«Qazaq jerinen artyq qutty mekendi bilmeımiz»

Atyraý turǵyndarynyń negizgi bóligin jergilikti turǵyndar quraǵanmen, óńirdi meken etken ózge ulttyń ókilderi qazaqtarmen bite qaınasa turyp jatyr. Árıne, olardyń pa­ıyz­dyq úlesi burynǵydaı bolmaǵanmen, ár ulttyń salt-dástúrin, tarıhy men ádebıetin, tili men dinin jańǵyrtýyna barynsha qoldaý jasalyp otyr. Atyraý turǵyndarynyń ara­synda armıandar da, ázirbaıjan men cheshen-ıngýshtar da, ýkraın men orystar da, tatar-bash­qurttar men koreıler de bar. Olar ultaralyq tatýlyqtyń bekı túsýine úles qosyp keledi. О́zge ulttar ókilderi etnomádenı birlestikterde bas qosyp, jas urpaqtyń halyqtyq tamyrynan tálim-tárbıe  alýyna da uıytqy bolyp júr. Qazir Atyraýdaǵy etnomádenı birlestikter qatary 17-ge jetti. Qazaqstan halyqtarynyń birligi kúni  qarsańynda etno­má­denı ortalyqtar jetekshilerine  «Sizge qazaq eli, qazaq jeri nesimen qymbat?» degen ortaq saýal qoıǵan edik. Olga PAVLENKO, «Dovira» ýkraın etnomádenı birlestiginiń jetekshisi: – Qazaqstan topyraǵyna 1962 jyly ta­banym alǵash ret tıdi. Sodan bergi kezeńde qazaq jerinen tamyr úzgen joqpyn. Burynǵy Gýrevtegi, búgingi Atyraýdaǵy orta mektepte bilim aldym. Bizdiń otbasynyń bul qalaǵa kóship kelý sebebi bylaı: ákem áskerı qyz­metker bolǵandyqtan, jumysyn osynda jal­ǵas­tyrýy tıis boldy. Sheshem saýda salasynda jumys istedi. Al men bala bolsam da Qazaqstandy, jergilikti halyqty  birden  ish­tart­tym. Osy qaladan ajyramas dostar tap­tym. Bara-bara meniń bar ómirim qazaq jerimen baılanysty bolaryn, tipti meniń alpys eki tamyrym qazaq jerinde baılanyp qalǵandaı bolaryn sezbegen shyǵarmyn. Qalaı aıtsam eken,  meniń ómirlik  taǵdyrym qazaq jerinde qalyp­tas­ty. Júregim de Qazaq eli dep soǵatyn boldy. Ultym ýkraın bolsa da, halyqtardy ulty­na, dinine baılanysty bólýdi múlde oıla­map­pyn. Men úshin júregi taza, kóńili pák adam­nyń bári dos, bári baýyr sekildi kórinedi. Kóńiliń jarasyp, kózqarasyń, ustanymyń úı­les­se, ózge ulttyń ókilimen dostasýǵa da kedergi joq dep oılaımyn. Tipti ómirlik jup quryp, bir-birińe taǵdyryńdy senip tapsyrýǵa bolady. О́mirlik serigim Shamılmen osy qala­da tanystym. Shamıl bul qalaǵa 1972 jyly kóship kelgen eken. Ol daǵystan jigiti, men ýkraın qyzy bolsam da, ekeýmizdiń  dostyǵy­myz uly mahabbatqa ulasyp, shańyraǵy shaıqalmaıtyn berik otbasyn quradyq. Qazir eshkimnen kem emespiz. Bir-birimizdi, aǵaıyn-týystarymyzdy qurmetteımiz. Balalarymyz ósti, olar da otbasyn qurdy. Biraq olarǵa «Basqa ultpen nekege otyrmaısyń» dep shekteý qoımadyq. Júregi súıgen, kóńili qalaǵan adamymen dám-tuzy jarasty. Bir qudamyz qazaq otbasynan bolyp shyqty. Bizdiń olarǵa, olardyń bizge degen qurmetinde, syılasty­ǵynda shek joq.  Bizdiń otbasymyzda Bolat, Ásel degen qazaqy esimder ıelengen kishkentaı balbóbekterimiz ósip keledi. Keıde maǵan mynadaı oı keledi: Qazaq­standy kóptegen ult ókilderi mekendeıdi. Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev barsha qazaqstandyqtardyń arasynda ortaq kelisimdi, tatýlyq pen birlikti nyǵaıtý úshin  barlyq múmkindikti jasap keledi. Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurdy. О́ńirlerde de kishi assambleıalar bar. Buǵan qosa aıtarym, meniń otbasym da, jetekshiligimdegi «Dovira» ýkraın etnomádenı birlestigi de kishi assambleıa sekildi. Daǵystan jigiti Shamıl ekeýmiz qurǵan otba­symyzda da, etnomádenı birlestikte de birneshe ulttyń ókili bar.  Alaıda, biz bir-birimizdi esh ýaqytta jatyrqaǵan emespiz, keýdeden ıtergen joqpyz. Bolashaqta da dál solaı bola beretinine nyq senemin. Sondyqtan ultaralyq  birligimizdi bekite túsýge árqaısymyz barynsha úlesimizdi qosa berýimiz qajet dep oılaımyn. О́ıtkeni, men oń-solymdy tanyǵaly beri qazaqtyń jerinen artyq qutty mekendi kórgen joqpyn. Ras, jumys babymen, basqa da sebeptermen Qazaq­stannan tysqary elderge baryp júremiz ǵoı. Sondaı saparlarymda  Qazaqstandy erekshe saǵy­namyn. О́sken jerge, ózimniń ómirlik baqy­tymdy tapqan qutty mekenge jetkenshe júregim alyp-ushyp turady. Qazaq jerinde  meniń ta­myrym tereńge jaıyldy, urpaǵym ómirge qanat qaqty. Endi nemere-jıenderim ósip jatyr. Bul jerde, sonymen birge, ózge ulttardyń ókilderi sekildi uly Kobzardyń urpaqtary da tamyr jaıýda. Eń bastysy – kópultty Qazaqstanda yrys­ty yntymaq pen berekeli birlik  berik tamyr jaıǵan. Qazaq jeri – men úshin eń qymbat meken. Qazaq eli – meniń tamyrym máńgilik ajyramaı­tyn Otanym! Al Otan qashanda ystyq, qashanda qymbat! Gúlsına BAIKENOVA, «Tatýlyq» tatar-bashqurt etnomádenı birlestiginiń  jetekshisi: – Men Qazaqstan jerinde, qazaq topy­raǵynda, dálirek aıtsam, Mańǵystaý óńirinde ómirge keldim. Biraq, ata-anamnyń jumys baby­men Qyrǵyzstanda da turdyq. Qyrǵyz eline qonys aýdarǵanda bes jasta edim. Sol eldiń Jalalabad qalasynda mektepte oqydym. Keıin Bishkektegi horeografııalyq ýchılısheni bitirdim. Adam óziniń  taǵdyry qalaı qalyptasaryn aldyn ala boljaı almaıdy ǵoı. Men muny jumysymdy Reseıdiń Chelıabi qalasynda bas­taǵanyma  baılanysty aıtyp otyrmyn. Bilesiz be, keıin, ıaǵnı 1992 jyly Qazaqstanǵa qaıta oralýyma týra kelgende qatty qýandym. О́ıtkeni, meniń kindik qanym qazaqtyń jerinde tamdy emes pe? Onyń ústine qazaq pen tatar halqynyń bir-birimen týystyq baılanysy bar. Bizdiń halyqtardyń tamyry bir, dinimiz de bir, tilimiz de uqsas, túrki jurtynyń balalarymyz ǵoı. Tipti babalarymyz bir-birimen qyz alysyp, qyz berisip, qudandaly da bolǵan. Munyń bári búginge deıin úzilmeı, eki halyqtyń arasyn­daǵy týystyq, dostyq baılanystardyń urpaq­tan urpaqqa jalǵasyn taba beretininiń dáleli. Bul kúnderi sheshem Tatarstanda turady. Jıi baılanysyp, habarlasyp turamyz. Sonda anam: «Qazaqstan halqynyń birligi, tatýlyǵy qyzyqtyrady. Kórshilerińmen, jora-joldas­taryńmen, dostaryńmen udaıy tatý bol. Elińdi, qazaq halqyn, olardyń salt-dástúrin, tarıhy men mádenıetin, ónerin qurmette. Qazaqstannyń órkendeı berýine úlesińdi qosý­dan tartynba, qolyńnan kelse, kómegińdi aıama», degendi telefonmen bolsa da udaıy aıtyp otyrady. Muny anamnyń amanaty dep túsinemin. Bul ómirde adamdardyń tatýlyǵy­nan, dostyǵynan qymbat nárse joqtyǵyn balalarymnyń qulaǵyna quıyp kelemin. О́zim jetekshilik etetin «Tatýlyq» tatar-bashqurt etnomádenı birlestigi ótkizetin sharalarda bas qosatyn Atyraýdaǵy úlkenderimiz de jastarǵa osyndaı ósıetin árdaıym aıtyp keledi. Sebebi, Qazaqstannyń ár óńirinde birneshe ulttyń ókili tatý-tátti turmysyn jalǵastyrýda. Atyraýdyń ózinde 2200-den astam tatar-bash­qurt ókilderi turady. Olarǵa ózge ulttyń ókilisiń dep eshkim aıtpaıdy. Kerisinshe, qazaq halqynyń qonaqjaılyǵy, dosqa adaldyǵy elimizdegi barsha ulttardy bir-birimen syralǵy dostardaı bite qaınastyrýda. Munyń basqa da sebepteri bar. Birinshiden, Elbasymyz Nursultan Nazarbaev barsha qazaq­standyqtardyń arasynda birliktiń berik orny­ǵýy qajettigin ustanyp keledi. Ekinshiden, memleket tarapynan ózge ulttardyń ulttyq qun­dylyǵynan ajyramaýy úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasalyp otyr. Máselen, bizde úsh býyn­nyń basyn qosatyn, tatar-bashqurt halyq­tarynyń ulttyq óneriniń tereń tamyr jaıýyna jol ashatyn úsh shyǵarmashylyq  ansamblimiz bar. Kishi toptaǵy balalar «Balaqaı­da» jına­lyp, ulttyq ónermen sýsyndaı bastaıdy. Al orta býyndaǵy jastar «Tatý­lyq» jastar qanaty» ansamblinde ulttyq ónerdiń qundylyqtaryn boıyna sińiredi. Al aǵalarymyz ben ápkelerimiz «Tatýlyq» ansamblinde erteden kele jatqan ónerimizdiń tamyry úzilmeýin keıingi urpaqqa keńinen nasıhattaıdy. Qazaq halqynyń ónerin de meńgeredi. Shara­larymyzdy memlekettik tilde de ótkizemiz. О́zim, sonymen birge, jasóspirim qyzdardy bı ónerine baýlımyn. Oǵan ultyna qaramaı, bı bıleýge ıkemi, qabileti bar qyzdardy qabyldaımyn. Olarǵa bir-birimen tatý, dos bolýdyń mańyzyn túsindirip júremin. Jalpy, elimizdegi tynyshtyqtyń eshqashan buzyl­maýyn, ulttar arasyndaǵy birliktiń tini bekı bergenin Alladan tilep júretin jannyń birimin. Bizdiń Qazaqstandy meken etken barsha halyq úshin yntymaqtan, birlik pen tatýlyq­tan, turaqtylyqtan qymbat nárse joǵyna kózimiz jetti. Qazaqta «Yrys aldy –ynty­maq», «Tatý úıge taqsiret jolamaıdy» dep beker aıtylmaıdy ǵoı. Qazaqstan –bizdiń ortaq úıimiz! Bereke men birlikke, qýanysh pen sal­tanatqa toly úı qaı kezde de qymbat bolatyny daýsyz. Bıshi qyzdarymdy óner saıysyna qatystyrý úshin alys jol júrsem, týǵan elim – Qazaqstanǵa tezirek jetýge asyǵamyn. Sondaıda júregimdi týǵan elge degen saǵynysh sezimi kerneıdi. El shebine engen sátte-aq men úshin qazaq jerinen ózge qymbat ári qutty  meken bolmaıtynyn anyq sezine bastaımyn. Jazyp alǵan Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy.