Eýropa tájirıbesi kórsetkendeı, jaǵdaıy múshkil memleketterden qashyp keletin adamnyń sany artyp, mıgrasııalyq aǵyn apatty úrdiske aınaldy. Olardy qabyldaıtyn elderdiń bıýdjetine qosymsha shyǵyn kelip, densaýlyq saqtaý men áleýmettik qamtamasyz etý salalaryna júk tústi jáne jumyssyzdyq artyp, qylmystyq jaǵdaı nasharlap ketýde. Onyń ústine, ózge tildegi, mádenıettegi jáne etnostyq quramy jat elderden myńdaǵan mıgranttyń baqylaýsyz kelýi qabyldaýshy elderdiń ulttyq biregeılikti saqtaýyna qaýip týǵyzady. Sol sebepti de, birqatar Eýropa memleketteri syrtqy mıgrasııany shekteý jóninde sharalar qabyldaı bastady.
Elbasynyń beıbit saıasaty men ekonomıkalyq reformalarynyń arqasynda Qazaqstan da ómir súrýge qolaıly, tartymdy memleketke aınaldy. Sondyqtan elimiz jaqyn aımaqtardan qashqan bosqyndar úshin qyzyǵýshylyq týdyrýy múmkin. Osyny eskerip, elimizde mıgrasııalyq daǵdarysty kútpeı-aq, ony retteý men qazaqstandyq biregeılikti qorǵaý jóninde aldyn alý sharalaryn qolǵa alý kerek dep esepteımiz.
Eń aldymen, zańnamany Konstıtýsııaǵa sáıkestendirý aıasynda, «Azamattyq týraly» Zańda Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn suraýshylarǵa emtıhan tapsyrý týraly normalar qarastyrylýy tıis, atap aıtqanda:
– Respýblıka Konstıtýsııasy;
– Qazaqstannyń mádenıeti men tarıhy;
– memlekettik til saıasaty jóninde, t.b.
Árıne, keıbir bólek toptardy mundaı emtıhannan bosatýǵa bolady (Qazaqstanda týǵandar, elimizde jaqyn týystary barlar, oralmandar, ınvestorlar, ǵylym men tehnıkalyq iri mamandar jáne t.b.).
Bul usynys eshkimge eshqandaı da tózbeýshilik degendi bildirmeıdi, biraq izdenýshilerdiń bizdiń halyq pen memleketti qurmetteýine týra keletinin kórsetedi.
Azamattyqqa quqyq alý úshin emtıhan tapsyrý (Citizenship nemese Naturalization Test) Avstralııa, Avstrııa, Germanııa, Kanada, Nıderland, AQSh, Izraıl, Ońtústik Koreıa sııaqty kóptegen elderde qoldanylady. Onyń ústine, mundaı emtıhandardy tapsyrý negizinen aqyly bolǵandyqtan, bıýdjetke eshqandaı júk túspeıdi.Atalǵan tártipti, múmkin, basqa da jaǵdaıda qoldaýǵa bolady.
Keıbir memleketterde emtıhandardy azamattyq alǵysy kelgender ǵana emes, sonymen qatar, eńbek mıgranttary nemese uzaq merzimge vıza alýshylar da tapsyrady. Mysaly, Gollandııa men Reseıde. Onyń maqsaty – tildi túsinbeý nemese qalyptasqan dástúrdi bilmeýden týyndaıtyn jergilikti halyqpen janjaldardy boldyrmaý. Bizdiń oıymyzsha, usynylyp otyrǵan bastama konstıtýsııalyq reformaǵa da sáıkes keledi.
Azat PERÝAShEV,
Májilis depýtaty