«Kókterek» asqaqtap, tur anaý eńseli...

Kókterekke kóp kelemiz. Tartyp turatyn qasıeti bar. Qalyń qaraǵaı, aq terek pen kók terektiń qoltyǵyndaǵy aýyl endi-endi qanat sermegeli turǵan aqqýlardy elestetedi. Qııal qomdasańyz, armanyńyzdyń uıasy kún aınalǵan saıyn qubylyp, kókirekke árqıly sýretter de qonaqtaı bastaıdy. Osynaý ystyq sezimderdi seziný úshin mindetti túrde Kókterekte týýdyń qajeti joq. Árkimniń óz Kókteregi bar. Másele saǵy­nyshta. Anaý bir jyldary elimizdiń túkpir-túkpirinen Almatyǵa kelip, stýdent atanǵan jastardyń bári Israıl Sa­parbaevtyń «Aqterek asqaqtap, tur anaý eńseli...» dep bastalatyn ánin úzbeı ári úzdigip aıtatyn. Sol Aqterek – osy Kókterek! Ne kórmegen Kókterek. Qazaqy ta­rıh­tyń tamyry tereń. Áıtkenmen, mór basylǵan daǵdyly derekpen bezbendeıtin ǵadetimiz aýyl 1929 jyldyń sońy­na qaraı qurylǵandyǵyn aıtady. Sol kezde «Uıym» aýyl sharýashylyǵy arteli uıymdastyrylyp, ony Kárimjan Rys­qulov degen azamat basqarǵan eken. Al, 1930 jyly alǵa basýdyń aıǵaı-shýy­men «Kókterek» kolhozy boı kóte­redi (al­ǵashqy tóraǵa Jolymbaı Tileýkenov). Jýyrda ózimiz kýási bolǵan aýyl­dyń 80 jyldyq toıy osyny negizge alyp otyr. Qaqpaqtastyń baýraıy qulpyryp tur. Syrǵasy syldyrlaǵan aq qaıyń­dardyń búgingi burama bıi tipti ózge­she. Sán-saltanatty kıiz úılerge árta­rap­tan qonaqtar túsip, jigitterdiń jú­girisi kóbeıdi. О́zi de ánshi aýyldyń bú­gingi daýysy aıryqsha qýattanyp, qyr-jotany silkindire jańǵyrtyp, kór­shi aýyldardy eleńdetýde. Qunan shyq­qan arǵymaǵyn aryndatqan bozbala ári-beri shaýyp, ádemi máshınelerge qyr kórsetkendeı bolǵanda, janymdaǵy qa­rııa­nyń «ba­lamysyń» dep máz-meı­ram­ǵa batqany da qyzyq. Jan-jaǵym qýanyp kúlip, qýanyp jy­laý. Taǵdyr aıdaýymen, qyzmet ba­by­men ár qıyrda júrgen aýyldas­tar­dyń qaıta qaýyshqan maýqy basy­lar emes. Resmı jınalystyń bastalýy shabarman, jarshylarǵa biraz kúshke túsip tur. Aýyldyń eń qart turǵyny Shaıahmet Joldyqovtyń aq batasymen bas­tal­ǵan jıynda aýdan ákimi Erbol Saǵ­dıev tolǵanysty sóz sóıledi. Zerli Ze­ren­diniń abyroıyn asqaqtatqan Kók­terek­tiń ynty­maq-berekesi ortaıǵan emes. Otyzynshy jyldardyń qııanpurys náýbetinde de qyry syna qoıǵan joq. Jazyqsyz atylyp ketken, aıdalyp ketken bozdaqtardyń ar­many men amana­ty­na adaldyq aýyldy únemi alǵa jyl­jy­tý­da. Uly Otan soǵy­synyń qan maı­dan­darynda Kókterektiń elý azamaty erlik­tiń eren úlgisin tanytty. Olardyń teń jartysynan astamy elge oralmapty. Bul jetpis úıli aýyl úshin az shyǵyn deýge aýyz barmaıdy. Kókterektiń kórnekti jerindegi eńseli eskertkish qurbandar rý­hy­na taǵzym tuǵyry retinde qaster­le­ne­di. Soǵystan keıingi qıyn jyl­darda Shuǵaıyp Taıshyqov kolhoz tirshiligin, el amandyǵyn ydyratpaı ustaǵan asa qurmetti tulǵa retinde eske alyndy. Aýdan ákimi sol kezeńde sharýashylyq isin dóń­geletip, el-jurtqa bas bola bilgen Shaıahmet Joldyqov atamyzdyń ıyǵyna shapan japty. Sondaı-aq, aýyldyń 80 jyl­dyǵy toılanyp jatqan tusta dúnıe­ge kelgen Moldahmet Muhamedálige baýy berik bol­syn aıtqan Erbol Bolatuly úıip-tógip oıynshyq syılady. Aqmola oblystyq tilderdi damytý bas­­­­qarmasynyń bastyǵy Ǵosman Tóle­ǵul, ob­lystyq máslıhattyń bólim bastyǵy Ádil­­han Shaıahmetov, Germanııadan arnaıy kelgen burynǵy kókterektik Vıktor En­gel jáne basqalar jınalǵandardy aýyl toıy­men quttyqtap, el bolasha­ǵy­nyń jarqyn bolýyna tilek qosty. Almaty qalasynan arnaıy kelgen Qa­ıyr Maǵzumov aǵamyz Kókterektiń elýinshi jyldardan bergi tirshiligin eske aldy. Kókterek bul ýaqytta irilendirilgen «Zerendi» sovhozynyń ozat bólim­shesi bolǵan. Ahmetjan Qozǵanbaev, Ǵel­man Dosmaǵam­betov, Baımurat Janseıitov, Aleksandr Ýstımenko, Nazymbek Rah­matýllın, Qaı­rolla Baıjanovtar bas­qa­rý­shylyq qyz­metti minsiz atqarǵan kó­rinedi. Ony 1978 jyly ár gektardan 27 sentnerden astyq jınalyp, aýdandyq ja­­rystyń kóshin basta­ǵanymen dáleledeýge bolady. Eren eńbegi úshin aýyldyń bes mehanızatory joǵary memlekettik nagradalarmen marapattalǵan. «Kókterek» sharýashylyǵy ár ýaqytta kóp salaly bolǵan. Munda eginshilik má­denıeti joǵary, jylqy, iri qara, qoı ósirý tabysty sala sanalady. Taýarly sút fer­masynda «úshmyńynshylar» qoz­ǵa­ly­syn óristetken Emılııa Sımmer­man­nyń, Ul­týar Amanjolovanyń, Najııa Mu­taǵar­ova­nyń, Maıra Gımalovanyń, Zú­baıra Qa­ıyr­janovanyń, Polına Braýnnyń, Máken Ábi­shevanyń, Qaıyrjan Joldyqovanyń, Zoıa Musaevanyń jalyndy jastyq shaqtary ótken. Máskeýdegi Búkilodaqtyq halyq sharýa­shylyǵy kórmesine talaı márte qa­ty­syp, altyn-kúmis medaldarmen marapat­talǵan Joldanǵar Elkenov, Rıgart Kısselman, Ǵalym Brıshev, aǵa­ıyndy Mutaǵarov­tardyń esimin jurt­shylyq maqtan tutady. Osyndaǵy mektepti Beksultan Súleı­menovtiń 42 jyl boıy úzbeı basqarýy ańyzǵa turarlyq oqıǵa. Bul jerden korrýpsııany izdep áýre bolýdyń qajeti joq. Bul – biliktilik, bul – qurmet, aǵa­ıynnyń tatýlyǵy men túsinistigi. Bilim ordasynda Álimjan Jaqypov, Jarııa Janaıdarova, Dámen Jaqypova 35-40 jyldan dáris bergen. Mektep dırektory marqum Dáýlet Saǵadıev «Nur Otan» HDP aýdandyq fılıaly tóraǵasynyń orynbasary retinde zor bedelge ıe jan edi. О́negeli bilim uıasynan myńdaǵan shákirt qanat qaǵyp, elimizge aıtýly azamattar atandy. Toıbasshylardyń biri Seıitzııa Baımanov bul jóninde uzaq tizim oqydy. Meni aıryqsha qýantqany, soǵys jyldary mehanızator, odan keıin ordendi saýynshy bolǵan Ultýar Amanjolova­nyń uly Qorǵanbektiń, ulaǵatty ustaz Jarııa Janaıdarovanyń uly Janmurat­tyń aty abyroımen atalǵandyǵy. Ekeýi de jýrnalıst, ekeýi de kýrstasym. Jan­murat «Qazaq aqparat» agenttiginiń Aq­mola oblysyndaǵy tilshisi qyzmetin at­qarsa, Qorǵanbek «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Almatydaǵy bıýrosyna jetekshilik etetin tájirıbeli jýrnalıst-aqyn, «Zerendi aýdanynyń qurmetti aza­maty». Men áriptesimizge berilgen joǵary baǵa úshin alǵys aıtyp, gazettiń 90 jyldy­ǵyna arnalyp shyǵarylǵan «Egemenqa­zaq­­standyqtar» kitaby men jyl saıyn jaryq kóretin toptama tom­dardy jergilikti mektep kitap­hanasyna tartý ettim. Kún sáýlesi Qaqpaqtasty jalqyn túske boıady. Kókterektiń toıy tarqar emes. Altybaqan áýelep, arqan tarty­lyp, sporttyq sharalar ótkizilip jatyr. Toıshy qaýym jergilikti mekteptiń 2-synyp oqýshysy, respýblıkalyq baı­qaýda «Qazaqstannyń balǵyn su­lýy-2010» ataǵyn ıelengen jáne «Mıss talant-2010» nomınasııasynyń jeńim­pazy bolǵan Zamıra Saǵadıevany sah­naǵa qaıta-qaıta shaqyrýda. Aýyldaǵy «Asat» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Marat Moldahmetovtiń, jeke kásipker­ler Marat Mutaǵarov, Sálimjan Shu­matov, Eslám Ábishevtiń atynan qurmetti qonaqtarǵa, ónerpazdar men sport­shylarǵa arnaıy kádeler, júlde syı­lyqtar usynyldy. Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy, Zerendi aýdany.