Tıimdiligi dáleldengen

Turǵyn úı qurylys jınaq jú­ıesi turǵyn úı qurylysynyń jańa baǵdar­lamasynyń negizgi tirek kúshi retinde belgilengen. О́z qyzmetiniń tıimdiligin kórsete bilgen Qazaq­stannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki atalǵan baǵdar­lamanyń negizgi operatory bolyp otyr. О́z basynyń jaǵdaıyn oılaý – ár­kimniń jeke isi. Áıtse de, memleket azamattardyń turmys jaǵdaı­laryn tezirek jáne qymbatshylyqqa uryn­baı jaqsartýǵa qol jetkizýine jár­dem etedi. Kredıttik mólsherle­me­lerge jár­dem qa­rajattar bóle oty­ryp, memleket zaem­shy úshin zaem­dar­dy anaǵur­lym qol­jetimdi ete túsedi. Bul shara zaemshylar – jeke tulǵalar úshin aı­ryq­sha ma­ńyz­dy, sebebi olar borysh­tyq júkte­me­niń tómendeýine erekshe múddeli. Ipoteka­ny jáne turǵyn úı qurylys jınaq­taryn damytý jónin­degi baǵdarlama­lar­dy iske qosa oty­ryp, memleket qar­jy­lyq naryqty da­mytý arqyly atal­ǵan qyzmetterge degen sura­nys­tardy yn­talandyra túsedi. Qurylys sektorynyń tómendeýi ja­ńa úıler salý kóleminiń qys­qarýy­na alyp keldi. Bul jáıt, óz kezeginde, ju­mys oryndarynyń joıylýyna já­ne ıpoteka men turǵyn úıge kredıt berýge múddeliliktiń quldyraýyna ákelip soq­tyrdy. Jumysshylardy qurylys alań­daryna qaıta qaıtarý jáne qazaq­stan­dyqtarǵa turǵyn úı jaǵdaılaryn sheshý múmkindigin berý úshin Úkimet turǵyn úı qurylysyn damytýdyń birneshe ba­ǵyt­tarynan turatyn Qazaqstan Respýb­lıka­syndaǵy turǵyn úı qury­ly­synyń 2011-2014 jyldarǵa arnal­ǵan baǵdarla­masyn qabyldady. Baǵdar­lamany jú­zege asyrý maqsatynda Qa­zaqstannyń Turǵyn úı qu­ry­lys jınaq banki Qa­zaqstan Res­pýblı­kasynyń Qu­rylys já­ne tur­ǵyn úı kom­mýnaldyq-sharýa­shy­lyq isteri jó­nin­degi agenttigimen birlese otyryp tur­ǵyn úı qurylys jınaq júıesi arqyly qurylys salý jáne júzege asyrý shemasyn ázirledi. Turǵyn úı baǵdarlamasyn oryn­daý úshin turǵyn úı qurylys jınaq jú­ıesi­niń baza retinde tańdap alynýy kez­deı­soqtyq emes. О́tken jyldyń so­ńyndaǵy «Jańa onjyldyq – jańa eko­nomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindik­teri» atty Qazaqstan hal­qy­na Úndeýinde Mem­leket basshysy tur­ǵyn úı quryly­sy­nyń da­mýyn­da joǵa­ry áleýet­ke ıe bolyp otyr­ǵan turǵyn úı qurylys jınaq júıesiniń ornyn já­ne azamat­tar­dyń, Turǵyn úı qu­ry­lys jı­naq banki­niń, mem­le­kettiń jáne qury­lys kompa­nııa­larynyń teń qu­qyq­ty seriktestigi ustanymyn paıdalaný qa­jettigin erekshe atap kórsetti. Seriktestik satyp alýshylar men kre­dıt berýshi bankter úshin turǵyn úı qurylysynyń úrdisin neǵurlym ashyq etip kórsetýge múmkindik beredi, qara­jat­tardy joǵaltý táýekelin azaıtady jáne qurylys naryǵyna jaǵymdy áser etedi. Dál osy sebepti baǵdarlama aıasyn­da úrdistiń barlyq qatysýshylary ara­syn­daǵy ózara árekettestiktiń biregeı shema­sy oılap tabyldy. Turǵyn úı qu­rylys jınaq banki jurtshylyqtyń sa­typ alý qabiletin eskere otyryp, sa­lym­shylar ara­synan áleýetti turǵyn úı satyp alý­shylardyń pýlyn qalyp­tas­tyrady. Al­maty jáne Astana qala­lary­­nyń, ob­lys­tardyń ákimdikteri tur­ǵyn úı qurylys jınaq júıesiniń qaty­sýshy­lary úshin turǵyn úı salý maq­sa­tyn­da bankpen kelisim boıynsha qury­lys salý­ǵa jer telimin tańdaıdy jáne bankpen kelisilgen talaptarda tur­ǵyn úı salady. Satyp alý­shylar pýlyna qatysý­shylar, óz kezeginde bank­te jı­naq­talǵan turǵyn úı qury­lys jınaq­tarynyń jáne turǵyn úı zaem­darynyń esebinen paıdalanýǵa berilgennen keıin salynǵan turǵyn úıdi satyp alady. Ákimdikter men Turǵyn úı qurylys jınaq banki arasynda turǵyn úı qury­ly­synyń árbir nysany boıynsha árip­tes­tik týraly tıisti sharttar jasalatyn bolady, olarda turǵyn úıdiń negizgi teh­nı­kalyq sıpattamalary, atap aıtqanda: ornala­sa­tyn orny, klasy, qabatty­ly­ǵy, páter­ler­diń sany, páterlerdiń aý­da­ny, taza árleý parametrleri jáne t.b. naq­ty belgilenetin bolady. Mundaı jaǵ­daıda, turǵyn úı salý jáne júzege asyrý bo­ıynsha áriptestik týraly shartta son­daı-aq taza árlengen 1 sh.m. turǵyn úıdi satý quny, qurylystyń sapasyn, qurylysty jáne turǵyn úı nysanyn paıdalanýǵa berý  merzimderin qamtamasyz etý bo­ıyn­sha ákimdiktiń min­dettemesi, turǵyn úıdi satyp alý­shy­lar­dyń pýldaryn qalyptastyrý jáne olarǵa kredıt berý boıynsha Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń mindettemesi belgilenedi. Atalǵan shema turǵyn úı qurylys jınaq júıesine qatysýshylardyń táýe­ke­lin is júzinde joqqa shyǵaratyn­dyǵy­men baǵaly. Birinshiden, qurylysty ákim­dik­ter iske asyrady, al bul turǵyn úı qu­ry­lys jınaq júıesiniń qatysýshy­lary úshin turǵyn úıdiń salynatynyna jáne paıdalanýǵa beriletinine kepildik beredi. Ekinshiden, Turǵyn úı qurylys jınaq banki salymshylarynyń aqsha­lary qury­lysty qarjylandyrýǵa jum­sal­maıdy jáne tıisinshe, saqtaýly tura­dy, sebebi sa­typ alýshylar pýlyna qaty­sýshylar sa­typ alynatyn páterler úshin tólemdi tek taza árlengen turǵyn úıler paıda­lanýǵa berilgennen keıin ǵana júzege asyrady jáne menshik quqyǵyn rásimdeıdi. Úshin­shiden, turǵyn úı zaem­dary boıynsha tó­men syıaqy mólsher­le­melerin eskeretin bol­saq, turǵyn úı qurylys jınaq júıe­sine qatysýshy­lar­dyń otbasy bıýdjetine túsetin qarjylyq salmaq aýyr bolmaıdy. Turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy respýblıkalyq bıýdjet qarajattary­men qarjylandyrylatyn bolady. Bul maq­sat­tarǵa respýblıka barlyq oblys­tary­nyń, Almaty jáne Astana qala­lary­nyń jergilikti atqarý organdary jaılylyq deńgeıi 3-shi klasty turǵyn úıler salý úshin 2011-2013 jyldary 80,84 mlrd. teńge bóledi. Bir aıta ketetini, Almaty qalasy úshin taza árlengen 1 sh.m. úshin satý baǵasy 142,5 myń teńgeni qurasa, Astana jáne Aqtaý qalalary úshin 112,5 myń teńge, basqa oblys ortalyqtary úshin 90 myń teńgeni quraıtyn bola­dy. Turǵyn úı qurylys jınaq júıe­sine qatysý­shy­lar úshin barlyǵy 800 myń sh.m. turǵyn úı salý jospar­lanyp otyr. Turǵyn úı naryǵyn qalpyna keltirý jónindegi mindetterdiń aýqym­dy­lyǵy jáne olardy júzege asyrý talap­tary Turǵyn úı qurylysy baǵdar­lamasyn osyǵan uqsas jobalardan, atap aıtqanda, qoldanystaǵy Memlekettik baǵdarlama­dan erekshelendiredi. Tur­ǵyn úı qury­ly­sy baǵdarlamasynyń bas­ty aıyrma­shy­lyǵy men artyq­shy­ly­ǵy – onyń ha­lyqtyń keń aýqymdy bóligine arnal­ǵan­dyǵy, al Memlekettik baǵdarlamaǵa tek jurtshylyqtyń ba­sym­dyqqa ıe sanat­tary ǵana engizilgen. Turǵyn úı qurylysy baǵdar­la­masyna kez kelgen qazaqstandyq qa­ty­sa alady. Qatysý talaptary kóp emes. Bank salymshylary mynadaı negizgi ólshemderge sáıkes kelýi qajet: 1) zaem alý úshin turǵyn úı qury­lys jınaq júıesi máseleleri boıyn­sha zań­nama talaptaryn jáne turǵyn úı qu­rylys jınaq shartynyń talap­taryn oryndaý; atap aıtqanda, baǵa­laý kórset­ki­shi­niń eń tómengi má­nine jetý, eń tó­mengi qajetti somany jı­naq­taý, kepil­zat­tyq qamtamasyz etýdi berý jáne t.b.); 2) Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń talaptaryna saı turǵyn úı zaemyna qyzmet kórsetý úshin tólem qabiletin rastaý. Turǵyn úı qurylysy baǵdar­la­ma­syn Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń turǵyn úı qurylys jınaq júıesi arqy­ly júzege asyrý qury­lys naryǵynyń qaıta jandanýyna jol ashady, bank­terdiń zaemdyq qyz­metterine suranysty arttyrady, eń bastysy – kóptegen qazaqstan­dyq­tarǵa jeke úıiniń ıesi bolý baqytyn syılaýǵa járdem etedi. Qosymsha aqparatty «Qazaqstan­nyń Turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ-tyń myna telefondary arqyly alý­ǵa bolady: Almaty q., 279-25-55, Astana q., 40-72-76, Taldyqorǵan q., 24-40-48, Qaraǵandy q., 43-62-02, Qyzylorda q., 26-26-64, Pavlodar q., 34-08-99, О́skemen q., 75-48-65, Atyraý q., 32-04-00, Taraz q.. 42-58-80, Aqtóbe q., 55-72-21, Aq­taý q., 43-96-91, Qostanaı q., 53-38-20, Petropavl q., 42-79-94, Kókshetaý q., 25-63-04, Shym­kent q., 21-33-62, Oral q., 54-03-33, Semeı q., 52-22-90 nemese myna saıtta www.hcsbk.kz Aınash ESALI.