Jumyla kóterse, júk jeńildeıdi

Bıylǵy kóktemde Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵyn jaıpap ótken tasqyn sý mundaǵy bilim berý júıesine de aı­tar­lyq­taı salqynyn tıgizdi. Sonyń saldarynan on bes bi­lim berý nysany, mektepter men balabaqshalar sý as­tyn­da qaldy. Ási­rese Tasqala men Zelenov aýdandarynda jáne Oral qa­lasynda onyń tıgizgen zardaby aıtar­lyq­taı. Birqatar bilim berý ny­sandaryn basyp qalǵan tas­qyn sýdyń deńgeıi metr jarymǵa deıin jetti. Búginde bú­lin­gen ǵımarattardy tolyq qa­lpyna keltirý jumystary júr­gizilýde. Batys Qazaqstan ob­lystyq bilim basqar­ma­sy­nyń bastyǵy Marat Toqja­nov­pen til­shi­mizdiń áńgimesi osyndaı baǵytta órbidi. – Marat Luq­pan­uly, aqı­qa­tyn aı­tyńyzshy, bıylǵy tas­qyn sýdyń mol bolatyny, onyń tur­­­ǵyn úıler men áleý­mettik ny­san­dar­dy basyp qala­ty­ny jó­ninde sizderge aldyn-ala habar tıdi me? – Tımedi desem, aqıqattan attap ketermin. Bizge Tótenshe jaǵ­daı­lar mınıstrligine qa­ras­ty ma­man­dar­dyń tasqyn­nan saq­taný, oǵan al­dyn-ala qam jasaý jó­nin­de­gi ha­bar­lamasy kúni bu­ryn aıtyl­ǵany ras. Sol sát­ten bastap oblys­taǵy bilim berý me­ke­meleriniń bas­shylary men peda­gogıkalyq ujym­da­ry birinshi kezekte adam ómiri­ne qaýyp tıgizbeý sha­rala­ry­na mán berdi. Sý basýy yqtımal tus­tar­­daǵy bilim berý ǵımarat­taryn evakýa­sııa­laý máse­le­leri de al­dyn-ala oılasty­ryldy. – Búginde sý tasqynynan bú­lingen mektep, balabaqsha ǵı­ma­rattaryn qaıta qalpy­na kel­tirý isi qolǵa alynǵan bolar. – Sý tasqyny zardabynan bas­­panasyz qalǵandarǵa oblys or­ta­lyǵynan kóp qabatty tur­ǵyn úı­ler salynatynyn estigen bo­lar­syz. Endeshe, bul úı­lerdiń aı­na­lasyna mektep men bala­baq­­sha­lar turǵyzylýy zań­dy ǵoı. Mine, osy talapqa saı búlingen mektepter men bala­baq­­shalar bu­ryn­ǵy or­nyna emes, Oral qalasyndaǵy besinshi sha­ǵyn aýdanda boı kóte­rý­de. Sony­men birge, kúr­deli jón­­deýler isi­niń barysy da tıisti organdardyń udaıy nazarynda. Onyń ýa­qy­tyn­da ári sapaly túr­de ázir bo­la­ty­nyna senimimiz mol. Bú­gingi kúni jańa qurylystar sa­lýǵa já­ne kúr­deli jón­deý­ler júr­gizýge qajetti al­ǵyshart­tar­dyń barly­ǵy at­qa­ryldy. Ári qu­rylys ju­mystary jedel qar­qyn­men bas­taldy. Respýblıka Úkimeti tara­py­nan kórsetilgen aýqymdy qarjy­lyq qoldaý oblystyń bilim berý sala­syna da jaý­apty mindetter júk­teıdi. Ári bul bizge kórse­til­gen shek­­siz senim de. Endigi má­sele – aldaǵy maqsattar men mindetterdi tııanaqty oryn­daý dep bi­lemiz. Qaıt­kende de búgingi kúni qolǵa alyn­ǵan asa aýqymdy is-sharalar respýblıkada bilim berýdi damytý­dyń 2011-2020 jyl­dar­ǵa arnalǵan memlekettik baǵ­dar­lamasyna to­lyq sáı­kes kelýge tıis. Solaı bo­la­­tynyna da kú­mánimiz joq. – Tasqynnyń bilim berý júıesine qatysty tıgizgen zar­­dap­taryn joıý tek  qana jańa nysandar tur­ǵyzý nemese olar­ǵa kúr­deli jón­deý­ler júrgizý isimen shektelmeıdi. Qys­qa­sy, bul má­se­lege jan-jaqty, ári ke­shendi kóz­qa­ras qajet. Má­seleniń osyn­­daı mánisi týraly ne aıtýǵa bolady? – Árıne, sózińizdiń jany bar. О́ıtkeni, bilim berý úr­disi men onyń sýbektileri túpteı kelgende áleýmettik júıeler qataryna kiredi. Bul pedagogtar, oqýshylar men ata-analar, qoǵamdyq uıym­dar sekildi bir-birimen tyǵyz baılanysy bar tutas ınstıtýt ispettes. Olaı bolsa, sý tasqy­nynyń óńir­de­gi bilim berý júı­esine ákel­gen zardaptaryn ózińiz aıtqandaı, tek bilim berý ny­san­daryn jóndeý jáne qaıta tur­ǵyzý isimen shekteı salýǵa bol­maı­dy. Qolda bar málimetterge qara­ǵanda, sý tasqynynan oblys­tyń elý mektebindegi 1436 oqý­shy zardap shegipti. Osy oraı­da, olar­ǵa der kezinde qajetti mate­rıaldyq, moraldyq jáne psıho­logııalyq kó­mek­ter kór­setilgenin aıta ketýdi bilim berý salasynyń bas­shysy retindegi basty pa­ry­zymnyń biri dep esepteımin. Taǵy bir ıirim tó­men­de­gi­deı. Tas­qyn jolyn­da­ǵy­nyń bá­rin apy­ryp-ja­pyryp kelip qalǵan kezde, kóptegen otbasy músheleri tek qu­jat­taryn ǵana alyp úlger­di. Mine, osyndaı ot­ba­syndaǵy oqýshylar oqý­lyq­tar jáne oqý qural­dary­men der kezinde qamta­masyz etildi. – Mektepterde sońǵy qo­ńyraý soǵylyp, oqý­shy­lar­dyń jazǵy demaly­sy basta­la­tyn kún de taıaý. Osy oraıda tas­qynnan zardap shekken oqý­shy­lar­ǵa bul kezeńde qan­daı qol­daý men jeńildikter ja­salmaq? – Olarǵa negizgi kómek ob­lys­tyń óziniń ishki múm­kin­dikteri men rezervteri esebinen jasalyp otyr. So­ǵan saı tasqyn sý zar­dabyna tap bol­ǵan jetkinshekter aı­maqtaǵy tynyǵý oryn­da­ry men lagerlerde arnaıy joldamalar boı­ynsha dem­al­maq. Munyń syr­tynda res­pýb­lıkanyń ózge óńir­le­rin­degi dema­lys orta­lyq­­ta­ry mun­daı toptar qata­ryna kiretin oqý­­shylardy qa­by­l­daýǵa nıet bil­dirdi. Olar­dyń qatarynda «Bal­­­dáýren» respýblı­ka­lyq oqý-saý­yq­­ty­rý or­ta­lyǵy, ulttyq «Suń­qar» park bazasy já­ne «Qaz­Mu­naıGaz» JShS bar. Bu­ǵan qosa 150 balanyń jaz­ǵy dema­ly­syn ózderinde ótkizý­ge sheshim qabyl­daǵan Mańǵystaý jáne Aq­tóbe oblystyq ákimdikteri­ne de aıtar alǵysymyz sheksiz. – Oblys aýmaǵynda tabı­ǵat apaty oryn alǵan tusta shuǵyl ońtaıly sheshimder qa­byldan­dy. Mu­ny der ýa­qytynda alyn­­­ǵan taktıka desek, tas­qyn sý zardap­ta­ryn tolyq joıý­­dyń strate­gııasy da iske asyp jat­qany kámil. Bul má­selede sizdiń oıy­ńyz­sha eskeriletin basty máseleler qandaı? – Oblys ortalyǵy Oral­dyń respýblıkanyń ózge qala­lary­men salystyra qa­ra­ǵan­daǵy eń basty geo­gra­fııalyq ereksheligi – onyń Jaıyq, Shaǵan jáne Der­kól sekildi úsh ózenniń toǵy­syn­da ornalas­qany. Olaı bolsa mun­da qaı jylda da sý tasqyny bolý qaýpi bar degen sóz. Osy qaýip­tiń eń al­dyńǵy shebinde Oral qa­lasy mańyndaǵy birqatar eldi mekender men saıajaılar tur. Oblys ortaly­ǵyndaǵy keıbir bilim berý ny­sandary da osy syzyqqa taıaý orna­lasqany ja­syryn emes. Sondyqtan da biz jyl saıyn oqýshylar men peda­gog­tardy shu­ǵyl evakýasııa ja­saýǵa beıimdeý maqsa­tynda tó­tenshe jaǵ­daı­­lar kún­derin ótkizip tura­myz. Mine, bul jáıttiń ózi bıyl­ǵy tasqyn sý kezinde óziniń tıisti nátıjesin berdi dep sanaı alamyz. So­nyń nátı­je­sinde materıaldyq shy­ǵyn­dar salystyrmaly túr­de al­ǵanda meılinshe az bol­dy dep oı túıýge tolyq negiz bar. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Temir QUSAIYN.