Bitpeıtin maıdannyń jaýyngeri

Olar mektep qabyrǵasynan jańadan shyqqan 18-20 jastaǵy órimdeı jastar edi. Joǵary oqý ornyna túsip, maman atansaq, elimizge qyzmet etsek dep armandaıtyn. Alaıda, 1979-1989 jyldary aralyǵynda qazaq jerinen Aýǵanstanǵa soǵysqa attanǵan 22 myńǵa jýyq azamattyń kóbiniń asyl armanyn soǵys kúl-talqan etti. Ýyzdaı jastar qoldaryna qa­lam alyp, bilim izdeýdiń orny­na myltyq alyp, maıdanǵa at­tan­­dy. Solardyń qatarynda Ba­qythan Jazyqbaev ta Reseı, Ýkraına, Belarýs elderiniń jas­ta­rynan jasaqtalǵan 345 gvar­dııa­lyq áýe desanty áskerı bó­li­mine kelip tústi. Onyń keshegi qam­syz bozbala ómiri jan alyp, jan berisken maıdanǵa ulasty. О́mir men ólim betpe-bet kelgen osy soǵysta ol júzdegen maıdandas dostarynan aıyryldy. On jylǵa sozylǵan aýǵan so­ǵysynda Keńes Odaǵy boıynsha  14 myńnan astam adam qaza tapty, al Qazaqstannan at­tan­­ǵan 22 myń bozdaqtyń myńǵa jýyǵy oralmady, 21 adam habarsyz ketti, myńǵa jýyǵy soǵysta al­ǵan jaraqattarynyń áserinen dú­nıeden ótti. Ata-ana úshin órim­deı balasynyń temir tabytpen oralǵanyn kórýden ótken qa­siret bar ma? Qaıǵysy men qýa­nyshy ortaq maıdandas dostarynan aıyrylǵan sol kúnderdi eske alsa, Baqythan osy kúnge deıin júregi qan jylaıdy. Alaıda, týra sol kezeńde Baqythan da, onyń maıdandas qur­dastary da oǵan baǵa bere­tin sarapshy da saıasatshy da emes edi, olar tek buıryqqa baǵyn­a­tyn jaýyngerler bolatyn. Bul so­ǵy­styń mán-mańyzy jaıly El­ba­symyz N. Nazarbaev­tyń «Aý­ǵan soǵysynda qyrýar qar­jy shyǵyndadyq, myńdaǵan ómir qıyldy, báribir keńes ás­ke­­­rine bul eldi tastap shyǵýǵa tý­­­ra keldi. Halyq úshin budan as­­­qan qasiret bar ma?» – degen só­zi tarıhtyń aıtylmaǵan aq­tań­­­daǵynyń kómeski tustaryn aı­qyndaı túsedi. Soǵys ónerinen habarsyz boz­bala surapyl kúnderdi bas­tan keshe júrip shyńdaldy, erte eseı­di. Aýyrtpalyqqa toly kún­der ony ustamdylyqqa, adamı qa­sıetterdi joǵary qoıýǵa, «biri bá­ri úshin, bári biri úshin» deıtin yn­tymaqshyldyqqa úıretti. Umy­tyl­mas qasiretti izin qaldyrǵan so­ǵys bitip, eńbekke aralasqan soń da osy qasıetter, sol minez oǵan buljymas baǵdaryndaı bol­dy.  Soǵystan aman oralyp, táý­el­siz eldiń bolashaǵy úshin el ómi­riniń san salasynda jan aıamaı eńbek etip jatqan 10 myńǵa jý­yq ardagerdiń qatarynda Ba­qythan Jazyqbaev ta bar. Ol bú­ginde KEGOC kompanııasynyń ón­diristik aktıvterdi basqarý jó­nin­degi Basqarýshy dırektory, eli­mizdiń qurmetti energetıgi. Ol osy bıigine kúlkisiz kúnder men uı­qysyz túnderge toly eńbeginiń ar­qasynda jetti. Taǵdyr aldymen 18-20 jas­ta­ǵy jalyndap turǵan jigitke alapat maıdandy óz kózimen kórýge jaz­sa, elge oralyp shar bolattaı shyńdalǵan shaǵynda energetı­ka salasymen bite qaınasyp, atal­­mysh salanyń qyr-syryn meń­­ge­rýge jol ashty. Sóıtip, bal­a ke­zinen alǵan betinen taımaı­tyn tabandy Baqythan ón­di­ris­ti tómengi satydan bastap meń­ger­di, maı­talman maman atandy, is­tiń qyr-syryn biletin bilimdi bas­­qa­rýshy deńgeıine kóterilgen bi­­likti energetıkke aınaldy.  Onyń áýelgi mamandyǵy – eko­­nomıst. Almatydaǵy h­a­lyq sharýashylyǵy ınstıtý­tyn támamdady. KEGOC kom­panııasyna aýdıt bóliminiń bas­shysy bolyp ornalasqan ol bir jylǵa jýyq tájirıbe jı­naq­taǵan soń «Soltústik júı­e­ara­lyq elektr toraby» fılıaly dırektorynyń ekonomıkalyq má­seleleri j­ó­nin­degi orynbasa­ry mindetin atqarady. Keıin «Aqtóbe júıearalyq elektr to­ra­bynyń» dırektory boldy. Osy ýa­qyt aralyǵynda elimizdiń energetıka salasynda eń aýqymdy birinshi jańǵyrtý kezeńi iske asyryldy. Bul 2002-2014 jyldar aralyǵy bolatyn. Osynyń aıasynda qosalqy stansalardy, dıspecherlik jáne baqylaý júıelerin jańǵyrtý arqyly jabdyqtaýdyń senimdiligi men sapasy jaqsartyldy, elektr ener­gııasynyń kóterme saýda na­ryǵynyń turaqty jumys is­teýi úshin múmkindikter týǵyzý ar­qyly básekelestikti arttyrdy jáne paıdalaný shyǵyndary azaı­tyldy. Eń bastysy, KEGOC AQ kórsetetin qyzmetter kólemi ke­­ńeıtildi. Bylaı alyp qa­ra­ǵan­da, qyrýar sharýa atqa­ryl­­dy. Os­y­­laısha, Baqythan Ja­zyq­ba­- e­v­­tyń ómiri energetıka salasymen bite qaınasyp ketti. Jalpy, energetıkaǵa oǵan shyndap berilgen, bul salany búge-shigesine deıin jetik meń­gergen adam ǵana keledi. Se­bebi, Qazaqstan boıynsha je­li­­lerdiń boıynan elektr qýa­ty­nyń úzdiksiz aınalyp turýy – adam­nyń tirligine nár beretin aǵ­zasyndaǵy qan aınalymen pa­ra-par. Ár shańyraqta jana­tyn jaryqtan bastap, alyp ká­siporyndar men óndiris oshaq­ta­ryna jaryq jetkizýdi alsaq, mu­nyń barlyǵynyń artynda myń­daǵan adamdardyń, júzdegen ener­getıkterdiń eńbegi tur. Bul oraı­da, el ekonomıkasynyń damý­y­- na eleýli úles qosyp otyrǵan KEGOC kompanııasyndaǵy orasan ju­­mys­tyń belgili bir bóligin biz­diń keı­ipkerimiz atqaryp otyr­ǵa­nyn aı­ta ketken jón. Baqythan Medeǵalıulynyń aı­tý­ynsha, elimizdegi energetıka salasynyń basty operatory sanalatyn KEGOC ulttyq kom­p­anııasyna Qazaqstannyń eń myq­­ty degen, saıdyń tasyndaı irik­­telgen energetıkteri jı­naq­tal­ǵan. KEGOC kompanııasy elek­tr qýatyn óndirý-tuty­ný­­dy dıs­­pecherlendirý men teń­ge­rim­deý­­di, sondaı-aq, kórshi Reseı, О́z­bekstan, Qyrǵyzstan sekildi elderdiń energııa júıelerimen parallel jumysty qamtamasyz et­edi. Bylaısha aıtqanda, jylyna 365 kún jáne táýligine 24 saǵat boıy tutas memleket aý­ma­ǵyndaǵy energııa aǵyndaryn bas­qarady. Bul maqsatta kompanııa uzyndyǵy shamamen 25 myń sha­qyrymǵa sozylǵan joǵary voltti elektr jetkizý jelileri men 78 qosalqy stansadan tura­tyn Ulttyq elektr torabyn bas­qa­ryp, jelilik personaldar qys-jaz demeı tehnıkalyq qyzmet kór­setý men jóndeý jumystaryn júr­gizedi. KEGOC-tyń mindeti – jeliniń úzdiksiz jumys istep t­u­rýyn qamtamasyz etý jáne onyń mem­leket múddesi úshin ozyq deń­geı­de damýyna yqpal etý. Baqythan Medeǵalıuly óz jumysyna búkil bolmysymen be­rilgen. Ol qaı kezde bolsyn ózi­ne senip tapsyrylǵan úlken jaýapkershilikti tereń sezinip, isine adal bolýdan tanǵan emes. Ol bul saladaǵy komandırlerdiń biri bolsa da eńbekte qatardaǵy jaý­yngerdeı sergek ekeni baı­qa­­lady.  Onyń ústine bıyl KEGOC úshin mereıli jyl. 20 jyl degen az ýaqyt emes. Osy ýaqyt ara­ly­ǵynda KEGOC naryqtaǵy óz or­nyn aldy.  KEGOC kóptegen ınves­tı­sııalyq baǵdarlamalardy is­ke asy­­­rýda myqty tájirıbe jınaq­ta­­ǵan kompanııa. Máselen, qazirgi kez­de júzege asyryp jatqan «Sol­­­­tústik – Shyǵys – Ońtústik» jo­­­­­basynyń birinshi kezeńi 500 kV «Ekibastuz – Shúlbi GES (Semeı) – О́skemen» joǵary vo­l­ttyq jelilerin (ÁJ) saldy. Ony merziminen buryn aıaq­tap, energetıkterdiń atynan el Táýelsizdiginiń 25 jyldyq me­­reı­­toıyna jasaǵan syıy re­tin­­de kompanııa basshysy Ba­qyt­jan Qajıev Elbasyna arna­ıy baıan­­dap, iske qosqan bolatyn. En­­digi meje – atalmysh jo­­ba­­nyń ekinshi kezeńi – 500 kV «Shúl­bi GES (Semeı) – Aqtoǵaı – Tal­dyqorǵan – Alma» ÁJ sa­lý­dy aıaqtaý. Boljamdy mer­zimi – 2018 jyl. Aýqymdy is­ter atqarylýda. Búgingi tańda KEGOC-tyń balansyndaǵy qos­al­­­qy stansalardyń shamamen 80 paı­­yzy jańartylǵan.  Bul derekterdi biz Baqythan Ja­zyqbaevpen áńgime-dúken ba­­ry­synda estip bildik. Baı­qa­ǵa­nym, ol óz isin búge-shi­ge­si­ne deı­in jetik biledi. Qa­ǵazǵa úńil­mes­­ten derekterdi sap­ta tur­ǵan sol­­dattaı saqyl­da­typ otyr. On­yń jınaqy kelbeti men myq­pen she­gelengendeı ár só­zine qa­rap, maı­dan shebinde júr­gen jaý­yn­gerdi kórgendeı bol­dym. Tek bul joly ol soǵys ótin­­de emes, Má­ń­gilik El – Táý­el­­siz Qazaq­stan­­­nyń ekonomıka­syn kóterip, dáý­­letin arttyrý­shy sardarlar qa­­tarynda. Ol – eńbek atty bit­peı­­tin maı­dannyń jaý­yngeri.

Móldir Dúısekına