BIRLESKEN BUIRYQ № 581, № 961, № 399-ó

Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2010 jylǵy 27jeltoqsan № 581 Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2010 jylǵy 13 jeltoqsan № 961 Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2010 jylǵy 7 jeltoqsan  № 399-ó

BIRLESKEN BUIRYQ

Psıhonevrologııalyq patologııasy bar múgedek balalardy keshendi ońaltý jónindegi nusqaýlyqty bekitý týraly Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 4 jeltoqsandaǵy №2010 qaýlysymen bekitilgen «2007-2011 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstan balalary» baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi 2010-2011 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparynyń 17-tarmaǵyn iske asyrý maqsatynda buıyramyz: 1. Psıhonevrologııalyq patologııasy bar múgedek balalardy keshendi ońaltý jónindegi nusqaýlyq bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń Áleýmettik kómek departamenti (Manabaeva Q.A.): osy birlesken buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin; osy birlesken buıryqtyń belgilengen zańnamalyq tártippen resmı jarııalanýyn jáne Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń ınternet-resýrsynda ornalas­tyrylýyn qamtamasyz etsin. 3. Osy birlesken buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Á.B.Núsipovaǵa júktelsin. 4. Osy birlesken buıryq alǵash resmı jarııalanǵannan on kúntizbelik kún ótkennen keıin qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstri B.JUMAǴULOV. Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý mınıstri S.QAIYRBEKOVA. Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri G.ÁBDIQALYQOVA. Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2010 jylǵy 27jeltoqsandaǵy № 581 Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2010 jylǵy 13 jeltoqsandaǵy № 961 Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2010 jylǵy 7 jeltoqsandaǵy № 399-ó birlesken buıryǵymen bekitildi Psıhonevrologııalyq patologııasy bar múgedek balalardy keshendi ońaltý jónindegi nusqaýlyq 1. Jalpy erejeler 1. Osy Psıhonevrologııalyq patologııasy bar múgedek balalardy keshendi ońaltý jónindegi nusqaýlyq (budan ári – Nusqaýlyq) Qazaqstan Respýblıkasy halyqty áleýmettik qorǵaý júıesi meke­meleri men uıymdarynda arnaýly áleý­mettik qyzmet alatyn balalardy (budan ári – balalar) fızıkalyq qalpyna keltirý, áleýmet­tendirý, túzete otyryp oqytý jáne tárbıeleýge, sondaı-aq balalardyń boıynda áleýmettik quptalatyn daǵdylardy qalyptastyrýǵa baǵyt­talǵan jaǵdaı jasaýdy naqtylaıdy. 2. Balalardy ońaltýdy júrgizý kezinde mynadaı prınsıpterdi eskerý kerek: sabaqtastyq – ótkiziletin jerine qaramastan ońaltý is-sharalary biryńǵaı ádisnamalyq tá­silderden turady; kezeńdilik – jeke jumys jospary qara­paıym­nan kúrdelige qaraı iske asyrylady; tolassyzdyq – ońaltý sharalary úzdiksiz jal­ǵasýy kerek, aqyl-oıy kemis balalardy ońaltýda demalys bolmaýy kerek, ońaltý sharalary tek nysany boıynsha ǵana emes, mazmuny boıynsha da ózgerýi múmkin; daralandyrý prınsıpi – kórsetiletin arnaý­ly áleýmettik qyzmettiń kólemin jáne olardyń túrlerin aıqyndaý árbir bala úshin jekelegende olardyń jeke qajettilikterine qaraı júzege asyrylady; belsendilik prınsıpi – balany bir qyzmetke qaıta-qaıta qyzyǵýshylyǵyn arttyrý; tutastyq prınsıpi – balanyń belgili bir is-qımyl algorıtmin ıgerýge jáne túsinýine qol jetkizý úshin bala qatysatyn ártúrli qyzmettiń óz maqsaty men túpkilikti nátıjesi bolýǵa tıis. isti sózben qatar alyp júrý prınsıpi (maman barlyq isin sózben aıtyp otyrady) – balaǵa isine sózdi qatystyrýdy úıretý; ǵylymdy áleýmettik dáleldeý prınsıpi – bala úshin jaıly jáne onyń erekshelikterin eskeretin ortanyń bolýy ony nátıjeli oqytýdyń mańyzdy komponenti bolyp tabylady. 3. Balalardy ońaltý olarǵa ózine ózi qyzmet kórsetý jáne jeke gıgıena daǵdylaryn úıretý arqyly áleýmettendirý jolymen júzege asy­rylady. 2. Keshendi ońaltýdyń negizgi quramdastary 4. Keshendi ońaltý ózara turaqty áreket etetin úsh negizgi bloktan turady: 1) medısınalyq blok – aǵzanyń tynys-tirshilik áreketin qoldap otyrý. Medısınalyq blokty iske asyrý úshin: júıeli (josparly) medısınalyq tekserýler; psıhonevrologııalyq jáne somatıkalyq jaı-kúıdi sýbkompensasııalaý jáne dekompensasııalaý qubylysyn ýaqytyly jáne dál dıagnostıkalaý jáne beıindi medısınalyq mekemege jiberý; qoldaıtyn terapııa kórsetý (qajetine qaraı); qımyldy abılıtasııalaý (ońaltý) júzege asyrý qajet. Mindetterdi negizge ala otyryp, keshendi ońaltý kezinde paıdalanylatyn medısınalyq qa­tysýdyń negizgi ádisteri mynalar bolyp tabylady: dári-dármektik – tek qana qoldaýshy terapııa retinde (qurysqaqqa qarsy emdeý, nootropty jáne tamyrly preparattardy qoldaný kýrstary, neroleptıkterdi, trankvılızatorlardy sımptom­dyq paıdalaný); dári-dármekti emes – fızıoemshara, emdik dene­shynyqtyrý, shynyqtyrý is-sharalary, psıhoterapııa, qozǵalys belsendiliginiń baǵdar­lamasy; 2) áleýmettik blok – balany jáne onyń otbasy múshelerin zańnamamen reglamenttelgen áleýmettik qyzmetter paketimen qamtamasyz etý. Áleýmettik blokty iske asyrý úshin: balanyń otbasyndaǵy áleýmettik ahýalǵa monıtorıng júrgizý, balanyń quqyǵyn qorǵaý; ata-analary men otbasy múshelerine úı jaǵdaıynda júrgiziletin ońaltý is-sharalary negizderin úıretý; qyzmet alýǵa, jeńildik, járdemaqy, qaıy­rym­dylyq jáne áleýmettik kómek alýǵa qajetti qujattardy resimdeýge kómek berý qajet. 3) psıhologııalyq-pedagogıkalyq blok – áleý­mettik kiriktirýdi qamtamasyz etetin daǵdylardy qalyptastyrý. Psıhologııalyq-pedagogıkalyq blokty iske asyrý úshin: kúrdeli aqyl-oı kemistigi bar balany oqytý-tárbıeleý jumysyn edáýir tıimdi jasaýǵa múmkindik beretin psıhıkanyń tireý bola alatyn jaǵymdy jaqtaryn anyqtaý; psıhıkanyń aqaý qurylymyn aıqyndaý; psıhıkalyq damý erekshelikterin belgileý; zııatkerlik jáne sóıleý aqaýlaryn túzetý; balanyń boıynda qorshaǵan orta, zattardyń qasıetteri týraly oıyn; beıneleý qyzmetiniń jáne basqa qyzmet túrleriniń daǵdylaryn qa­lyp­tastyrý; ózine ózi qyzmet kórsetý, jeke gıgıena daǵdylaryn qalyptastyrý; áleýmettik-turmystyq baǵdaryn damytý, ózara is-qımyldyń ár túrli nysandarynda du­rys minez-qulyqty tárbıeleý; balalarmen birge turatyn ata-analary men ot­basy múshelerine psıhologııalyq kómek kórse­tý, olardyń balalardy múmkindikterin eskere otyryp úıretý, óıtkeni ata-analardy balalar­dyń otbasyndaǵy ómiri men qyzmetin durys uıym­dastyrýǵa úıretý jaǵymdy emosıonaldyq ári adamı otbasylyq atmosfera qurýǵa áser etedi, ata-analarǵa balalardyń ár túrli jas ke­zeńindegi psıhologııalyq erekshelikterin tanytý­ǵa kómek­tesedi, teris qasıetterdiń damýynyń al­dyn alady, jalpy ata-ana quzyrettigin art­tyrady. Psıhologııalyq-pedagogıkalyq blok balany áleýmettik kiriktirý jáne áleýmettendirýdiń birneshe satylaryn qosatyn túzetý is-sharalaryn iske asyrý jóninde negizgi júktemeni qamtıdy. 5. Usynylatyn balalardy áleýmettik kiriktirý jáne áleýmettendirý satylary: 1-saty – áleýmettik beıimdeý; 2-saty – áleýmettik-turmystyq baǵdarlaý; 3-saty – áleýmettik-turmystyq beıimdeý; 6. Balalardy keshendi ońaltý boıynsha jú­ıeli jumysty uıymdastyrý úshin balanyń da­mýyna múmkindik týǵyzatyn jáne olardy ómirge, qoǵamǵa daıyndaıtyn túzeý prosesterin uıym­dastyrýdy jáne onyń mazmunyn reglamentteıtin negizgi qujat bolyp tabylatyn oqý jos­paryn ázirleý usynylady. Túzetý qyzmetinde psıhoqımylynyń damýy­na septigin tıgizetin oıyn ádisterin paıdalaný, óıtkeni túzetý áseri, eń aldymen, negizgi aqaýǵa – balalardyń tanymdyq múmkindikterin arttyrý­ǵa, qımyldyń, emosıonaldyq-erik aıasynyń jáne minez-qulqynyń buzylýyn túzetýge baǵyttalǵan. Barlyq keshendi qyzmet aralyǵynda oqý sa­tysynan satysyna kóship otyrǵan balada áleý­mettik daǵdylar qalyptasady, balalar praktı­kalyq baǵyty bar jáne olardyń psıhofı­zıkalyq múmkindikterimen baılanysatyn daıyn­dyqty alady: ózine ózi qyzmet kórsetý jáne jeke gıgıena daǵdylary (birinshi saty), áleýmettik-turmystyq baǵdarlaný (ekinshi, úshinshi saty), qol sheberligi jáne shamasy keletin eńbekke daıyndaý (tórtinshi saty). Bul rette, oqý pánderi boıynsha bilimin baǵalaý júzege asyrylmaıdy. Oqý jylynyń bastalýy jáne uzaqtyǵy mektepke deıingi mekemelerde qoldanylatyn merzimge sáıkes júzege asyrylady. Oqý josparynyń negizinde balalardyń ta­nymdyq deńgeıin eskere otyryp, saǵattyń jal­py sany sheginde árbir topqa ıkemdi oqý jos­pary jasalady. Túzetý sıkliniń sabaqtary balanyń psıho­emo­sıonaldyq belsendiligin paıdalanýdy eskere otyryp, kúnniń birinshi jáne ekinshi jartysynda ótkizilýi múmkin. Jeke sabaqtar sóıleýdiń (logoped), jalpy qımyldyń (EDK nusqaýshysy), sensorlyq pro­sesterdiń (sensorlyq damytý jónindegi defektolog muǵalim) aıqyn bilenetin buzylýy bar balalarmen ótkiziledi. Jeke sabaqtardy ótkizý ýaqytyn mamandar aıqyndaıdy, balanyń qajet­tigin jáne onyń jaı-kúıiniń kúrdelilik dáre­jesin negizge ala otyryp 15 mınýttan 45 mı­nýtqa deıin bolýy múmkin. 7. Áleýmettik beıimdeýdiń alǵashqy saty­synda: qarym-qatynas jasaýdyń (qarapaıym nus­qaýlyqtardy oryndaý, óz ótinishin qımylmen, ymdap, sózben jetkize bilý, balalardy birlesken oıyndarǵa: qol ustasyp ándetip, bılep oı­naıtyn jáne oıynshyqtarmen oınaıtyn oıynǵa qosý) qarapaıym daǵdylaryn damytý; ózine ózi qyzmet kórsetýdiń qarapaıym (óz­diginen kıiný jáne sheshiný, jýyný, sabyndy jáne maılyq oramaldy (súlgini) qoldaný daǵ­dysyna daǵdylandyrýǵa, tazalyq (qol oramal­dy, dárethana qaǵazyn qoldaný, sińbirý, taraný) daǵdylaryn qalyptastyrý; qımyldy damytýǵa baǵyttalǵan mindetterdi iske asyrady. 8. Oqytýdyń ekinshi satysynda qarym-qa­tynas, jeke gıgıena jáne ózine ózi qyzmet kór­setý daǵdylaryn bekitýge baǵyttalǵan mindetter iske asyrylady. jumys isteý bilimin damytý, jalpy talap­tarǵa baǵynýǵa úıretý, pedagogtyń aıtqan nus­qaý­lyqtaryn oryndaý; belgili erejeler boıynsha balalardy sıýjettik-róldik oıyndarǵa úıretý; praktıkalyq qyzmet, balalarda passıvti jáne aktıvti sózdikterin baıytý arqyly sóıleý qabiletin jandandyrý; qurbylarymen jáne eresektermen kommýnıkatıvtik daǵdylaryn damytý; adamnyń emo­sııasyn, ymdy, qımylyn: qýanyshty, qaıǵyny, ashýdy, narazylyqty, tańdanýdy aıyryp tanýǵa jáne durys qabyldaýǵa úıretý; názik qımyldy, qol jáne kóz qozǵalystaryn túzetýdi jetildirý; nazaryn, kórý jadyn, estý jadyn jáne meha­nıkalyq jadty damytý; kórneki úlgiler boıynsha jáne uqsatyp qurylys materıaldary men qaǵazdardan kons­trýksııalaýdyń qarapaıym daǵdylaryn damytý; qarapaıym matematıkalyq oıyn (beske deıin sanaý) damytý, negizgi tústerdi, geometrııalyq fıgýralardy (sheńber, tórtburysh, úshburysh, tikburysh) bilý, kóp – azdy, úlken – kishini, uzyn – qysqany túsiný. Jyl mezgilderin, táýlik ýaqytyn: tańerteń, kúndiz, kesh, tún – aıyrýǵa jáne ataýǵa úıretý. Balalarǵa sol nemese ózge de daǵdyny ıgerýine kómektesý úshin, eń aldymen tıisti prosesti, olar onyń ár qaısysyn jeńil sheshýi úshin jekelegen, kishkene qadamdarǵa bólý qajet. 9. Úshinshi satyda ózine ózi qyzmet kórsetý daǵdylary bekitiledi jáne turmystyq baǵdarlaý daǵdylary qalyptasady: jumys ornyn jınaý, turmys zattaryn paıdalaný, ústeldi jabdyqtaý jáne ydys jýý, páterdi (bólmeni) jınaý. 10. Tórtinshi satysynda qolynan keletin eńbek daǵdylaryn úıretýge baǵyttalǵan mindetter iske asyrylady. Eńbekke úıretý mynadaı mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan: eńbek túrleri boıynsha qarapaıym bilimderdi qalyptastyrý, eńbektegi derbestilikti damytý, eńbek sapasyn qalyptastyrý, eńbektiń qol jetimdi amaldaryn úıretý, eńbek qyzmetine qyzyǵýshylyqty daǵdylandyrý. Balanyń jeke basynyń jaǵymdy qasıetterin tárbıeleý: eńbek súıgishtik, qaısarlyq, ujymda jumys isteı bilý, isti aıaǵyna deıin jetkizý. Osy mindettermen qatar eńbek jónindegi sabaqtarda balalardyń aqyl-oı qyzmetin túzetýge baǵyttalǵan áleýmettik mindetter sheshiledi: ǵımaratta baǵdarlaný; jumys barysyn aldyn ala josparlaý; óz jumysyn baǵalaý. 11. Keshendi ońaltý bloktarynyń ózara is-qımylynyń mańyzdy bólimi jeke jumys jos­pa­ry bolyp tabylady, ol barlyq ońaltý is-shara­laryn jáne ońaltý prosesinde balanyń jaı-kúıiniń ózgeristerin belgileıtin negizgi qujat. Balanyń jaı-kúıinde oń ózgerister bolmaǵan jaǵdaıda jeke jumys josparyn qaıta qaraý jáne alǵa qoıǵan maqsattar men mindetterdi she­shýdiń durys jolyn tabý usynylady. 12. Keshendi baǵdarlamalardy sapaly iske asyrýdyń mańyzdy komponentteriniń biri qujat­ta­many durys jáne tolyq júrgizý bolyp tabylady: balanyń damý dınamıkasynyń kestesi (1-qosymsha); toptardyń, synyptardyń mynadaı málimet­terdi qamtıtyn tólqujattary: toptaǵy balalardyń (jasy, jynysy, soma­tıkalyq aýrýy, qımyl-qozǵalys belsendiligi, minez-qulqynyń ereksheligi, sóıleý qabileti, kom­mýnıkatıvtik qabiletteri, balanyń áýestik­teri, úıiniń mekenjaıy men telefony, ata-anasynyń baılanys derekteri) tizimi; balalardyń jeke is paraqtary (árbir balaǵa mynany qamtıtyn papka ashylady: tolyq boıymen túsken fotosýreti, ata-anasynyń saýalnamasy (2-qosymsha), psıhologııalyq-pedagogıkalyq tekserý kartasy; jeke jumys jospary. 3. Qorytyndy 13. Osy Nusqaýlyqta kórsetilgen sharttardy saqtaǵanda halyqty áleýmettik qorǵaý júıesi mekemeleri men uıymdarynyń mamandary balalardy qoǵamǵa áleýmettendirý jáne kiriktirýge múmkindik beretin balalardyń boıynda ózine-ózi qyzmet kórsetý, turmystyq jáne eńbekke baǵdarlaý tárizdi qajetti áleýmettik daǵdylardy qalyptastyra alady. Psıhonevrologııalyq patologııasy bar múgedek balalardy keshendi ońaltý jónindegi nusqaýlyqqa 1-qosymsha Nysan Balanyń damý serpindiligi kestesi Balanyń tegi, aty _______________________________________ Jasy ____________________ Toby _____________________ Toltyrýdy bastaǵan ýaqyt ____________________________ Baldar   6 5 4 3 2 1 0 Jyl Defektolog – muǵalim ___________________ 1. «Balanyń damý serpindiligi kestesi» kar­tasyn toltyrýǵa túsinik: 1) sanıtarlyq-gıgıenalyq daǵdylar – qyzyl tús; 2) as qabyldaý daǵdylary – jasyl tús; 3) ájethanany paıdalaný daǵdylary – kók tús; 4) úlkenderdiń nusqamasyn oryndaý daǵdylary – sary tús; 5) kıiný jáne sheshiný daǵdylary – qońyr tús. 2. Sanıtarlyq-gıgıenalyq daǵdylar: 0 ball – daǵdy joq; 1 ball - barlyq is-qımyl úlkenderdiń kómegimen enjar oryndalady; 2 ball - is-qımyldy ishinara ózi oryndaı ala­dy: úlkenderdiń qadaǵalaýymen qolyn sy­byz­ǵy­lap aqqan sýdyń astyna qoıady, súlgimen súrtedi; 3 ball – úlkenderdiń eskertýimen negizgi is-qımyldy ózi oryndaıdy: krandy ashady,qolyn jýady, krandy jabady, qolyn súlgimen súrtedi; 4 ball – barlyq sanıtarlyq-gıgıenalyq talap­tardy óz betimen oryndaıdy. 3. As qabyldaý daǵdylary: 0 ball – daǵdy joq; 1 ball - ózi jeıdi; 2 ball – qasyqty (ydysty) ózi nemese bireý­diń kómegimen ustaıdy, aýzyna deıin aparady, biraq óz betimen tamaqty tarelkadan kósip ala almaıdy; 3 ball – qasyqpen ózi jeıdi, biraq ishindegisin joǵaltady, qolynyń qımylyn aýzyna tolyq úılestire almaıdy. 4 ball – úlkenderdiń qadaǵalaýymen óz betinshe tamaqtanady; 5 ball - ózi iship, jeıdi; 4. Ájethanany paıdalaný daǵdylary: 0 ball - daǵdy joq; 1 ball – úlkender tarapynan qadaǵalaýmen bala túbekke dáret syndyrady; 2 ball – ıshara, sóıleý, algorıtm júıesi arqyly ájethanaǵa suranady, biraq óz betinshe shalbaryn sheshe almaıdy, kómekti qajet etedi; 3 ball – óz betimen ájethanaǵa barady, shal­baryn sheshedi, túbekke otyrady, úlkenderdiń kómegi kıindirýde qajet bolady. 4 ball – óz betinshe barlyq daǵdylardy toly­ǵymen ıgergen. 5. Úlkenderdiń nusqaýlyǵyn oryndaý daǵdy­lary: 0 ball – daǵdy joq; 1 ball – nusqaýlyqty úlkenderdiń kómegimen oryndaıdy; 2 ball - nusqaýlyqty ishinara uqsastyǵy boıynsha oryndaıdy; 3 ball – jeke nusqaýlyqtardy óz betinshe oryndaıdy; 4 ball - úlkenderdiń nusqaýlyqtaryn óz betinshe tolyq túsinedi jáne oryndaıdy. 6. Kıiný jáne sheshiný daǵdylary: 0 ball - daǵdy tolyǵymen joq; 1 ball – úlkenderdiń is-qımylyn oryn­da­ǵysy keledi, ózi shulyǵyn, aıaq kıimin sheshe alady; 2 ball – túıme sheshýdi, baılaýdy qajet etpeıtin kıim men aıaq kıimdi óz betinshe sheshedi, al qalǵan is-qımyldy úlkenderdiń kómegimen oryndaıdy; 3 ball – kıim men aıaq kıimdi óz betinshe sheshedi jáne kıedi, úlkenderdiń kómegimen baılaı­dy, aǵytady; 4 ball – úlkenderdiń qadaǵalaýymen ózi kıinip, sheshinedi, únemi aýyzsha dem berýdi talap ete­di; 5 ball – óz betinshe kıinedi, sheshinedi. Bala jóninde qosymsha aqparat:_______________________________________ Psıhonevrologııalyq patologııasy bar múgedek balalardy keshendi ońaltý jónindegi nusqaýlyqqa 2-qosymsha Nysan Ata-analarǵa arnalǵan saýalnama 1. Balanyń tegi, aty _____________________ 2. Balanyń týǵan kúni ______________________________________________________________ (kúni,aıy,jyly) 3. Jynysy: er bala, qyz bala. 4. Balanyń týǵan jeri ____________________ 5. Ata-anasynyń telefondary: úı telefony: ________________, jumys telefony ________________________ 6. Mekenjaıy: __________________________ 7. Anasynyń tegi, aty, ákesiniń aty:________ Anasynyń jasy: ________________________ Bilimi: joǵary, orta arnaýly, orta, bastaýysh. Jumys orny, laýazymy: ________________ Jumyspen qamtylý: tolyq kún, ishinara qamtylý. 8. Ákesiniń tegi, aty, ákesiniń aty __________ Ákesiniń jasy: __________________________ Bilimi: joǵary, orta arnaýly, orta, bastaýysh. Jumys orny, laýazymy __________________ Jumyspen qamtylý: tolyq kún, ishinara qamtylý. 9. Otbasynda neshe adam: _________________ 10. Onyń ishinde balalar: _________________ 11. Atalǵan bala neshinshi: ________________ 12. Basqa týystary: _____________________ 13. Balanyń týystary men onymen tyǵyz baılanystaǵy basqa adamdar: aǵasy, apasy, atasy, ájesi, basqa adamdar: _________________ 14. Otbasynyń turǵyn úı jaǵdaıy: jeke páter,kommýnaldyq páter (bólme), jataqhana, jer úı, páter jaldaımyz, ata-anamyzben (basqa týystarymyzben) birge turamyz. 15. Eger jeke páter bolsa, ondaǵy bólmeler sany ________turǵyn alańy– _______ kv. m. 16. Balanyń jeke bólmesi bar, ata-anasymen bir bólmede turady, aǵasymen nemese (jáne) apasymen bir bólmede turady. 17. Eger balada jeke bólme bolmasa, onyń sabaq oqýǵa, oınaýǵa t.b. arnalǵan óz buryshy bar ma? (bar, joq) 18. Otbasyńyzdyń materıaldyq jaǵdaıy: óte jaqsy, jaqsy, ortasha, nashar, óte nashar, jaýap bere almaımyn. 19. Balany asyraýǵa aıyna qansha aqsha jumsaısyz:____________________________________ 20. Bala arnaıy áleýmettik kómek kórsetkenge deıin balalar mekemesine barǵan ba___________________________________________ (mekemeler ataýy, barǵan merzimi, qansha jastan bastap) 21. Damýyn túzetý ótkizildi me ____________ (qaıda, qashan, kim) 22. Mekemege (uıymǵa) sizdiń balańyz qansha ýaqyttan beri keledi________________________ 23. Balańyz mekemege (uıymǵa) barýǵa qalaı qaraıdy, súısine, beıtarap, májbúrleýmen barady. 24. Bala taǵy qandaı mekemelerge barady (úıirmeler, seksııalar)______________________________________ 25. Bala ózine-ózi qyzmet etýdiń qandaı daǵdylaryn meńgergen: ózi kıinedi, aıaq kıimin kıedi, tisin tazalaıdy, jýynady, shashyn taraıdy, oıynshyqtaryn, tósegin jınaıdy, óziniń usaq kıimderin jýady, saýda jasaıdy, útikteıdi jáne basqa ________________________ 26. Balanyń súıikti isi: ___________________ 27. Bala neni anaǵurlym tabysty oryndaı alady japsyrý, sýret, qurastyrý, bı, án aıtý, applıkasııa, óleń jattaý, dene jattyǵýlary, tyńdaý, áńgimeleý, taǵy basqa: ________________ 28. Balańyzǵa kitap oqyp beresiz be: (ıá, joq ). 29. Balańyzǵa kitapty jıi oqyp beresiz be: (jıi, sırek, árqala). 30. Bala úı sharýashylyǵyn júrgizýge aralasa ma jáne qalaı:___________________________ 31. Balańyz eńbeksúıgish pe: (óte eńbek­súıgish, ózine júktelgen jumysty shyn kóńili­men jáne tyrysa oryndaıdy, keıde eńbektengisi keledi, keıde jalqaýlanady, jıi jalqaýlanady, eńbektengendi unatpaıdy) 32. Balanyń úıde árdaıymǵy mindeti bar ma: (bar, joq). 33. Otbasynda balaǵa ruqsat etý men tyıym salý boıynsha qaıshylyq bar ma: (ıá, joq). 34. Siz balaǵa jıi nemen yqpal etesiz: (kótermeleý-madaqtaý,ılandyrý, kóndirý, jazalaý). 35. Balaǵa kim jıi yqpal etedi: (ákesi, anasy, ájesi, atasy, aǵasy, apasy, dostary), basqalar: ________________ 36. Bala úlkenderge jıi shaǵymdana ma:   (jıi, keıde, eshqashan) 37. Bala kimge jıi shaǵymdanady: (ákesine, anasyna, ájesine, atasyna, aǵasyna, dostaryna), basqalarǵa: _______________________________ 38. Bala adamdarmen tez til tabysa ala ma: (ıá, joq). 39. Oǵan kimmen til tabysý jeńil: (balalarmen, úlkendermen). 40. Bala aýlada basqa balalarmen oınaı ma: (ıá, joq). 41. Bala kimmen aralasady: (kórshilermen, Sizdiń dostaryńyzdyń balalarymen, ózinen kishi balalarmen, ózinen úlken balalarmen, qurdas­tarymen, sizderdiń otbasylaryńyzdaǵy basqa balalarmen, osyndaı jaǵdaıdaǵy balalarmen, dostary joq). 42. Sizdiń balańyz basqa balalardy renjite me: (jıi renjitedi, keıde renjitedi, renjitpeıdi). 43. Basqa balalardyń sizdiń balańyzǵa degen qatynasyn qalaı baǵalaısyz: (jaqsy, nemqu­raıdy, jek kórinishti, meıirbandyq, jaýap bere almaımyn). 44. Balańyz ókpelegish pe: (óte ókpelegish, keıde ókpelegish, ókpelegish emes). 45. Bala óziniń jáne basqa balalardyń qaty­sýymen bolatyn merekelerdi unata ma: (ıá,onsha unatpaıdy, joq, jaýap bere almaımyn). 46. Bala únemi til alǵysh pa: (árqashan til alǵysh, jıi til alǵysh, sırek til alady, eshqashan til almaıdy). 47. Sizge bala ómirin uıymdastyrýda eń qıyn bolyp kórinetin ne: (bala kútimi, fızıkalyq damýyndaǵy problemalar, kólik, qozǵalý, turaq­ty dıeta ótkizý, emdelý máseleleri, oqýdy, de­malý­dy, bos ýaqytty uıymdastyrýdaǵy qıyn­dyq­tar, ózine-ózi qyzmet kórsetý daǵdysyn qalyp­tastyrýdaǵy qıyndyqtar, tulǵany qalyp­tastyrýdaǵy qıyndyqtar) basqalar: __________ 48. Bala úlkenderdiń únemi qasynda bolýyn qajet ete me: (ıá – qarym-qatynas jasaý úshin , ózin kútý men kómektesý úshin, qajet etpeıdi). 49. Balańyzdy qaraýsyz qaldyrýǵa jıi májbúr bolasyz ba: ________________________ 50. Kúndelikti bala kútiminde sizge kim kómektesedi: _______________________________ 51. Balańyz ózine aıtylǵan sózdi túsine me: (tolyq túsinedi, ishinara, ısharamen qostaý arqyly, túsinbeıdi). 52. Balanyń qarym-qatynas jasaý quraly: tolyq frazaly sóıleý, qysqa sóılemder, jeke sózder, nusqama ısharalar, basqa qarym-qatynas quraldary: ________________________________ 53. Sizdi bala tártibindegi ne mazalaıdy: (agressıvtiligi, uıalshaqtyq, ótirikshilik, dóreki­lik, gıperbelsendilik, kóńil bólýdiń jetispeýshiligi, tynyshsyzdyq, ashýlanshaqtyq, jylaýyq, enjarlyq, jabyrqańqylyq, qyr kórsetýshilik, tuıyqtyq) ________________________________ 54. Bala mineziniń qandaı jaqtary sizge unaıdy: __________________________________ 55.Balanyń aqyl-oıynyń damýy: (joǵary, ádettegideı, tómendegen,óte tómen ) 56. Balanyń fızıkalyq damýy: (jasyna saı, jasynan ozyq, jasy boıynsha artta qalǵan) 57. Qazirgi kezde balanyń densaýlyǵynda problema, sozylmaly aýrýlar bar ma, olardy baıandap berińiz: _______________________________________________________________________ 58. Bul aýytqýshylyqtar qaı jasta paıda boldy: ___________________________________ 59. Balany dástúrli emes medısına ádisimen emdedińiz be (qaıda, qashan, kimde jáne bul qansha ýaqyt aldy): ________________________ 60. Bul em qandaı nátıje berdi: (oń, teris, nátıjesiz). 61. Balańyzben baılanysty problemalar úshin stressti, kerneýlengen kúıdi basyńyzdan jıi ótkizesiz be: (eshqashan, keıde, jıi,únemi ). 62. Balańyzdyń bolashaǵy týraly oılaǵagnda sizdi kóbirek mazalaıtyn ne (mektepte oqý qıyndyqtary, mamandyq alý qıyndyqtary, bolashaqta jumysqa ornalasý qıyndyqtary, otbasyn qurý qıyndyǵy, bolashaqta balanyń bógde adamnyń kómeginsiz ómir súrý múmkin emestigi, emdelýdiń qıyndyqtary), basqa jaýap: __________________________________________ 63. Qalaı oılaısyz, balańyz bolashaqta ózi ómir súrip, jumys istep óz basyn qamtamasyz ete ala ma: (ıá, ıá belgili jaǵdaıdada, jaýap bere almaımyn). 64. Sizdiń oıyńyzsha qandaı jumys bolashaqta sizdiń balańyzǵa qolaıly jáne qajet bola alady: _________________________________________________________________________ 65. Sizdiń pikirińizshe, sizdiń balańyz bolashaqta óz betinshe ómir súrip, mamandyq alýy úshin ne isteý kerek: ___________________ 66. Siz balańyzdy jetkizý úshin memleketten, áleýmettik qoldaý júıesinen, qoǵamdyq uıymdardan qandaı kómek alǵyńyz keledi:________________________________________   67. Suraqtarǵa jaýap bergen anasy, ákesi, ájesi, atasy, aǵasy, apasy, balanyń basqa týysy: ___________________________________ 68. Saýalnamany toltyrǵan kún:_____________________________________________________ Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádi­let mınıstrliginde 2011 jylǵy 18 qań­tarda Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №6742 bolyp engizildi.