Adam ıgiligi – basty nazarda

Táý eter Táýelsizdigimizdiń jıyrma jyldyǵyna qadam basqan tusta Elbasymyz kemeldi kezeńniń qorytyndysyn shyǵara otyryp, elimizdiń jańa bastalǵan onjyldyqtaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵdarlamasyn aıqyndap berdi. Bıylǵy Joldaýdyń munyń aldyndaǵy­lar­men salystyrǵanda aıtarlyqtaı ózge­she­ligi bar. Birinshiden, ol el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan. Munymen birge, qo­ǵamy­myzdyń eń basty baılyǵy – adamnyń maqsat-múddesine, onyń ıgiligine qurylǵan. Ondaǵy údemeli ınnovasııalyq ındýstrııa­lan­dyrýdy damytý, shaǵyn bıznes pen aýyl sharýashylyǵyn qoldaý, jumyspen qamtý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jań­ǵyrtý, bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryn órkendetý, halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý, jalaqy, shákirtaqy men járdemaqyny ósirý máseleleriniń alǵa tartylýy, shyntýaıttap kelgende, halqy­myz­dyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Halyq qalaýlysy retindegi óz basymdy da Prezıdentimizdiń bıylǵy Joldaýynyń jańa áleýmettik saıasatqa qurylǵandyǵy jigerlendiredi. Qalaı desek te údemeli ınno­vasııalyq ekonomıkany qalyptastyrýǵa adam­nyń qýatty qolymen jáne kúsh-jigeri­men ǵana qol jetedi. Sondyqtan onyń erteń­gi kúnge senimmen qaraýy, áleýmettik jaǵy­nan qorǵalýy, rýhanı turǵydan baı bolýy – basty ustanymnyń biri. Álemdik qarjy daǵdarysynyń qıyndyǵyn keıinge qaldyr­ǵan elimizdiń jarqyn bolashaǵynyń asqara­ly mindetteri aıqyndaldy. Aıtalyq, bıylǵy Joldaýda mektepke deıingi bilim berýmen jáne tárbıemen qam­tylǵan balalardyń úlesi 2020 jylǵa qaraı 100 paıyz bolady, al 2015 jylǵa deıin kem degende 400 mektep salynady. Al densaýlyq saqtaý salasyna keletin bolsaq, 2015 jylǵa qaraı qazaqstandyqtardyń ómir jasynyń uzaqtyǵyn 70 jasqa jetkizý, al 2020 jylǵa qaraı 72 jasqa deıin ulǵaıtý kózdelgen. Mu­ny­men birge, 2015 jylǵa qaraı 350 dárigerlik ambýlatorııa, feldsherlik-akýsherlik pýnkt jáne emhanalar salynady. Eń­bekpen qamtý, jumyssyzdyqty joıý, adam­nyń qoǵamdaǵy rólin arttyrý, kadr saıasatyn jetildire túsý jaǵy da nazardan tys qalmaǵan. Aýyl – halqymyzdyń altyn dińgegi boldy, bola beredi de. Atalǵan Joldaýda elimizdiń aýyl sharýashylyǵyn órkendetýge de aıryqsha mán berilgen. Aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy eńbektiń ónimdiligi 2011 jylǵa qaraı 2 ese, al 2020 jylǵa qaraı 4 ese ósedi. Memlekettiń taıaýdaǵy jyldary mal sharýa­shylyǵyn damytýǵa 130 mıllıard teńge nesıe resýrstaryn bólý esebinen aýyldyq jer­lerde 20 myńnan astam jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi, 100 myńnan astam aýyl turǵyndarynyń kiris kózine aınala­tyndyǵy atalyp kórsetilgen. Prezıdentimizdiń Qazaqstan halqyna ar­nalǵan «Bolashaqtyń irgesin birge qalaı­myz» atty Joldaýy, joǵaryda aıtqany­myz­daı, barsha halyqtyń, árbir otbasy men árbir adamnyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan. Demek, ony jemisti is júzine asyrý úshin barshamyz atsalysýymyz qajet. Ásirese, jergilikti ózin ózi basqarý organyn quraıtyn depýtattar tobyna júkteletin mindet úlken. Elbasymyz Parlament pala­ta­larynyń birlesken májilisinde jáne «Nur Otan» partııasynyń HIII sezinde más­lıhattar men «Nur Otan» partııasynyń jergilikti jerde tıimdi jumys isteýine múmkindiktiń mol ekendigin atap kórsetti. Sondaı-aq pármendi túrdegi jergilkti ózin-ózi basqarý organyna aınalýy jáne jergilikti jerdegi máselelerdi sheshýdegi máslı­hat­tyń is-qyzmetin jandandyra túsý qajet­tiligin aıtty. Bizdiń aýdanymyzdyń da depý­tattary óziniń halyq qalaýlysy ókilettigin negizgi is qyzmetinen qol úzbeı júrip atqa­rady. Depýtattar halyqtyń qalyń orta­syn­da júredi, eńbek ujymynyń múshesi bolyp tabylady, saılaýshylarmen jıi jolyǵady, turǵyndar jıyny men jınalysyna qaty­sa­dy. Osy sebepti halyq qalaýlylary árbir saılaý okrýgindegi qalyptasqan jaǵdaıdy, qordalanǵan ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaǵdaıdy bir adamdaı jetik biledi. Buǵan qosa keıbir depýtattarymyz basshylyq qyz­met­ter atqarady, endi biri kásipker, qoǵam­dyq jumysqa belsene qatysýshylar. Olar osyndaı múmkindikti sheber paıdalana jáne atqarýshy organdarmen birlese otyryp aza­mattardyń tilekteri men ótinishterin oryn­daýǵa umtylady. Jumyla kótergen júktiń qashan da jeńil bolary belgili ǵoı. Qaratal aýdandyq máslıhatynda bilikti basshylar jetekshilik etetin turaqty depý­tat­tyq komıssııalar jumys isteıdi. Kún tártibindegi kezekti máseleni qaraý úshin komıssııa músheleri – depýtattar árbir toqsan saıyn bas qosady. Al oǵan deıin onyń daıyndyǵy júrgiziledi, qajetti materıaldar jınaqtalady, jergilikti jerge, belgili nysanǵa baryp jaǵdaımen, ondaǵy qujat­tar­men tanysady. Bir sózben aıtqanda, jaýapkershilik tanytady. Máselen, bir ǵana 2010 jyly turaqty komıssııanyń májili­sin­de aýdan sportyn damytý, Eltaı aýyldyq okrýgi aýmaǵyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznesti órkendetý máselesi qaraldy. Aýdan­dyq aýrýhana bas dárigeriniń ana men ba­la­ny qorǵaý jónindegi aýdandyq baǵdar­la­manyń oryndalý barysy týrasyndaǵy esebi tyńdaldy. Ásirese, komıssııanyń týberkýlezge qarsy kúres jónindegi sharalar jáne balalardy mektepke tasymaldaý isiniń jaı-kúıi týraly máseleni qaraǵan otyrysy óte qyzý ári tartysty ótti. Bul eki máseleni qa­rardyń aldynda depýtattar aýyldyq okrýgterge baryp, istiń jaı-japsarymen jiti ta­nys­ty, birshama olqylyqtardyń betin ashty. Aýdandyq máslıhattyń sessııasynda aýdan ákiminiń aýdannyń áleýmettik-ekonomı­kalyq damý josparynyń oryndalýy jaıly ese­bi jáne jekelegen bólimder men qury­lym basshylarynyń habarlamasy tyńdalady. Prezıdent N.Nazarbaev «Nur Otan» ha­lyq­tyq-demokratııalyq partııasy Saıası ke­ńe­siniń 2008 jylǵy 17 qańtarda ótken keńeıtilgen májilisinde barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattary aldynda jergilikti shynaıy ózin-ózi basqarý organyna aınalýy jáne jergilikti máselelerdi sheshe bilý úshin máslıhattardyń jumysyn jandandyrý qa­jet degen másele qoıǵan edi. Máselen, aýda­ny­myzda saılanǵan 13 depýtattyń barlyǵy da «Nur Otan» partııasynyń músheleri bo­lyp tabylady. Elbasymyz alǵa qoıǵan mindetterdi birlesip sheshý úshin atalǵan par­tııa­nyń aýdandyq fılıalymen yntymaqtasa jumys isteımiz. Mysaly, partııanyń aýdan­dyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi oryn­ba­sary Q.Ámirenovti tarta otyryp, partııalyq baqylaý beketteri quryldy. Depýtattary­myz­dyń kómegimen memlekettik baǵdarlama­lar­dyń júzege asýy barysyna turaqty ba­qylaý ornatyldy. О́zge áriptesterim sııaqty men de depý­tat­tyq is-qyzmettiń basty baǵyty turǵyn­dar­men aradaǵy baılanysty nyǵaıtý dep bilemin. Aýdandyq depýtattardyń barlyǵy der­lik azamattardy jeke máselesimen qa­byl­­daıdy, jıyndarda sóz sóıleıdi, saılaý­shylar aldynda kestege saı esep beredi. Olardyń kópshiligi aýdandyq aqparattyq-nasıhattyq toptyń músheleri. Ádettegideı saı­laýshylar bizge jıi keledi, kókeıindegi oı­laryn aıtady, hat jazady, telefon shala­dy. Olardyń kóteretin máselesi de san alýan. Jergilikti halyq qalaýlylary ózderiniń san-salaly is-qyzmetinde Parlament Sena­ty men Májilisiniń depýtattary: N.Súleı­me­nov, N.Nurmanbetov, Ú.Medeýov, Ý.Qa­lı­jan, D.Nóketaevamen tyǵyz baılanys or­natyp, olardyń da jandy járdemine júgi­ne­di. Túıin­deı aıtqanda, bizder atqarýshy organdarmen birlese otyryp, Elbasymyzdyń Jol­daýynda kórsetilgendeı turǵyndardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa qatysty máselelerdi birizdilikpen sheshýge belsene atsalysyp kelemiz. Qoryta aıtqanda, mıllıondaǵan qazaq­stan­dyq ózderiniń búgingi taǵdyry men ur­pa­ǵynyń bolashaǵyn álemdik deńgeıdegi saıası kóshbasshy Nursultan Nazarbaevtyń esimimen baılanystyryp otyr. Mundaı joǵa­ry senimniń eli sengen erge ǵana kórseti­letini belgili. Maqsat RAQYMBAEV, Qaratal aýdandyq máslıhatynyń hatshysy. Almaty oblysy.