Túrki dúnıesin uıystyrǵan uıym tóraǵalyǵy resmı túrde Qazaqstanǵa tabys etildi

Sársenbi kúni Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim sa­raı­ynda Túrki tildes elder Par­­lamenttik Assambleıa­sy­nyń ju­mysy osy Uıym Keńe­siniń oty­rysymen bastaldy. Onda Túrk PA tóraǵalyǵy Ázir­­baıjannan Qazaqstanǵa  res­mı túrde ótti. Ázirbaıjan Mıllı Medj­lı­siniń Tóraǵasy Oktaı Asadov Qa­zaqstan Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanovqa óz ókilettigin tabystady. Osy­laı­sha Qazaqstan halyqaralyq qo­ǵamdastyqta  ózin endi ǵana ta­nyta bastaǵan Túrk PA-ny bas­qarǵaly otyr. Dili men dini bir, tamyryn tereńnen alatyn ta­rı­hy ortaq ári mádenı jaqyndyǵy bar halyqtardyń bulaısha ujym­dasýy quptarlyq is ári ýaqyt talabynan týyndaǵan qadam bo­lyp tabylady. Qazirgi tańda Túrki tildes elder Parlamenttik Assambleıasy quramyna tórt el: Qazaqstan, Ázirbaıjan, Túrkııa jáne Qyrǵyzstan múshe bolyp kirgen. Osy oraıda bir aıta keterligi, Qyrǵyzstan taraby Parlamenttik Assambleıanyń kezekti plenarlyq otyrysyn ózderinde ótkizýge daıyn ekendikterin má­lim­dep úlgerdi. Ázirge jańadan álem sahnasyna shyqqan qu­ry­lym quramynda О́zbekstan men Túrkimenstan joq, áıtse de al­daǵy ýaqytta ortaazııalyq kór­shi­lerimizdiń sapqa qosylýy múm­kin­digin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. 2006 jylǵy 17 qarashada Túr­kııanyń Antalıa qalasynda ótken Túrki tildes memleketter basshy­la­rynyń 8-shi sammıtinde Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Parlamenttik Assambleıa qurý ıdeıasyn usynǵan bolatyn. Elbasy bastamasyn júzege asyrý  maqsatynda sol Antalıada 2008 jyly túrki tildes elder parla­ment­teriniń jetekshileri bas qosyp, uıymdastyrý sharalaryn bastaǵan edi. Sol jyldyń 27 naý­ryzynda Astanada túrki tildes elder parlamentteri apparattary basshylarynyń jıyny bolyp, onyń qorytyndysy boıynsha hat­tamaǵa qol qoıyldy jáne Túrk PA kelisimi jobasy bekitildi. Al 2008 jyldyń 21-22 qa­rashasynda Ystambul qalasynda Túrki tildes memleketter parlamentteri jetekshileriniń birinshi konferensııasy uıymdasty­ryl­dy. Osy konferensııa barysynda Túrk PA qurý týraly kelisimge qol qoıylǵany málim. Araǵa bir jyl salyp, ıaǵnı 2009 jyldyń 27-29 qyrkúıeginde Bakýde  Túrk PA-nyń I jalpy otyrysy ótkenin aıta ketý kerek. Qazaqstandyq parlamentshiler de­legasııasyn sonda Májilis Tór­aǵasy Oral Muhamedjanov bastap barǵan. Atalǵan otyrysta Baký deklarasııasy qabyldansa, onda búkil túrki halyqtarynyń kóp ǵasyrlyq arman-maqsattary birinshi ret qamtyldy. Baký deklarasııasynda Túrki tildes el­derdiń Parlamenttik Assam­bleıa­syna qatysýshy elder par­la­mentteriniń óz memleketterinde atqaratyn eleýli róli,  parla­ment­aralyq yntymaqtasty­ǵy­nyń joǵary deńgeıi jáne olar­dyń tarıhynyń, tili men máde­nıetiniń ortaqtyǵy atap kórse­tilgen. Túrki dúnıesin nyǵaı­tý­daǵy kúrmeýli máselelerdi sheshýde osy qaǵıdattar basshylyqqa alynatyny aıtpasa da túsinikti. Eýropa Keńesi Parlamenttik Assambleıasy,  EQYU Parlamenttik Assambleıasy, Islam Konfe­rensııasy Uıymynyń Parlamenttik odaǵy sııaqty beldi de bedeldi uıymdardyń bederinde Túrki tildes elder Parlamenttik As­sam­bleıasy endi ǵana eńsesin tikteı bastady. Biraq sonyń ózinde qazirden aımaqtyq máselelerdi sheshýde, túrki tildes elderdiń ın­tegrasııalanýyn zańnamalyq qamtamasyz etýde jáne ózge de máselelerde Assambleıadan úlken úmit kútilip otyr. Atalǵan uıym búgingi tańda EKPA, NATO PA sııaqty uıymdarmen ózara yq­pal­dastyq ornatyp úlgerse, IKU men EQYU Parlamenttik as­sambleıa­lary jáne Halyq­ara­lyq parlamenttik odaq janynan baqylaýshy mártebesin alǵan. Túrk PA óz ju­mysyn áli de shırata túsetini qazirden belgili bolyp otyr. Sársenbi kúngi Túrk PA Keńesiniń otyrysynda hatshy­lyq­ty qarjylyq jaǵynan qam­tamasyz etý barysy jáne aldaǵy jalpy otyrys kún tártibinde qaralatyn máseleler jan-jaqty pysyqtaldy. Budan basqa, Túrk PA quramyna enetin elder par­lamentteriniń tóraǵalary Túrki tildes elder Parlamenttik As­sambleıasyn qurý jónindegi Ys­tambul kelisimine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý  hattamasy­na qol qoıyp, bekitti. Sondaı-aq parlamentter apparattarynyń basshylary  Túrki tildes elder Parlamenttik Assambleıasyna mú­she elder parlamentteriniń kitaphanalary arasyndaǵy nıettestik  hattamasyna qol qoıdy. Jalpy, elordada bastalǵan Túrk PA II jalpy otyrysy jáne Qazaqstannyń tóraǵalyǵy túrki tildes elder parlamentterin ǵana emes, sonymen birge, túrki ha­lyqtarynyń arasyn jaqyndata túsetinine úlken senim artylýda. Onyń ústine ústimizdegi jyly Astanada Túrki tildes memleketter yntymaqtastyq keńesiniń sammıti ótedi dep kútilip otyr. Asqar TURAPBAIULY.