Atajurtty ańsap jetken

QANDASTARYMYZDYŃ ÁLEÝMETTIK MÁSELELERI ÚKIMETTIK EMES UIYM JOBASYNYŃ О́ZEGINE AINALDY Rýdnyı qalasyndaǵy Isker áıelder qaýymdastyǵy – ob­lystaǵy belsendi úkimettik emes uıymnyń biri. Osy qala­daǵy belgili kásipker, oblys­tyq más­lıhattyń depýtaty Sara Gýmırova jetekshilik etetin qoǵamdyq uıymnyń birneshe jyldan beri qolǵa alyp otyr­ǵan máselesi de ózekti. Rýdnyı qalasyna 2000­­-jyl­dardyń ba­synan oralman aǵaıyn­dar kóptep qonys aýdara bas­tady. 2010 jyldy qosyp al­ǵanda kenshiler qalasy men onyń janyndaǵy Kachar kentine О́zbekstannan ǵana 2277 otbasy kóship keldi. Bul – jeti myńnan astam qandasymyz degen sóz. Mine, osy kóshtiń ar­qa­synda buryn 3 paıyz qaza­ǵyn stýdentter quraıtyn Rýd­nyıda, Kachar kentinde qazaq mektepteri ashyldy. Qazir kenshiler qalasynda úsh qazaq mektebi bar. Bıylǵy oqý jylynyń basynda Kachardan ashylǵan qazaq mektebindegi pedagogtar ujymynyń 80 paıyzyn О́zbekstannan kelgen aǵaıyndar qurady. Qandastarymyz áleý­met­­tik jáne mádenı ómirge qa­zaqy boıaý alyp keldi. Joba avtorlary birneshe ret án festıvalderin ótkizdi. Ol qazir kó­rer­menderdiń súıiktisine aınal­ǵan talanttardy izdep tabýǵa muryndyq boldy. Sonymen qa­tar, ótken jyly uıymdas­ty­rylǵan halyq shyǵar­mashy­lyǵy kórmesine oralman aǵaıyn­dar 110 zat ákelip qoıdy. Onyń ishin­de murajaıǵa suranyp turǵan qyzyqty buıymdar da az bolǵan joq. Alaıda alystan atajurtym dep kelgen otandastarymyzdyń týǵan jerge qonystanyp, úı­renisip ketýinde qıynshylyqtar da kezdespeı qalmaıdy. О́zbek­standaǵy altyn shyǵatyn ken ornynda eńbek etken qandas­tarymyzǵa kenshi mamandyǵy bóten emes edi. Biraq atajurtqa kelgende mań­daıy tasqa tıgendeı, biraz ýaqyt sabylyp bos júrip qaldy. Sebebi, olar úshin Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigine jumysqa ornalasý qıynǵa tústi. Degenmen, kásiporyn basshylary kóp uzatpaı oralmandardy jumysqa ala bastady. Esesine qandas­tarymyz, ásirese, kenshi jastar ózderiniń mamandyǵyn jete biletindikterin kásiporyn basshyla­ryna jaqsy dáleldedi. Búginde Rýdnyı qalasyna О́zbekstannan qonys aýdarǵan aǵaıyndar negizinen osy «Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi» jáne altyn óndiretin «Varvarınskoe» aksıonerlik qoǵamdarynda eńbek etedi. Rýdnyı qalasynda 2008 jyly qurylǵan Isker áıelder qaýym­dastyǵy kelesi jyly oralman­dardyń áleýmettik máselelerine kóńil qoıdy. «Qosh keldińder, aǵaıyndar!» degen joba quryp, tek Rýdnyı qalasy ǵana emes, oblysta oralmandar tyǵyz sho­ǵyr­lanǵan aýdandardaǵy oral­mandardyń áleýmettik másele­lerin zerttep, onyń sheshimin ta­býǵa septesýge talpynys jasady. – Orys tilin bilmeıtindigi oral­mandarǵa kóp qıyndyqtar týǵyzady. Sonyń saldarynan olar oı-shuqyryn bilmeıtin jańa mekende kóptegen áleýmettik qı­yndyqtarǵa tap boldy. Biz al­ǵashynda osylardyń barly­ǵyna kómek berdik. Byltyr osy baǵyt­taǵy jumysymyzdy jalǵas­ty­ryp, «Aq nıet» jobasyn ja­sa­dyq. Onda oralmandarǵa qa­tysty áleý­mettik jumystar aýqymyn keńeı­te tústik, – deıdi osy jo­banyń avtory Rysbıke Súı­mekova. – Til máselesimen qatar, oralmandardy jumysqa almaý, keıbir sharýashylyq, kásiporyn basshylary tarapynan olardy shettetý faktileriniń kezdeskenin de jasyrǵym kelmeıdi. Isker áıelder qaýymdastyǵynyń ara­lasýy arqasynda Taran aýdany ákimdiginiń ókilderimen kezdestik, problemalardy talqyladyq. Sol aýdandaǵy Krasnoselskıı aýyl­dyq okrýginde jumyssyz qalǵan onshaqty aǵaıyn «Varvarınskoe» ken ornyna jumysqa orna­lastyryldy, birazy jeke bıznesin ashty, – deıdi joba sarap­shysy jáne oralmandardyń daý­ly má­se­leler jónindegi keńesiniń tór­aǵasy Sabyr Naýryzbaev aqsaqal. Oralmandardy jumysqa orna­lastyrý oblysta áli de ózekti máseleler qatarynan oryn alady. Sebebi, kelgen aǵaıyndardyń 70 paıyzyna jýyǵynyń jalpy orta bilimi bar. Al naryq talaby oǵan tózbeıdi, mamandyq kerek. Sol úshin olardy belgili bir kásipke daıarlaý jáne qaıta daıarlaý jumystaryn júrgizý kezek kút­peýi tıis. Jobanyń sheńberinde Isker áıelder qaýymdastyǵynyń belsendileri oralmandar úshin jergilikti atqarýshy bılik ókil­deriniń birneshe ret qabyl­daýlaryn uıymdastyrdy. Túrli jaǵdaılaryn aıta kelgen 325 aǵaıynnyń arasynda 29 adam jumysqa ornalastyryldy. «Aq nıet» jobasynyń sheńberinde oral­mandar turatyn Taran, Qos­tanaı, Fedorov aýdandaryna, Rýdnyı qalasynyń túbindegi Gornıaskıı kentine birneshe ret sapar jasaldy. Sol jerlerdegi atqarý bıliginiń ókilderimen kezdesýler uıymdastyryldy. Onda oralmandar tarapynan aýyz sý, turǵyn úı, mal jaıylymy, jumyssyzdyq, taǵy basqa kóptegen turmystyq problemalar kóterildi. Ásirese, turǵyn úı máselesi alystan ańsap kelgen aǵaıyn úshin kúıip tur dese bolar. Kóship kelgenderge baspana alǵansha tirkelý de qıynǵa túsedi. Bir úıde 15-20 adamnan tirkelgen faktiler de kezdesedi. О́tken jyly osy tirkelý úshin kómek suraǵandardyń ekeýine jataqhanalarda tirkelýge múmkindik jasalǵan. Jataqhana­lardyń barlyǵy da jekeniń qolynda bolǵandyqtan, oǵan jergilikti bılik te kóp úkimin júrgize almaıdy. Qazir burynǵydaı emes, otbasynyń ár múshesine 100 aılyq kórsetkish kóleminde aq­shalaı qarjy-kómek beriletini belgili. Al Rýdnyı qalasynda eń arzan úı 15 myń dollardan kem emes. Alystan kelgen aǵaıynnyń orys tilin jáne jerdiń oı-shuqyryn nashar biletinin alaıaq­tar da urymtal paıdalanatyn kórinedi. Rysbıke Qasymqy­zy­nyń aıtýynsha, bir ret beriletin kómekke alǵan bar aqshasyn alaıaq­tarǵa ustatyp jibergen tórt adam Isker áıelder qaýym­das­tyǵyna shaǵym aıtyp kelgen. – Oralman aǵaıyndardyń quqyqtyq saýattylyǵy tómen ekenin jasyrǵym kelmeıdi. Qan­dastarymyzdyń enjarly­ǵynan alaıaqtar da ózderin erkin sezinetin sekildi. Olardy jaýapqa da tarta almaı otyrmyz. Sol yn­sapsyz jandardyń qolynda ketken oralmandardyń aqshasy bıýd­jetten bólingen qarjy ǵoı. Sonda memleket qarjysy talan-taraj bolyp jatyr emes pe?–deıdi Rysbıke Qasymqyzy. Rýdnyı qalasyndaǵy Isker áıelder qaýymdastyǵy bıyl «Taǵdyrymyz birge» jobasyn jasap, ony iske asyrýǵa kiristi. Mine, burynǵy atqarylǵan ju­mystardyń tikeleı jalǵasy bolyp tabylatyn osy jobada atajurtqa kelgen otandas­tary­myzdyń quqyqtyq saýattylyǵyn kóterý basty máseleniń biri etip alyndy. Sonymen qatar, oralman áıelderdiń jábirlenýine jol bermeý, jas otbasylaryna kómek, kásipkerlikti úıretý sııaqty tolyp jatqan másele­lerdi úkimettik emes uıym qo­lyna aldy. Atajurtty ańsap jetkenderdiń áleýmettik másele­leriniń sheshimin tabýǵa jobany jasaýshylar oralmandardyń óz­derin de qatystyrady. Olardyń arasynan daýly máseleler jónindegi keńes quryldy. Sabyr Naýryzbaev, Aldabergen О́teshev sııaqty azamattar sol keńestiń belsendi múshesi. – «Eki kósh bir órtpen teń» degen emes pe atalarymyz? Qonys aýdarý ońaı emes. Qıyn­dyqqa shydamaǵan otbasy­la­rda túrli jaǵdaılar bolady. Sonyń bar­lyǵy ákim men sotqa júgine bere me? Biz jas otba­sylardyń sha­ńyraǵy shaıqal­maýyn qalaı­myz. О́zimizdiń qa­zaqy salty­myzben olarǵa aqy­ly­myzdy aı­tamyz, tatýlas­tyryp, qosamyz. Qoldan kelgenshe kómegimizdi beremiz. Qys­qasy, dánekermiz, – deıdi Sabyr Naýryzbaev. О́tken jyl­dyń birinshi jartysynda Rýdnyı men onyń aınalasyndaǵy eldi mekenderge О́zbekstan men Reseıden 93 otbasy kóship kelgen bolatyn. Al ústimizdegi jyldyń basynan beri rýdnyılyqtar shetten kelgen 54 otbasyna erýlik berdi. Ata­jurtym, Qazaqstanym dep kelgen aǵaıynnyń el men jerge baýyr basyp, tóselip ketkeninshe kezdesetin qıyndyqtardyń bar­lyǵyn da Isker áıelder qaýym­dastyǵy jergilikti atqarýshy bılikpen tize qosyp, birlesip jeńetin bolady. Eldiń eldigi dep osyny aıt. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı oblysy, Rýdnyı qalasy.