Kósh nege kólikti emes?

Demografııalyq boljam boıynsha, 2050 jylǵa qaraı ońtústik óńirlerde halyq sany 5 mıllıon 300 myń adamǵa kóbeıip, jumyssyzdyq máselesi kúrdelene túsýi múmkin. Kerisinshe, soltústik óńirlerde turǵyndar sany 900 myńǵa ke­mip, jumys kúshiniń jetispeýshiligi úlken pro­blemaǵa aınalýy yqtımal. Elimizde keıingi jyl­dary qalyptasqan osyndaı demografııalyq teń­gerimsizdikti retteý maqsatynda Memleket bas­shysynyń bastamasymen Úkimet jumys kúshi ar­tyq óńirlerdiń turǵyndaryn jumys kúshi je­tispeıtin óńirlerge qonystandyrý isin qolǵa alǵandyǵy málim. 

Alaıda, osy, memlekettik turǵydan al­ǵan­da asa mańyzdy istiń jergilikti jerlerde oryndalýy qanaǵattanarlyqtaı emes. Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń má­limetine júginsek, ótken jyly Úkimet qaý­ly­sy­men jumys kúshi artyq óńirlerde turatyn ot­basylardy ju­mys kúshi jetispeıtin óńirlerge qo­nys­tan­dy­rýǵa bólingen 463 kvotanyń 196-sy ǵana ıgerilgen, ıaǵnı tıisti tapsyrma nebary 42 paıyzǵa ǵana oryndalǵan. Osy oraıda, Sol­­tústik Qazaqstan oblysy ǵana aıryqsha múd­de­­lilik tanytyp, ótken jyly kvotadaǵy 110 ot­basynyń ornyna 129 otbasyny qabyl­da­ǵan.

Aldaǵy ýaqytta turǵyndardy jumys kúshi artyq óńirlerden jumys kúshi jetis­peı­tin óńirlerge qonystandyrý jumy­sy­nyń qarqyny men utymdylyǵyn arttyrý maq­satynda my­nadaı is-sharalar jedel qolǵa aly­nýy ke­rek-aq. Birinshiden, qonys aýdarýshylardy q­a­byldaýdyń 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan óńir­lik kvotasyn bólý máselesin qaıtadan qaraý qa­jet. О́ıtkeni, ústimizdegi jyly artyq jumys kúshi bar óńirlerden jumys kúshi jetispeıtin óńirlerge 288 otbasyny qonystandyrý bel­gi­le­n­gen. Al bul jetkiliksiz. О́ıtkeni, bir ǵana Sol­tústik Qazaqstan oblysy bıyl kvotadaǵy 110 otba­sy­nyń ornyna 300 otbasyn qabyldaýǵa daı­yn ekendigin málimdep otyr.

Ekinshiden, jumys kúshi artyq óńirler tur­ǵyndarynyń jumys kúshi jetispeıtin óńir­lerge birneshe otbasy bolyp, shoǵyrlana kó­shýin uı­ym­­dastyrǵan jón. Munyń ózi olar­dyń barǵan jer­lerine tezirek beıim­de­lýine oń áserin tı­gi­zeri daýsyz.

Sonymen qatar, nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti da­my­týdyń 2017-2021 jyldarǵa arnal­ǵan baǵ­darlamasy boıynsha qonys aýdarý­shy­lardyń turǵyn úıdi jalǵa alýyna bólinetin qyrýar qarjyǵa olardyń ózderi kóship baratyn eldi mekenderdegi bosap turǵan turǵyn úılerdi satyp alýyna ruqsat berý kerek.

Buǵan qosa, qonys aýdarýshylardyń ózde­ri úshin turǵyn úıler salýyna múmkindik tý­ǵy­zý jáne olardy tıisti ınfraqurylymmen qam­tamasyz etý qajet. Munyń ózi jergilikti at­qarýshy organdardyń qonys aýdarýshylar­dy turǵyn úımen qamtamasyz etýin ál­deqaıda jedeldeteri sózsiz. Úkimet bólgen kvo­tanyń ótken jyly tolyq ıgerilmeýiniń negizgi sebebi osy ekendigi eskerilýge tıisti.

Jáne de turǵyn úıdi jalǵa alý kelisim­shar­tynda eger qonys aýdarýshynyń otbasy ke­minde 5 jyl boıy turǵan jaǵdaıda oǵan sol turǵyn úıdi tegin jekeshelendirý quqyǵy be­rilýi qarastyrylsa da artyqtyq et­pes edi. Son­daı-aq, Qostanaı, Pavlodar, Sol­tústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan ob­lystarynyń qonys aýdarýshylardy qa­byl­daýǵa áleýeti bar eldi mekenderiniń tiz­be­s­in jasap, olardaǵy bilim berý jáne den­saý­lyq saqtaý mekemelerin oqýshylar men tur­ǵyndar sanynyń azaıýyna baılanysty ja­býǵa moratorıı jarııalaǵan jón.

Memlekettik mańyzy bar osynaý máse­le­lerdiń oń sheshilýine Úkimet tarapynan múddelilik tanytylady ǵoı dep úmittenemin.

Káribaı MUSYRMAN,

Májilis depýtaty