýyl rotasynyń sarbazdary men ofıserlerine arnalǵan aıryqsha paradtyq kıim úlgileri daıyndaldy. Respýblıkalyq ulannyń al­ǵysh­qy qolbasshysy general-maıor Seıilbek Altyn­bekovtiń aıtýynsha, 1992 jyly tamyz aıynda SSKA stadıonynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti N.Á.Nazarbaevtyń nazaryna jańadan jasaq­talǵan, quramynda Úkimettik kúzet batalony, qurmet qaraýyl rotasy jáne úlgili-kórsetimdik orkestr bar Respýblıkalyq ulan alǵashqy ret usynyldy. Elbasy tanystyrylym barysynda Ulandy muqııat qarap shyǵady. «Shynyn aıtqanda, ol kezde «bizdiń ózimizdiki» dep maqtanyp kórsetetin áskerı kıimimizde de joq edi. Elbasy sodan qazaqstandyq naqyshtaǵy forma daıyndaýdy tapsyrǵan edi», – deıdi Respýblıkalyq ulannyń qurylý tarıhyna qatysty keıbir derektermen bólisken S.Altynbekov.

Elbasy Respýblıkalyq ulanǵa erekshe kóńil bóldi. Aıta­lyq, 1994 jyldyń 5 shildesinde Respýblıkalyq ulan jum­y­symen arnaıy kelip tanyssa, 1995 jylǵy jel­toq­san­da «Respýblıkalyq ulan» týraly Jarlyqqa jáne «Res­pýb­lıkalyq ulan týraly Erejege» qol qoıdy. Zańdyq kúshi bar bul qujattar Ulannyń áskerı arnaıy qurylym retindegi bıik mártebesin tolyq aıqyndap berdi.

Birigý bıik belesterge bastady

Búginde Memlekettik kúzet qyzmetine general-leıte­nant Amantaı Kúreńbekov basshylyq jasaıdy. Abyroıy men aıbynyn asyryp júrgen quzyretti qurylymnyń basshylyq quramynda Memlekettik kúzet qyzmeti bastyǵynyń orynbasary – Obektilerdi qorǵaý qyzmetiniń bastyǵy, general-leıtenant Muhtar Aıýbaev, Memlekettik kúzet qyzmeti bastyǵynyń orynbasary – Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy qaýipsizdigi qyzmetiniń bastyǵy, general-maıor Ardaq Áshimbekuly sekildi salanyń bilikti mamandary qyzmet etedi.

Al «Aıbyn» jáne «Batyr» Prezıdenttik polkteriniń jas sarbazdary men Qurmet qaraýyl rotasyna iriktelip alynǵan sarbazdar ardagerler izin jalǵap, el ómirindegi mańyzdy tarıhı sátterde, saltanatty jıyn-sherýlerde, Prezıdentti ulyqtaý rásimderinde asa mańyzdy ról atqarady.

Kúshtik qurylymdardyń birigýi, eki bedeldi uıym­nyń bir arnaǵa toǵysýy – organ qyzmetiniń sapasyn jańa deńgeıge kóterdi. Búginge deıin qalyptasyp, damý kezeńderin ótkerip jatqan Memlekettik kúzet qyzmeti normatıvtik bazany jasaqtaý boıynsha óz qyzmetin jetildirip, «Memlekettik kúzet qyzmeti týraly» Zań men Erejeniń qabyldanýyna qol jetkizdi. Osynyń arqasynda «Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kúzet qyzmeti týraly» Zańyndaǵy jańalyqtar Qyzmettiń arnaýly memlekettik organ retindegi mártebesin bekitip, kúzetiletin adamdardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qatysty birqatar uıymdastyrý máselesindegi negizgi mindetterdi, sondaı-aq, Memlekettik kúzet qyzmeti qyzmetkerlerine beriletin quqyqtardy aıqyndaýǵa sebepshi boldy. Sóıtip, zańnamalyq kedergiler jo­ıylyp, materıaldyq-tehnıkalyq bazany jetildirýge, qarý-jaraqpen qamtýǵa erekshe kóńil bólindi.

Álemdik jetekshi óndirýshilerden joǵary sanatty qarý, tehnıka, arnaıy quraldar alyndy. Memlekettik kúzet qyzmetiniń kópsalalyǵyn kúzetiletin adamdar men obektilerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jumy­l­­dyrylatyn qyzmet túrlerinen ańǵarý qıynǵa soq­paıdy. Máselen, bul qyzmette bilikti kınolog­tar men jarylǵysh qurylǵylardy taýyp jáne zalalsyz­dan­dyratyn saperlardyń jumysy da aıryqsha oryn alady. Quralaıdy kózge atqan sur mergender de nebir halyqaralyq saıystarda daralanyp júr. Osylaısha, keshendi qaýipsizdik sharalaryn múltiksiz ıgergen kil myqtylar elimizdiń joǵary laýazymdy tulǵalaryn ǵana emes, sheteldik qonaqtardyń da qaýipsizdigin qamtamasyz etedi.

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kúzet qyz­metin­de kúzetiletin adamdardyń qaýipsizdigin qamta­masyz etý isinde, sondaı-aq, ekstremızm men terrorızmge qarsy is-áreketti jetildirý maqsatynda úılesimdi, kóp­satyly, Qazaqstannyń áskerı oqý oryndarymen baı­lanysta bolatyn, kásibı deńgeıdegi bilim berý júıe­sin qurý alǵash ret qolǵa alynyp otyr. Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy atyn­daǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti bazasyn tıimdi paı­dalaný jónindegi Memleket basshysynyń tap­syr­­ma­syn oryndaý maqsatynda Memlekettik kúzet qyz­meti­niń jańa bastamasy – klassıkalyq baǵytta jumys istep kelgen kafedralarmen, áskerı biliktilik salasyn­daǵy jáne terrorızmge qarsy dıssıplınarlyq ortalyq­taryn biriktire otyryp, arnaıy memlekettik organdar qyzmetkerlerine sapaly bilim berý isi qolǵa alyndy.

Jattyǵý jigerdi janyp, namysty qaıraıdy 

Memlekettik kúzet qyzmetiniń árbir sarbazy moral­dyq-psıhologııalyq qalpyn, dene bitim, kúsh-qýat, bilimi men qarym-qabiletin únemi jetildirip otyrýy tıis. Bul úshin jaýyngerlik daıarlaýdyń keshen­di baǵ­darlamasy bar. Jyl boıy «Maıdan» dalalyq oqý ortalyǵynda olar qarý-jaraq jáne ártúrli teh­nıka tilin ıgeredi. Sarbazdardy daıyndaıtyn nus­qaý­shylar AQSh, Reseı, Izraıl jáne QHR-dyń mamandandyrylǵan oqý ortalyqtarynda bilimderin jetildirip kelgen. MKQ qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshileri úlken sport áleminde de daralanyp, jeńis tuǵyryn ıelenip keledi. Sport – Memlekettik kúzet qyzmeti jeke quramynyń kásibı biliktilikterin arttyryp, sheberlikterin shyńdaýdyń birden-bir joly. Sporttyq daıyndyq Qurylymnyń árbir qyzmetkeri men áskerı qyzmetshisiniń jedel-qyzmettik tapsyrmalardy minsiz oryndap, áskerı talapqa saı jumys qabiletiniń joǵary kórsetkishterine qol jetkizýiniń kepili.

Jyl saıynǵy jospar negizinde qyzmettik-qoldan­baly sport túrlerinen bólimshelerde uıymdas­tyry­latyn irikteý sport saıystarynyń qorytyndysy boıyn­sha MKQ-da 20-ǵa jýyq jeke jáne komandalyq chempıo­natt­ar ótkizilip otyrady. Sportta joǵary kórset­kish­terge qol jetkizýi jáne MKQ-da qyzmetkerler men áskerı qyzmetshileriniń tolyqqandy jattyǵýlary úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasalynǵan. Sondaı-aq, MKQ basshylyq tarapynan qyzmetkerler men áskerı qyzmetshilerdiń halyqaralyq deńgeıdegi jarystarǵa qatysýyna yqpal etip, olardyń sporttyq daıyndyqtarynyń deńgeıin kóterip jáne de qajetti sporttyq taýarlardy satyp alýǵa materıaldyq qoldaý turaqty túrde kórsetiledi, ózge áleýmettik máselelerdiń sheshilýine qolǵabys etedi.

25 jyl ishinde Qyzmettiń qurama koman­dalary Eýropanyń – 2, Azııanyń – 11 jáne de álemniń 15 chempıonatyna qatysty. Sondaı-aq, qyzmet­ker­ler sporttyń ár túrinen ótetin jyl saıynǵy respýblıka­ara­lyq kóptegen jarystardyń júldegerleri ataný dástúrge aınaldy. MKQ qyzmetkerleri men áskerı qyzmet­shi­leriniń daıyndyǵy barysynda basty nazarda bolatyn sporttyń túri ol – jekpe-jek kúres. Memleket­tik kúzet qyzmette joǵary sporttyq dáreje ıegerleri de az emes. Búginde Qyzmettiń jeke quramynda 29 sport sheberi, sporttyń ár túrinen 17 halyqaralyq deńgeıdegi sport sheberleriniń qyzmet etýi sózimizge dálel.

MKQ-nyń árbir qyzmetkeri men áskerı qyzmetshisi úshin mártebeli jetistik – «Qara beret» ıegeri ataný. Erliktiń, batyldyq pen namys-jigerdiń jáne joǵary kásibı daıyndyqtyń nyshany bolyp tabylatyn osy aıyrym belgisi 2007 jyly engizilgen. «Qara beretti» kıip júrý quqyǵyna ıe bolǵandar óziniń áskerı mansap jolynda birqatar artyqshylyqtarǵa da ıe. Jyl saıyn úmitkerlerge qoıylatyn talap kúsheıip keledi.

Elimizdiń mádenı ómirin, sondaı-aq, halyqaralyq arenadaǵy abyroı-bedelin asqaqtatyp júrgen úlken shyǵarmashylyq ujymnyń biri – Prezıdent orkestri. 1992 jyldyń naýryzynda negizi qalanǵan bul ujymnyń bastaýynda elimizdiń óner jáne mádenıet qaıratkerleri tur. Olardyń qatarynda Mádenıet jáne sport mınıstri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Arystanbek Muhamedıuly, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaq ulttyq óner akademııasynyń rektory Aıman Musaqojaeva, sondaı-aq, Alekseı Kýtýnov, Valerıı Skorohod, Alek­sandr Ablaev, Nurlan О́nerbaev, Bekbolat Tileýhan syn­dy maıtalmandar boldy. Olardyń izin búginde Janat Baqtaı, Klara Tólenbaeva, Ardaq Balajanova, Dosymjan Tańatarov syndy tanymal óner qaıratkerlerimen qatar, Oljas Súleımenov, Oralhan Altynbekov, Saltanat Dáýlethanova, Gúlnur Ádilbekova sekildi jas talant ıeleri abyroımen jalǵap keledi. Bul irgeli ujymnyń jetekshisi – belgili dırıjer, respýblıkalyq jáne halyq­aralyq mýzykalyq baıqaýlardyń laýreaty, P.I.Chaıkovskıı atyndaǵy Máskeý memlekettik kon­ser­vatorııasynyń janyndaǵy áskerı-dırıjerlik fakýl­tettiń túlegi polkovnık Talǵat Berdiǵulov.

Prezıdenttik orkestr quramyna úrlemeli orkestr, «Bıg-Bend» atty djaz orkestri, sondaı-aq, halyq aspaptar, kameralyq, án jáne estrada, bı ansamblderi kiredi. Orkestr ártisteriniń talanty, olardyń mýzy­kalyq aspaptardyń barlyq túrlerin asqan sheberlikpen oınaýy Ulybrıtanııa, Italııa, AQSh, Túrkııa, Avstrııa, Belgııa, Malaızııa jáne álemniń basqa da elderi­niń án súıer qaýymyn tánti etti. Kórneki óner kór­setýdiń joǵary deńgeıin Máskeý qalasynyń Qyzyl ala­ńyn­da jyl saıyn ótetin «Spassk munarasy» áske­rı-mýzykalyq festıvalinde áıgileı túsýde. «Spassk munarasynda» elimizdiń atynan Qazaqstan Respýb­lıkasy Memlekettik kúzet qyzmetiniń «Aıbyn» polki­niń Qurmet qaraýyl rotasy men Prezıdenttik orkestri ózderiniń tamsanarlyq ónerin pash etip keledi.

Memlekettik kúzet qyzmetindegi úzdik úrdistiń biri – qyzmetker men áskerı qyzmetshilerdi áleýmettik qoldaý. Aıtalyq, olarǵa baspana úshin arnaıy tólem­aqy beriledi. Osyndaı qoldaýdyń arqasynda 2013 jyl­dan beri 250-den astam qyzmetker óz páterine qol jet­kizdi. Turmysy túzelip, urpaq órbitip keledi. Sondaı-aq, Memlekettik kúzet qyzmetiniń sarbazdaryna medısına­l­yq qyzmet kórsetetin arnaıy gospıtal de bar.  

Urpaqtar sabaqtastyǵy – qasterli uǵym. Memleket­tik kúzet qyzmetinde «Ardagerler Odaǵy» qoǵamdyq birles­tiginiń jumys isteýi – sonyń dáleli. Aǵa býynnyń mol tájirıbesi men eńbek joly – Memlekettik kúzet qyz­meti­niń árbir jas sarbazyna úlgi, jol kórseter temirqazyq.

Memlekettik kúzet qyzmeti jaqyn kúnderi sý jańa eńseli ǵımaratqa kóshpek. Bul qyzmetkerler men áskerılerge tyń shabyt, jańa serpin syılap, úl­ken jaýap­kershilik júkteri anyq. Mártebeli mindet, múl­tik­­siz qyzmet – Memlekettik kúzet qyzmetiniń shırek ǵasyr­daǵy jumysyn osylaı baǵalaýǵa bolady. Búginde ol – quryǵy uzyn, quzyreti keń, ózgemen terezesi teń, kele­shegi kemel memlekettik organ.

Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»