Investısııalar ıgiligi mol

Kómirsýtekti shıkizat qory jaǵynan álemdegi jetekshi elder ondyǵyna engen Qazaqstan TMD elderi arasynda ken baı­lyǵy jaǵynan Reseıden keıin ekinshi oryndy ıelenip otyr. «QazMunaıGaz» ulttyq kompa­nııa­sy ótken jyldyń qory­tyndysy boıynsha jıyrma eki mıllıon tonna munaı men gaz kondensatyn óndirdi. Munyń ózi aldyńǵy jylmen salystyr­ǵanda, on jeti paıyzǵa artyq. Al respýblıkada munaı men gaz kondensatyn óndirýdiń jalpy kólemi boıynsha «QazMunaı­Gaz» kompanııasy úlesiniń 28 paıyzǵa ósýi kóp nárseden habar berse kerek. Alaıda, «Qaz­Munaı­Gaz»  AQ-tyń sheteldik kompanııalarmen, ásirese, qy­taı­­lyq áriptesterimen birlesken jobalardy damytý máseleleri tóńireginde kópshilik arasynda túsinispeýshilik oryn alýda. Qa­lyptasqan qaǵıda boıynsha qan­daı jaǵdaıda bolmasyn aqıqatqa kóz jetkizýdiń mańyzy zor. «QazMunaıGaz» AQ-tyń bas­qar­ma tóraǵasynyń orynbasary Bolat Palymbetovtyń qatysýy­men Almatyda ótken baspasóz máslıhatynda, mine, osy másele tóńireginde keńinen sóz boldy. Ulttyq kompanııanyń sheteldik kompanııalarmen, sonymen qa­tar, qytaılyq kompanııalarmen birlesken jobalary negizinen  jer asty baılyǵyn paıdalaný quqyǵy aıasynda júrgizilip, bul baǵytta eshqashan zańnamadan aýytqýshylyq bolmaǵandyǵyn Bolat Palymbetov atap aıtty. – О́tken 2010 jyly «Qaz­MunaıGaz» AQ qatysqan jobalarda munaı jáne gaz konden­satynyń jalpy óndirisindegi qy­taılyq kompanııalardyń  úle­si 15,4 paıyzdy qurady. Kom­panııanyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq jospary boıyn­sha 2015 jylǵa qaraı bul úles 11 paıyzdy quramaq. Al, endi 2020 jylǵa qaraı onyń kólemi 5 paıyzǵa deıin azaıady dep josparlanyp otyr. Kópshilik nazaryna usynylatyn taǵy bir jaǵdaı Qytaı kompanııalary negizinen burynnan paıdalany­lyp kele jatqan, ıaǵnı óndirý shyńyna jetken jáne ónimniń mólsheri azaıǵan nemese munaı óndirýdiń edáýir ósýi úshin áleýeti joq ken oryndaryn ıgerip jatqan  kompanııalardaǵy úlesterdi satyp aldy, – deıdi «QazMunaıGaz» AQ ıgerý jáne óndirý tehnologııasy departa­men­tiniń dırektory Nurlybaı Qııalbaev. Jalpy, elimizde úlestik qa­tysýmen jumys isteıtin 11 munaı óndirýshi kompanııanyń arasynda qytaılyq kompanııalar 5 birlesken kásiporynda áriptes bolyp tabylady. Olardyń qata­rynda «PetroQazaqstan Qumkól Resorsız» AQ (67 % CNPC), «Tor­ǵaı Petroleým» JShS (33,5 %CNPC), «QazGerunaı» BK JShS (33,5 %CNPC),  «Qarajan­basmunaı» AQ (50 % CNPC) jáne «Mańǵystaýmunaıgaz» kompa­nııalary bar. Joǵaryda aty atalǵan óndirýshi kompanııalar­daǵy QHR azamattarynyń sany 1-3 paıyzdy quraıdy. Basqosýǵa qatysyp, sóz alǵan sala maman­dary jer asty ken baılyǵyn paıdalaný quqyǵy ashyq konkýrs uıymdastyrý negizinde ótkizile­tin­digin de atap ótti. Eń bastysy, Qazaqstannyń múddesin qorǵaý tetikteri – lısenzııalaý, salyq salý rejimi, jer qoınaýy baı­lyǵyn paıdalaný týraly shart­tyń mindettemeleri tolyqtaı qam­tylǵan. Kásiporynnyń jyl saıynǵy mindettemeleri jazyla­tyn qatań kelisimsharttyq mindetteme jáne  qazaqstandyq úles­ti oryndaý jónindegi mindettemeler de ózekti máselege aına­lyp otyr. Sondyqtan da ınves­torlardy  tańdaǵanda, olarǵa qoıy­latyn basty talap olardyń qaı elden ekendigi emes, kerisinshe, joǵarydaǵy memlekettik mańyz­dy talaptarǵa tolyqtaı saı kelýi. Qazaqstannyń munaı ryno­gynda qytaılyq kompanııalar­dyń úlesi 22 paıyz bolsa, ame­rıkalyq áriptester 24 paıyz úlesti ıelenýde. Munaı ónimine jyl saıynǵy qajettiligi 400 mıllıon tonnaǵa jýyqtaıtyn Qytaı óziniń jaqyn ornalasqan kórshileri Reseı men Qazaqstan­nan jylyna 15 jáne 11 mıllıon tonna munaı alýdy josparlaýda. Elimizdegi  birlesken kompanııalarda jumys isteıtinder arasyn­da qytaılyqtar basymdyq tany­týda degen qaýeset te shyndyqqa saı kelmeıdi. Qazirgi tańda Qa­zaqstannyń munaı-gaz rynogynda AQSh, Ulybrıtanııa, Italııa, Qy­taı, Japonııa jáne basqa da memleketterdiń kompanııalary jumys isteýde. Sheteldik kompanııalar bizdiń elimizdegi eń iri salaǵa ózderiniń baı tájirıbe­lerin ǵana emes, sonymen qatar tehnologııalaryn da ákelip, ınvestısııalar salady. «QazMunaıGaz» AQ-tyń sheteldik kompanııalarmen, sonymen qatar, qytaılyq áriptestermen birlesken jobalardy damytý máselesine arnalǵan jıynda áńgime jalǵyz munaı óndirisimen ǵana shektelip qalǵan joq. Kompanııa basshylary Qazaqstannyń Qytaımen  energetıkalyq ynty­maqtastyǵy tóńireginde de sóz qozǵady. О́tken jyldyń maýsym aıynyń basynda Qazaqstan-Qytaı gaz qubyryn salý men paıdalanýdy uıymdastyrýdyń negizgi qaǵıdattary týraly kelisimge qol qoıyldy. Bul jobanyń negizgi maqsaty – ishki rynoktaǵy gazǵa degen suranystyń ulǵaıýyn eskere otyryp, elimizdiń ońtús­tik óńirin qazaqstandyq gazben qamtamasyz etý bolyp otyr. Bul jobanyń júzege asyrylýy nátı­jesinde 577 eldi mekendi gazben qamtamasyz etý jáne energetı­kalyq táýeldilikten qutylý múm­kindigi týyndaıdy. Sondaı-aq, gazǵa negizdelgen orta jáne shaǵyn kásiporyndardy damytý máselesi de óz sheshimin tappaq. Búginde Qazaqstannyń batys óńirinde óńdeletin gazdy ońtús­tikke tartý jumystary júrgizi­lýde. QHR-dyń damý jónindegi ulttyq agenttiginiń málimet­teri­ne oraı, Qytaıdaǵy gaz tap­shy­lyǵy 2014-2015 jyldarda 40-45 paıyzdy quraıtyndyǵy anyq­tal­dy. Sarapshylardyń baǵa­laýyn­­sha, QHR-da gaz tutyný mól­sheri jylyna 250-280 mıllıard tekshe metrdi quraıdy. Degenmen, Qazaqstan men QHR arasyndaǵy úkimetaralyq kelisimge sáıkes «Beıneý-Bozoı-Shym­kent» gaz qubyrynyń qýaty birinshi kezekte elimizdiń tur­ǵyndarynyń ishki tutynýyn to­lyqtaı qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan. Sonymen, «QazMunaı­Gaz» ulttyq kompanııasynyń sheteldik kompanııalarmen, sonymen qatar qytaılyq áriptestermen birlesken jobalaryn damytý baǵytynda zańnama talabynan aýytqýshylyq joq. Eki jaqty yntymaqtastyqta eń aldymen memlekettik, ulttyq múdde jan-jaqty qorǵalyp, bul másele joǵary qoıylýda. Baqyt BALǴARINA, Almaty.