Eki kúnge sozylǵan kelissózderden keıin keshe keshke ótken plenarlyq otyrys kezinde elimizdiń Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov atalǵan qujat týraly habarlady.
– Sońǵy eki kún ishinde Astana kelissózderine qatysýshylar atysty toqtatý jáne áskerı is-qımyldardy doǵarý rejimine sholý jasady. Sonyń nátıjesinde kepil memleketter Sırııa Arab Respýblıkasynda deeskalasııalyq aımaqtar qurý týraly memorandýmǵa qol qoıýǵa kelisti,– dedi Qaırat Ábdirahmanov.
Atalǵan memorandým aıasynda qaýipsiz aımaqtarda janjaldasýshy taraptardyń kez kelgen qaqtyǵysyn toqtatý qarastyrylǵan.
«Qaýipsiz aımaqtardyń boıyn jaǵalap, janjaldasýshy taraptar arasynda áskerı qaqtyǵystardy boldyrmaıtyn aımaqtar qurylady. Deeskalasııa aımaqtarynyń ishinde janjaldasýshy taraptardyń kez kelgen qarý túrin, ushý qurylǵylaryn qoldanǵan qaqtyǵystary toqtatylady»,– delingen memorandým mátininde.
Bul qujatqa sáıkes, qaýipsiz aımaqtarda qarýsyz azamattardyń jáne gýmanıtarlyq kómekterdiń kedergisiz ótkizilýin qamtamasyz etetin baqylaý-ótkizý pýnktteri ornalasady. Gýmanıtarlyq kómekterdiń jyldam ári kedergisiz jetkizilýine jaǵdaı jasalady. Halyqqa medısınalyq kómektiń der ýaqytynda kórsetilýine kóńil bólinedi. El ishinde bas saýǵalap júrgen bosqyndardyń óz erikterimen, qaýipsiz júrip-turýy qamtamasyz etiledi. Sonymen qatar, atysty toqtatý rejiminiń saqtalýyn qamtamasyz etetin baqylaý pýnktteri de bolady.
«Baqylaý-ótkizý pýnktteri men baqylaý pýnktteriniń jumysyn, sondaı-aq qaýipsiz aımaqtardy basqarýdy kepil memleketter ózara konsensýs negizinde júzege asyrady»,– delingen bul qujatta.
Bıylǵy jyldyń naýryz aıynda Astanada halyqaralyq kelissózderdiń úshinshi raýndy ótkeni belgili. Plenarlyq otyrysta qorytyndy sóz sóılegen Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov sodan bergi aralyqta Sırııada birqatar tragedııalyq oqıǵalar bolǵanyna qaramastan, eldegi zorlyq-zombylyq deńgeıi tómendegenin aıtyp ótti.
– Úshinshi naýryzda Astana prosesiniń úshinshi raýndy ótkennen bergi ýaqyt ishinde Sırııada birqatar qaıǵyly oqıǵalar boldy, Sırııadaǵy ahýalǵa qysym kúsheıdi. Sonymen qatar, Astana prosesiniń de róli aıtarlyqtaı ósti. Sırııadaǵy ahýaldyń odan ári ýshyǵýy taraptardyń eshqaısysynyń múddesine saı kelmeıdi.
Qazirgi tańda, eń birinshi kezekte atysty toqtatý rejimin saqtaý, Astanada qol jetkizilgen kelisimderdi júzege asyrý óte mańyzdy dep sanaımyz.
Osy joly kelissózderdiń tórtinshi raýndyna barlyq kepil memleketterdiń jáne barlyq múddeli taraptardyń joǵary deńgeıdegi jaýapty tulǵalary qatysqanyn atap ótkim keledi, – dedi mınıstr.
Qaırat Ábdirahmanov aıtyp ótkendeı, Astana prosesiniń basty ári jalǵyz maqsaty – atys qımyldaryn toqtatý rejimin qoldaý ári nyǵaıtý arqyly Sırııada qantógisti toqtatý.
– Sırııada sáýir aıynyń sońynda bolǵan qaıǵyly oqıǵalar bizdiń aldymyzda áli óte kóp jumys turǵanyn kórsetedi. Alaıda, Astanada buǵan deıin bolǵan kelissózderdiń úsh raýndynda qol jetkizilgen kelisimderdiń arqasynda jyl basynan beri Sırııadaǵy zorlyq-zombylyq deńgeıi aıtarlyqtaı tómendedi.
Qazaqstan Astana prosesi aıasynda joǵary deńgeıli kelissózderdiń kelesi kezeńin ótkizý mártebesine ıe boldy. Astana prosesiniń jalǵyz maqsaty – áskerı is-qımyldardy toqtatý rejimin qoldap ári nyǵaıta otyryp, Sırııada qantógisti toqtatý. Biraq bir faktini moıyndaýymyz kerek, Astanada qol jetkizilgen kelisimder taraptardyń sheshimtaldyǵynan jáne olardyń Sırııada beıbitshilikke qol jetkizý jónindegi erik-jigerinen qoldaý tapqanda ǵana tıimdi bolady. Biz árqashan Sırııada áskerı ssenarııge jol berýge bolmaıtynyna, ahýaldyń beıbit jolmen sheshilýine sendik,– dep atap ótti Qaırat Ábdirahmanov.
Syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy óz sózinde Astana prosesiniń Jeneva kelissózderiniń ajyramas mańyzdy bóligi ekenine toqtalyp ótti. Qazaqstandyq taraptyń ustanymyna sáıkes, Jeneva BUU aıasynda Sırııa máselelerin sheshý jónindegi negizgi alań bolyp tabylady. Onda kún tártibiniń saıası máseleleri talqylanady. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı jáne tolyq qoldaýymen bastalǵan Astana prosesi Jeneva kelissózderiniń tabysty bolýyna oń yqpalyn tıgizýge tıis.
– Deı turǵanmen, biz Jeneva prosesiniń tabystylyǵy Qazaqstan astanasyndaǵy kelissózderdiń nátıjelerimen tyǵyz baılanysta ekenin túsinýimiz kerek. Bul oraıda, biz janjaldasýshy taraptardyń atysty toqtatý kelisimin saqtaýy, ony kepil memleketterdiń qamtamasyz etýi asa mańyzdy dep sanaımyz. Eger biz álemdik qoǵamdastyq pen Sırııa azamattarynyń senimin saqtap qalǵymyz kelse, Astanada jasalǵan barlyq kelisimder tek qana qaǵaz júzinde qalmaı, is júzindegi nátıjelerge aınalýǵa tıis,– dedi Syrtqy ister mınıstri óz sózinde.
Qaırat Ábdirahmanov atap ótkendeı, Astana múddeli taraptardyń barshasy ózderiniń kózqarasyn, ustanymyn keń aýdıtorııaǵa jetkize alatyn platforma retindegi tıimdiligi men ózektiligin dáleldedi. Elordadaǵy mańyzdy forýmǵa qatysqan kepil memleketterdiń ókilderi Sırııa máselelerin retteý jónindegi kezekti kezdesý ótetin merzimniń mejesin belgilegeni de osynyń bir kórinisi deýge bolady. Tórtinshi raýndtyń qorytyndysy boıynsha kelissózderden keıingi Reseı, Iran jáne Túrkııa elderiniń atynan jasalǵan qujatta:
«Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń barlyq múshelerin bul proseske úles qosyp, Sırııa daǵdarysyna qatysty uzaqmerzimdi sheshim tabýǵa shaqyramyz. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentine Astanada Sırııa máseleleri boıynsha halyqaralyq kezdesýler ótkizgeni úshin alǵys bildiremiz. Kelesi joǵary deńgeıdegi kezdesýdi Astanada 2017 jyldyń shilde aıynyń ortasynda ótkizý týraly sheshim qabyldandy, taraptar aldyn ala sarapshylyq konsýltasııalardy bul kezdesýden eki apta buryn Ankarada ótkizýge kelisti», – delingen.
Osylaısha, Sırııa máselelerin retteýge baǵyttalǵan Astana prosesiniń tórtinshi raýndy qorytyndylandy. Halyqaralyq kelissózderge Reseı, Iran, Túrkııa elderiniń, Sırııa úkimetiniń, Sırııanyń qarýlanǵan oppozısııasynyń delegasııalary kelgen bolatyn. Sondaı-aq, BUU Bas hatshysynyń Sırııa máseleleri jónindegi arnaýly ókili Staffan de Mıstýra, Iordanııa syrtqy ister mınıstriniń keńesshisi Naýaf Ýasfı Tel, AQSh Memlekettik hatshysynyń kómekshisi Stıýart Djons qatysqanyn aıta ketý kerek. Áýel bastan beıbit bitimge kelýdi qoldaıtynyn ashyq bildirip, beıtarap ustanymyn ańǵartqan Qazaqstan alqaly jıynǵa alań usynýmen shekteledi. Resmı Astananyń ustanymy – túıini tarqamaǵanyna alty jyldan asqan máseleniń sheshimin tabýyna, taraptardyń ózara mámilege kelýine, beıbit halyqtyń azap shegýin toqtatýǵa úles qosý. Bul mıssııa Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy mámileger retindegi bedelin bıiktetetini sózsiz.
Arnur ASQAR,
Sýretti túsirgen
Erlan Omarov,
«Egemen Qazaqstan»