Armııany materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdiń mańyzy zor

– Talǵat Jeńisuly, búginde áske­ri­mizdi materıaldyq-teh­nı­ka­lyq qamtamasyz etý j­úıe­siniń qaıta qurylýy men ar­mııa­ny jabdyqtaý jaǵy qaı deńgeıde?  – Elbasynyń tikeleı qol­daýy­­nyń arqasynda Qazaqstan ar­mııa­­sy zamanaýı qarý-jaraq pen áske­­rı tehnıkadan kende emes. Bul áske­ri­mizdiń qurylymyn ny­ǵaı­typ, kásip­qoılyǵy men ut­qyr­lyǵyn ushtaı túsý­ge jaǵ­daı týǵyzyp keledi. Son­dyq­tan, qazirgi kezde ásker­leri­mizdi materıaldyq-tehnıkalyq qam­ta­ma­syz etý barysy oıdaǵydaı júr­gi­zilip jatyr. Al materıaldyq-teh­nı­kalyq qamtamasyz etý de­geni­­miz, ásker­lerdi der ke­zin­de ne­bir zymyranmen, oq-dári­ler­men, túr­li materıaldyq qural­dar­men, áske­rı-tehnıkalyq múlik­pen, me­dı­sı­nalyq jáne veterı­nar­lyq jab­dyq­tarmen, áskerı teh­­nı­ka­ny jón­deý jáne qalpyna kel­ti­rý­men, son­daı-aq, ózge de shara­lar­da qajet­ti­likti qamtamasyz etý­men baı­lanysty MTQ áskerleri júr­gi­ze­tin is-sharalar kesheni bolyp tabylady.  Materıaldyq-tehnıka­lyq qam­t­a­ma­syz etý júıesin qaıta qurý – bul qurylymdardyń teh­­nı­­kalyq tur­ǵy­da jańǵyrýy ǵana emes, ol biryń­ǵaı jospar bo­­ıyn­sha beıbit jáne soǵys ýaqy­tynda áskerlerdiń qajet­­tilik­terin tolyqqandy qana­ǵat­­tan­­dyrý maqsatynda basqarý or­­gan­­­daryn, materıaldyq-tehnı­ka­lyq qamtamasyz etý kúshteri men quraldaryn tolyǵymen da­­­ıyn­dyqqa keltirý. Atalǵan aýqy­m­dy min­det Áskerı dokt­rı­­n­anyń talaptary­na sáıkes iske asyrylady jáne ás­ker­ler­di materıaldyq-tehnıka­­lyq qam­tamasyz etýdiń birtutas jú­ı­esin quraıdy. Osylaısha, Qarý­ly Kúshterdi materıaldyq qural­dardyń barlyq túrlerimen qam­tamasyz etýge, qarý-jaraq pen ás­ke­rı tehnıkany paıdalanýǵa, onyń qyzmet kórsetilýi men jón­deý­diń barlyq túrlerin júzege asyrýǵa, áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy músheleriniń medısınalyq qamtamasyz eti­lýin uıymdastyrýǵa, kólik­tiń bar­lyq túrlerimen áske­rı tasy­mal­daýlardy júzege asy­rýǵa, kó­lik kommýnıkasııa­lary men ny­­san­­darǵa qyzmet kórsetýge ar­nal­ǵan qurylymdar nyǵaıa túsedi.  Materıaldyq-tehnıkalyq qam­ta­masyz etý kúshteri men qural­­dary eki ózara baılanysqan kompo­nent­ten turady: stasıo­nar­lyq (arse­naldar, bazalar men qoımalar) jáne mobıldi qury­lymdar (MTQ bó­lim­she­leri men áskerı bólim­deri). Mun­daı júıeniń úzdik­siz sapaly qyz­meti áskerdi der kezinde jáne qajet­ti tusta materıal­dyq jáne teh­nı­kalyq quraldar­men qam­tama­syz etýge ári qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany jaýyn­ger­lik da­ıyn­dyqta ázir ustaý­ǵa, áske­rı qyz­metshilerdiń ómiri men den­­saý­­lyǵyn saqtaýǵa, sondaı-aq, kólik-logıstıkalyq qyzmet­tiń bar­lyq túrin kórsetýge baǵyttalǵan.  Materıaldyq-tehnıkalyq qam­tamasyz etýdi júzege asyrý Qarý­ly Kúshterdi basqarýdyń biryń­­­ǵaı júıesine sáıkes uıym­das­tyrylady jáne onyń tórt deń­geıi bolady. Atap aıt­qan­da, stra­tegııalyq – Qorǵa­nys mı­nıstriniń tike­leı basshyly­ǵy, je­­del-stra­tegııalyq – Qarý­ly Kúsh­ter túr­leri­niń bas qolbas­shy­lary jetek­shiligi, jedel-aýmaq­tyq – óńirlik qol­bas­­shy­lyq­tar jáne taktıkalyq – qu­rama­­lar­da, bólimder men bó­li­m­she­ler deńgeıinde júzege asyrylady.  – Armııanyń jaýyngerlik ázir­ligin saqadaı-saı ustaýda ma­te­­rıal­dyq-tehnıkalyq qam­­ta­masyz etýdiń róli qan­daı?  ­−Armııanyń jaýyngerlik ázir­ligin daıyn ustap turý belgi­len­gen merzimde qoıylǵan tap­syr­­ma­lardy oryndaý úshin ásker­­ler­diń qabilettiligin ushtaý­dy jan-jaq­ty qamtamasyz etý boıynsha at­qary­­latyn aýqym­dy is-sharalar keshe­ni bolyp tabylady. Birinshiden, bul áskerı qyzmetshilerdi qajetti kerek-jaraqpen qamtamasyz etý. Árbir áskerı qyzmetshiniń jeke paı­da­lanýynda 500-den asa kıim-keshek, forma túrleri bolady. Atap aıt­qan­da, kúndelikti jáne dala­lyq áske­rı kıim, jaýyngerlik ele­ment­ter (brondy keýdesheler, kevlar­ly dý­l­y­ǵalar jáne t.b.). Munyń bar­ly­­ǵy­nyń kııý merzimin, sondaı-aq, mer­zimdi áskerı qyzmetshilerdiń jyl saıynǵy shaqyrylýy men bosa­tylýyn eskerý qajet. Demek, mundaı mú­likpen áskerdi jabdyq­taý úshin, al­dy­men olardy ýaqtyly sa­typ alý jáne bólimderge jet­kizilýi jaǵyn muqııat ári tııa­naq­ty jos­parl­aýdyń mańyzy zor.  Máselen, tamaqtaný men mon­sha-kir jýý qyzmetin uıym­das­tyrýdy alaıyq. Kún saıyn sta­sıonarlyq asha­nalarda 320 myń­nan asa áskerı qyz­metshi jáne ártúr­li áskerı oqý-jattyǵýlardy ót­kizý kezinde dala­­lyq jaǵdaı­larda shamamen 2,5 myń áske­rı qyzmetshi tamaqtanady. Mon­sha-kir jýý qyzmeti de bar­lyq áske­rı qyzmetshini qamtıdy. Onyń ishin­­de, merzimdi qyzmettegi sar­bazdar, ás­kerı ýchılıshelerdiń kýr­santtary, respýblıkalyq áske­­rı mektepter men kadet kor­pý­sy­­nyń tárbıelenýshi­leri, son­daı-aq, jıyn ótý kezin­degi zapastaǵy áske­rı qyzmetshiler de bar. Al ásker­di ýaq­tyly janar-ja­ǵar­maı mate­rıal­darymen qam­t­ama­syz etýdiń mańyzy tip­ten zor. Jyl saıyn áskerı tehnıka­lar­­­ǵa shamamen 25 tonna benzın já­­ne dızel otyny, 23 tonnadan asa avıasııalyq kero­sın jet­ki­­zi­ledi. Odan basqa, otan­dyq ón­­­­dirý­­shilerden shamamen 1,5 ton­­na ártúrli kólik maılary men ar­­­naıy suıyqtyqtar satyp alynady.  Sondaı-aq, Qarýly Kúshterdi medı­sınalyq qamtamasyz etýdi aly­ńyz. Jyl saıyn áskerı-me­dı­­sına­lyq mekemelerde 60 myń­nan asa áskerı qyzmetshi men olar­dyń ot­ba­sy músheleri, áskerı zeınetker­ler stasıonarlyq jáne ambý­la­tor­lyq em qabyldaıdy. Shamamen 1,5 myń áskerı qyz­metshi men áskerı zeınetker shıpa­jaıda demalady. Oǵan qosa, ás­kerı gospıtaldarda em­deý­diń jańa ádisteri engizilýde. Áskerı-da­la­lyq medısına da damýda.  Munyń syrtynda áskerlerge za­manaýı jańa qarý-jaraq pen ás­ke­rı tehnıkany jetkizý boıyn­sha úz­dik­siz jumys, sondaı-aq, onyń teh­­­nı­ka­lyq jabdyqtalýy men jón­­­delýi júr­giziledi. Jyl sa­ıyn Qarý­ly Kúsh­terge 7 myń­ǵa deıin ár­túr­­li jańa qarý-ja­raq pen áskerı teh­­nıka, ıaǵnı, avıa­sııalyq tehnıka, ush­qysh­syz ushý apparattary, korabl­­der men katerler, zenıttik-zymy­ran ke­shen­­deri men áýe keńis­tigin ba­­­­qy­­laý quraldary, bron­dal­ǵan dóń­ge­­lek­­ti mashınalar, teh­nı­­­ka jáne tak­­tı­­kalyq baılanys qu­ral­­­dary, atys qarý-jaraǵy jáne t.b. aly­­nady. Odan basqa, ásker­ler qarý-jaraq­tyń tehnı­ka­lyq jaram­dy­­ly­­ǵyn saqtaý úshin oǵan qajetti qosal­qy bólshektermen qamtamasyz etile­di. Máselen, áskerı jóndeý oryn­­dary jyl saıyn 500-den asa artıl­­le­rııa­lyq qarýlardy, brondy tank­ti, avto­mobıldi jáne ózge de teh­nı­kany, 600-ge jýyq baı­lanys qural­dary men túrli tehnı­kany jóndeıdi.  Materıaldyq-tehnıkalyq qam­tamasyz etý qurylymdary Qa­zaq­­stan­nyń halyqaralyq mindet­te­melerine saı halyqara­lyq deń­geı­degi 100-ge jýyq oqý-jattyǵýdyń ótki­zilýin qam­tamasyz etedi. Máse­len, Qa­zaq­stannyń aýmaǵynda «Aıbalta» jáne «Qarataý» áskerı oqý-jat­tyǵýlary, onyń sheńberinde qu­ram­­dastyrylǵan tásilmen alys qa­shyq­tyqtarǵa qarý-jaraq jáne teh­nı­kamen áskerlerdi jap­paı al­mas­tyrý ótkizildi. Sondaı-aq, ózge mem­leketterdiń aýma­­ǵynda qazaq­stan­dyq bitim­ger­shilik kon­tın­gentpen «Dala qy­r­any», UQShU-ǵa múshe memleketter Qarý­ly Kúsh­teriniń «Myz­ǵymas baýyr­las­tyq» jáne «О́zara is-qımyl», ShYU múshe memleketteri Qarýly Kúsh­teriniń lańkestikke qarsy tobymen «Beıbit mıssııa» oqý-jattyǵýy, ha­lyq­aralyq armııa oıyndary, «Kadex» halyqaralyq qarý-jaraq pen áskerı-tehnıkalyq múlik kór­mesi ótkizildi.  Jalpy, armııamyzdy mate­rıal­dyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý boıynsha júrgizilip jatqan refor­ma barysy áskerlerdiń qajet­tilik­­terin ýaqtyly jáne jete qana­­ǵat­­­tandyrýǵa, qarý-jaraq pen ás­ke­rı tehnıkany jaýyn­ger­lik qol­daný­ǵa ázirlikte ustaýǵa, áske­­rı qyz­met­shilerdiń ómiri men den­­saý­ly­ǵyn saqtaýǵa, sondaı-aq, kólik-logıs­tı­kalyq qyzmetterdiń bar­lyq túrlerin kórsetýge múmkin­dik beredi.  – Materıaldyq-tehnıka­lyq qam­tamasyz etý júıesi men otan­dyq qorǵanys ónerká­sibi keshe­ni arasyndaǵy ózara qarym-qaty­nas aıasy qandaı?  – Armııany materıaldyq-teh­nı­kalyq qamtamasyz etýdiń jańa júıesi otandyq qorǵanys-óner­kásibi keshenimen retke keltirilgen, ıaǵnı ózara qarym-qaty­nasty odan ári turaqty damy­týǵa baǵyttalǵan. Son­dyq­­tan, mundaı ózara qarym-qaty­­nastyń baǵyty Qorǵanys mı­­nıstr­­liginiń qazaqstandyq qor­­ǵa­nys kásiporyndaryna beri­letin memlekettik qorǵanys tap­sy­rysyn iske asyrý júıesine negiz­del­gen. Osynyń sheńberinde jyl saıyn Qarýly Kúshter múddesine saı 600-den asa birlik qarý-jaraq pen áske­rı tehnıka shyǵarylsa, 400-den asa birl­ik áskerı tehnıka jóndelip, jańar­tylady. Odan basqa, otan­dyq kásip­oryndarmen 700-den asa bir­lik qosalqy ból­shekter, áske­rı maq­­sattaǵy qarý-jaraq pen te­h­nı­kaǵa qajetti agre­gattar jet­kiziledi.  Jalpy, qazirgi kezde Qorǵa­nys mınıstrligi múddeli mem­le­kettik or­gan­darmen jáne uıym­­darmen bir­le­se otyryp, mem­lekettik qorǵa­nys tap­­­syrysy aıasynda tıisti zań­na­ma­­ny jetil­dirý boıynsha jumys júrgizýde.  – Al atalǵan salaǵa qajetti mamandar daıyndaý qalaı júzege asyrylady?  – Materıaldyq-tehnıkalyq qam­tamasyz etý mamandaryn daıyndaý joǵary oqý orny­nan keıingi bilim berýdiń memle­ket­tik jalpy talap­taryna saı áskerı bilim berý baǵ­dar­la­ma­lary boıynsha áskerı oqý oryn­darynda júrgiziledi. Odan basqa, teorııalyq daıyndyqty je­til­dirý boıynsha materıaldyq-teh­­nı­­kalyq qamtamasyz etý júıe­si­niń basqarýshy quramyn kýrstyq daıyn­daýlar ótkiziledi. Bul olar­ǵa quramalar men bólim­derdi mate­­rıaldyq-tehnıkalyq qamta­masyz etýdi bilikti ári sapaly uıym­das­tyrýǵa múm­kin­dik beredi. Medı­sı­na­­lyq kadrlardy daıyndaý 2016 jyl­dan bastap áskerı-medı­sı­nalyq fakýltette júzege asy­ry­­lyp keledi. Sonymen qatar, Reseı Qorǵanys mınıstrliginiń Áskerı-medısınalyq akademııa­syn­da kýrsanttar men tyńdaý­shy­lar­dyń shaǵyn tobyn oqytý jal­ǵasý­da. Atalǵan bilim berý júıesi Qarý­ly Kúshterdi bas­qarý­dyń ártúrli deńgeıleri úshin materıal­dyq-teh­nıkalyq qamta­masyz etý­diń joǵary bilikti mamandaryn daıar­laýdy qam­tamasyz etedi.  – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»