– Natalıa Pavlovna, kúni keshe Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekti sessııasy ótti. Elimiz endi 1 Mamyr − Qazaqstan halqynyń birligi kúni merekesin toılaǵaly jatyr. Aıtýly osy is-sharalardyń túpki maqsaty birdeı sııaqty. Osyǵan kelisesiz be?
– Árıne, kelisemin. Qazaqstan halqynyń birligi kúni 1996 jyldan beri mereke retinde atalyp keledi. Al keshegi ótken Qazaqstan halqy Assambleıasy HHV sessııasynyń taqyryby «Jańǵyrý negizi – turaqtylyq, birlik, kelisim» boldy. Assambleıanyń sessııasynda da, ótken jyldar ishinde merekelengen Qazaqstan halqynyń birligi kúninde de elimizdegi etnostar arasyndaǵy ózara yntymaq, saltanat qurǵan beıbitshilik, jarasym tapqan dostyq barynsha sóz etildi. Sonyń arqasynda qol jetkizilgen tabystarymyz, baǵyndyrǵan belesterimiz mysalǵa keltirildi, bolashaqta atqarylatyn ómirsheń ister taǵy bir saralanyp, maqsat-mindetterimiz naqtylandy.
Bul máselelerde Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynyń orny erekshe ekenin basa aıtqym keledi. Onymen jaqynyraq tanysqan adamnyń boıynda elimizdiń keleshegi kemel, búgingiden erteńimiz jarqyn bolady degen senimdilik ornyǵatyny anyq. Mysaly, maqalada atap kórsetilgen aldaǵy ýaqytta qazaqstandyq qundylyqtardy qalyptastyrý jáne ony nyǵaıtý, ulttyq ıdeologııany jetildirý, qoǵamdyq sanany transformasııalaý, taǵy basqa da máseleler qazaqstandyqtar úshin asa mańyzdy.
Memleket basshysy atap ótkendeı, jańa turpatty jańǵyrtýdyń eń basty sharty – ulttyq kodty saqtaı bilý. Mine, osylar qoǵamnyń ıntellektýaldy damýyna rýhanı septesýshi jańa bastamalardyń taqyryby bolady. Sondaı-aq, ol qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti nyǵaıtýshy qazaqstandyq patrıotızmge tárbıeleıdi.
– Elimizdiń halqy Alǵys aıtý kúnin de atap ótip júr...
– Memleket basshysynyń Jarlyǵymen 1 naýryz Alǵys aıtý kúni dep belgilendi. Qazaqstan halqy Assambleıasy da 1 naýryzda (1995 jyly) qurylǵan edi. Assambleıanyń HHIII sessııasynda sóılegen sózinde Elbasymyz 1 naýryzdy Alǵys aıtý kúni dep jarııalaý jóninde usynys bildirgen bolatyn. «Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan kún – 1 naýryzdy jyl saıyn barlyq etnostardyń bir-birine meıirbandyq tanytyp, ol adamdardy óz týǵanyndaı qabyldaǵan qazaqtarǵa alǵys aıtý kúni retinde atap ótý ádiletti bolar edi. Ol kún bizdi burynǵydan da jaqyndastyra túspek. Bul kún meıirimdiliktiń, búkil qazaqstandyqtardyń bir-birine degen dostyǵy men mahabbatynyń jarqyn merekesi bola alar edi», − degen edi sonda Elbasy.
Birinshi kezekte, bul kúnderdegi saltanat el Prezıdentiniń birlik pen jasampazdyqty nyǵaıtýǵa degen saıasatynyń durystyǵyn kórsetip tur. Áýel bastan ustanǵan yntymaq pen bereke-birliktiń jemisti nátıjesine búginde barsha qazaqstandyq kýá bolyp otyr. Al Alǵys aıtý kúnin, bul qazaq halqyna nemese barlyq etnostardyń bir-birine alǵys aıtýy ǵana emes, sondaı-aq, ony ár azamattyń óz eline, óz otbasyna jáne óz týǵan jerine alǵys aıtýy dep qabyldaǵan jón. Alǵys aıtý kúnin atap ótý «Máńgilik El» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasyn júzege asyrýǵa jáne qazaqstandyq biregeılikti damytýǵa yqpal etedi. Sol sebepten de, bul Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qoǵamdyq rýhanı sanany tolyqtyrýǵa baǵyttalǵan negizgi jobalarynyń biri bolmaq.
– Búginde til saıasatyn jetildirý jáne úshtildilikti damytý máseleleri qoıylyp otyr. Sizdiń pikirińiz qandaı?
– Qoǵamdy judyryqtaı jumyldyratyn jalpyulttyq birlik pen qoǵamdyq kelisim negizindegi qazaqstandyq modeldiń atalǵan máselelerge baılanysty ózindik tájirıbesi bar. Olar retine qaraı iske asyrylyp jatyr. Alǵashqy kezde memlekettik tildi bilýge basymdyq berilgen bolsa, sońǵy jyldary memlekettik til – qazaq tilimen birge, orys jáne aǵylshyn tilderin de meńgerý qajettigi kún tártibine qoıylyp otyr. Aǵylshyn tili men orys tiliniń nege qajet ekenin Memleket basshysy talaı ret aıtqan bolatyn. Bulardan bólek, elimizde ózbek, uıǵyr, tatar jáne basqa birqatar etnostardyń óz ana tilderinde bilim alýlaryna múmkindikteri bar. Koreı, nemis, uıǵyr teatrlary jumys isteýde. Budan artyq qandaı qamqorlyq, qandaı janashyrlyq kerek?!
Elbasymyzdyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aǵylshyn tiline qatysty mynadaı oı aıtylady: «Jer júzindegi mıllıardtan astam adam óziniń týǵan tilimen qatar, kásibı baılanys quraly retinde japa-tarmaǵaı oqyp jatqan aǵylshyn tilin bizdiń de jappaı jáne jedel úırenýimiz kerektigi esh dáleldeýdi qajet etpeıtindeı». Endi qazaq jazýyn birtindep latyn álipbıine kóshirý jumystary qolǵa alynady. Bul Qazaqstannyń álem mádenıetimen jáne ǵylymymen jaqynyraq tanysýyna múmkindik beredi. Ekinshi jaǵynan, álemdik qoǵamdastyqtyń Qazaqstan qoǵamymen, Qazaq eliniń tarıhı-mádenı qundylyqtarymen, túrli óner týyndylarymen tanysyp, bolashaqta baılanystar jasaýyna jol ashady.
– Qazaqstan qoǵamynda beıbitshilik pen kelisimniń ınstıtýttyq júıesi nyq ornyqty dep aıta alamyz ba?
– Elimizde beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtýdyń ınstıtýttyq júıesi jasalǵan jáne ol saıası-quqyqtyq negizde jumys istep keledi. Búginde olar óz mindetin tıimdi atqarýda dep aıtýymyzǵa bolady. Mysaly, Ult jospary sheńberinde Assambleıa qoǵamdyq-saıası úderisterdi tıimdilikpen jańǵyrtýda jáne ol reformalardy júzege asyrýda turaqtylyqty qamtamasyz etetin negizgi resýrs bolyp tabylady. Sondaı-aq, qazirgi kezde Assambleıa qyzmetine jańa baǵyttar da qosylyp otyr. Olar – qoǵamdyq kelisim men qoǵamdyq baqylaý ınstıtýttaryn damytý, medıtasııa men qaırymdylyq qyzmetterin úılestirý. Qyzmetterdiń kópshiligi zańnamalyq modeldiń saıası-quqyqtyq aspektilerin keńeıtedi. Iаǵnı, qazaqstandyq biregeılik pen birlikti damytýǵa baılanysty keshendi is-sharalarǵa qatysýǵa mindetteıdi. Qoryta aıtqanda, baq baǵalaı bilgenniń basyna qonatynyn umytpaıyq, ıaǵnı birligimizdi baǵalaı bileıik.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan».