Jańa tehnologııalar kórsetiletin tólem qyzmetteriniń naryǵyn damytyp otyr

Tólemder qarjylyq qyzmet­terdiń halyq pen bıznes-qoǵam­dastyqtyń kúndelikti qyzmetine berik engen negizgi quraýshysy bolyp tabylady jáne onyń mańyzdylyq deńgeıin qoǵamnyń elektr energııasyn tutyný, ınternet pen mobıl­dik baılanysty paıdalaný sııaq­ty bazalyq qajettilikterimen salys­tyrýǵa bolady. Básekelestik, jańa tehnologııalardyń paıda bolýy jáne klıentter tarapynan suratýlar kór­setiletin tólem qyzmetteri nary­ǵynyń turaqty damýy úshin yn­talandyrý bolyp tabylady. Qazaq­standyqtarǵa qazirgi kezde qan­daı servısterdiń qoljetimdi ekenin Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Tólem júıeleri departamenti túsindirdi.

Qazirgi kezde Qazaqstannyń nary­ǵynda tutynýshylarǵa bank shotyn ashý men júrgizýdi, oǵan qashyqtan kirýdi, tólem kartalaryn shyǵarý men olarǵa qyzmet kórsetýdi, shot ashpaı aqsha aýdarýdy, qolma-qol tólemder qabyldaýdy, elektrondy aqsha shyǵarýdy jáne ózge ınnovasııalyq qyzmetterdi qosa alǵanda, kórsetiletin tólem qyzmet­teriniń aýqymdy aıasy usynylady. Kórsetiletin tólem qyzmetterin negiz­gi jetkizýshiler Qazaqstannyń bankteri, «Qazposhta» AQ jáne Ulttyq Bankte eseptik tirkeýden ótken banktik emes tólem uıymdary bolyp tabylady. Qazirgi kezde Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Bankinde 19 tólem uıymy tirkelgen.

Rásimder jeńildetilýde

Bank shotyn júrgizý klıentke shot ashý jáne bank osy shot boıyn­sha dástúrli tólem qujattaryn paı­dalana otyryp bólimsheler ar­qyly, sondaı-aq, ınternet-bankıng sııaqty qashyqtaǵy baılanys ar­nalary arqyly jáne tólemderdi júzege asyrýdyń ózge tásilderimen qabyldaǵan tólemdik nusqaýlardy oryndaý qamtylatyn banktik ba­zalyq qyzmetti bildiredi.

Qoldanystaǵy zańnamaǵa sońǵy engizilgen ózgerister bank shotyn ashý rásimderin ońtaılandyrýǵa múmkindik berdi. Máselen, bank shotyn elektrondy nysanda ashýǵa ótinish berý múmkindigi kózdeldi, bank shoty shartyn jasaý jáne bank shotyn ashý kezinde bankke zańdy tulǵanyń usynýy qajet bolatyn qujattardyń, onyń ishinde elektrondy túrdegi qujattardyń sany qysqartyldy, sondaı-aq, bankke qol qoıý jáne mór bederiniń úlgileri bar qujatty, shot boıynsha operasııalardy júzege asyrý úshin odan ári bankke ótinish jasaǵan kezde keıbir qujattardyń kóshirmelerin usyný múmkindigi kózdeldi. Sonymen qatar, kásiporyndy tirkeý kezinde zańdy tulǵalarǵa elektrondy tásilmen bank shotyn ashý rásimin uıymdastyrý boıynsha jumystar júrgizilýde.

Tólemder onlaınǵa ótedi

Sonymen birge, tólem ındýs­trııasyndaǵy ınnovasııalyq sıfrly tehnologııalardyń belsendi damýymen jáne qoldanylýymen sıpattalatyn aýqymdy ózgerister otandyq tólem naryǵyna da aıtarlyqtaı áser etti – qashyqtaǵy arnalardy paıdalaný úlesiniń keńeıýi baıqalýda.

Máselen, sońǵy bes jylda qa­shyq­taǵy baılanys arnalary jáne elektrondy termınaldar arqyly júrgizilgen operasııalardyń kólemi 2016 jyly 12,4 trln teńge somadaǵy 474,7 mln tranzaksııany quraı otyryp, 2 eseden astam ósti.

Bankter ınternet jáne mobıldik bankıng servısterin jaqsartý boıyn­sha jumysty turaqty negizde jú­zege asyrady, bank shotyn qashyq­tan basqarý boıynsha qyzmetterdi kórsetý aıasy keńeıýde. Sıfrly teh­no­logııalardyń kórsetiletin tólem qyz­metteriniń naryǵyna úde­meli yqpal etýi keıingi jyldary ın­ternet/ mobıldi bankıng ar­­qyly júrgizilgen operasııalar kó­leminiń ulǵaıýyna áser etti, opera­sııa­lar kólemi 2016 jyly 934,0 mlrd teńgeni qurady, bul 2015 jylǵy kórsetkishten 2,3 ese artyq. Jeke tulǵalardyń qashyqtan tásili­men jú­zege asyrylatyn árbir úshin­shi qolma-qol tólemi ınternet- jáne mo­bıldi bankıng arqyly júr­giziledi.

Tólem kartalary: paıdalaný belsendiligi ósýde

Halyqtyń qolyndaǵy negizgi elektrondy tólem quraly tólem kartochkalary bolyp otyr, olar satý núktelerinde POS-termınaldardy qoldana otyryp tólemder tóleý kezinde, ınternet-saıttarda taýarlar men qyzmetterdi satyp alý kezinde, banktik qyzmetterdi ınternet- jáne mobıldi bankıng arqyly alý kezinde, sondaı-aq, jeke tulǵalar arasynda aýdarymdar (P2P aýdarymdar) jasaý kezinde jáne qolma-qol aqsha alý jáne bankomattar men bank dúńgirshekteri arqyly ózge operasııalardy júzege asyrý kezinde paıdalanylady.

Tólem kartochkalary naryǵynda 25 bank jáne «Qazposhta» AQ, sondaı-aq, tólem kartochkalarymen operasııalar júrgizý boıynsha prosessıngtik qyzmetter kórsetetin arnaıy kompanııalar jumys isteıdi.

2017 jylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha aınalysta 16,1 mln tólem kartochkasy bar, olardyń ustaý­­shylary 14,4 mln adam. Naryq­tyń damý kórsetkishteri tólem kartochkalaryn paıdalaný belsendiligi artýynyń oń serpinin kórsetip otyr. Máselen, úsh jyl buryn ǵana aınalystaǵy tólem kartochkalarynyń 40%-ǵa jýyǵy paıdalanyldy, 2017 jylǵa qaraı bul kórsetkish 8,2 mln birlikti quraı otyryp, 50%-dan asty.

Qyzmet kórsetý jelisiniń jappaı taralýy halyqqa tólem servısiniń qajetti orynda jáne talap etilgen ýaqytta qoljetimdi bolatynyna kepildik beredi. Bul rette tólem ınfraqurylymynyń bankomattar sanynyń azdap ósýimen (6,6%) salystyrǵanda POS-termınaldar jelisiniń sońǵy úsh jylda edáýir (2,3 ese) óskenin kórsetip otyrǵan statıstıkalyq kórsetkishteri qolma-qol emes tólemderdi keńeıtý boıynsha bankter júrgizip otyrǵan saıasatty sıpattaıdy.

POS-termınaldar jelisiniń damýy, sondaı-aq, aqy tóleýge tólem kartochkalaryn qabyldaıtyn kásip­kerler sanynyń baıqalyp otyrǵan ósýi (sońǵy úsh jylda 2,9 ese) kartochkalardy paıdalana otyryp, satyp alynatyn taýarlar men qyzmetter úshin esep aıyrysý kezinde klıentter úshin neǵurlym qolaıly jaǵdaı jasaýǵa yqpal etti. Tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp, qolma-qol emes tólemder somasy 2015 jylmen salystyrǵanda 57,2%-ǵa ulǵaıyp, 2016 jyly 1 620,2 mlrd teńge boldy.

Naryqta jańa tólem quralda­rynyń paıda bolýy jáne jabdyqtyń jumysyna joǵary talaptar qoıý qoldanylatyn ınfraqurylymdy jetildirýge yqpal etedi. POS-termı­naldardyń basym bóligi uıaly baılanys standarttaryn qoldaıdy jáne mobıldi bolyp tabylady, sondaı-aq, baılanyssyz tólem quraldaryna qyzmet kórsete alady. Shaǵyn saý­da jáne/nemese qyzmet kórsetý kásiporyndary úshin smartfonǵa qosylý arqyly mPOS-ty paıdalaný múmkindigi bar. Sondaı-aq, operasııa jasaý kezinde tólemderdi tólem kartochkasynyń jáne elektrondy termınaldardyń nemese ózge qurylǵylardyń janaspaı júzege asyrýyna múmkindik beretin baılanyssyz tehnologııalar damýda. Máselen, saýda jáne qyzmet kórsetý uıymdarynda ornatylǵan POS-termınaldardyń 30%-ǵa jýyǵy baılanyssyz tólemderdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq, naryqta taýarlar men qyzmetterge aqy tóleý maqsatynda kásipkerlerdiń shıfrlanǵan derek­temelerimen QR-kodtaryn paıdalaný boıynsha sheshimder usynylǵan.

Halyq tólem termınaldary arqyly qolma-qol aqshany engizý arqyly júzege asyratyn tólemderdi qabyldaý jáne óńdeý jónindegi tólem qyzmetteri segmentine bankter men jeke tólem uıymdary qyzmet kórsetedi. Qazaqstan naryǵynda 2017 jylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha 66 myńnan astam tólem termınaly ornatylǵan. Bul rette tólem termınaldary jelisiniń belsendi damýy «cash-in» fýnksııasyn iske asyrý arqyly bankomattardy jetildirýge yqpal etti. Bankomattardyń jalpy sanynyń 17%-da osy fýnksııa bar.

Halyqtyń halyqaralyq aqsha aýdarymdary: teris saldo

Zolotaıa korona, Western Union, Unistream, Contact, Lıder, Anelık, Dúnıejúzilik poshta odaǵynyń Júıesi, Jedel Poshta, MoneyGram, Faster jáne ózgeler sııaqty halyq­aralyq aqsha aýdarymdary júıeleri arqyly aqsha aýdarymdary jónindegi tólem qyzmetterin bankter men «Qazposhta» AQ kórsetedi. Osy júıeler arqyly júrgizilgen aqsha aýdarymdarynyń kólemi qolma-qol emes tólemderdiń jalpy aǵyn­darymen (2016 jyly 405,3 mlrd teńge somasyna 2,4 mln tranzaksııa jasaldy) salystyrǵanda shamaly ǵana boldy, biraq halyqtyń shuǵyl, ádettegideı, óteýsiz aýdarymdardy júzege asyrýynyń qajettilikterin óteıdi. Atalǵan júıeler arqyly aqsha aýdarymdarynyń negizgi aǵyny Reseıge, О́zbekstanǵa, Qytaıǵa, Qyr­ǵyzstanǵa jáne Túrkııaǵa jibe­rilgen. Bul rette Qazaqstannan aqsha aýdarymdary júıeleri arqyly jiberilgen aýdarymdar túsimderden aıtarlyqtaı asyp túsedi. Máselen, 2016 jyly shet elge jiberilgen aýdarymdar 382,2 mlrd teńgeni qurady, al shet elden kelip túsken aýdarymdar 248,5 mlrd teńge (teris saldo 133,7 mlrd. teńge) boldy.

Klıentterge yńǵaıly bolýy úshin

2013 jyldan bastap elektrondy aqsha naryǵy belsendi damydy. 2017 jylǵy 1 qańtarda elektrondy aqsha shyǵarýdy respýblıkanyń 11 banki júzege asyrdy, bul rette halyq úshin naryqta 16 elektrondy aqsha júıesi usynyldy. Osy ınnovasııalyq quraldardy paıdalana otyryp jasalǵan operasııalar kóleminiń ósýi 2015 jylmen salystyrǵanda sońǵy jyly 3,5 ese bolyp, 154,2 mlrd teńge deńgeıine jetti.

Tólem qyzmetteri naryǵyn damytý kezinde basty nazar halyqtyń júıeli negizde tóleýine jatatyn kom­mýnaldyq tólemder, bıýdjetke jáne jekelegen qyzmetter pro­vaıderleriniń paıdasyna tólem­der sııaqty merzimdi tólemderdi júzege asyrý talaptaryn jáne tásilderin jetildirýge aýdarylady.

Bıýdjetke tólemderdi uıym­dastyrý salasynda bankter tóleýshi bankten memlekettik organnyń júıesine júrgizgen tólem týraly aqparatty bir sátte berýdi qam­­tamasyz etýge múmkindik be­retin jańa rejimge kóshýde, bul tóleýshiniń oryn­dalǵan min­det­temelerin esepke alýdy ońtaı­landyrýǵa, tóleýshilerdi boryshkerler tiziminen alyp tastaý prosesin avtomattandyrýǵa múm­kindik beredi, sondaı-aq, memle­kettik qyzmet kórsetý prosesin jyldamdatýǵa baǵyttalǵan.

Kadrdan tys

Klıentterden alynǵan nusqaýlar boıynsha basqa bankterdiń jáne olardyń klıentteriniń paıdasyna tólemderdi jáne aqsha aýdarymdaryn júzege asyrý úshin (bankaralyq esep aıyrysýlar) bankter Ulttyq Banktiń Bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesi jáne Bankaralyq klırıng júıesi sııaqty tólem júıeleri arqyly kórsetiletin tólemdik-esep aırysý qyzmetterin paıdalanady. 2016 jyly Ulttyq Banktiń tólem júıeleri arqyly 590,7 trln teńge somasyna 35,3 mln tranzaksııa júrgizilgen. Qazaqstan ekonomıkasy úshin tólem júıeleriniń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, júıelerdiń jumysynda basty nazar júıe jumysynyń tıimdiligi (úzilissiz jumys isteýi) jáne qolje­timdiligi deńgeıine aýdarylady.

Sondaı-aq, tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp jasalatyn operasııalardy esepteý kezinde bankaralyq tólemder úshin jeke kartochkalyq júıelerdiń servısteri, aqsha aýdarymdary júıeleri, ne bankter arasynda ashylǵan korres­pondenttik shottar paıdalanylady.