Bilim men ǵylym eshqashan óz qunyn tómendetpeıdi

Qazirgi álemniń kóshbastaýshysyna umty­la­tyn joǵary oqý oryndary eńbek nary­ǵy­nyń talaptaryna sáıkes, teorııa men táji­rı­beni qos órimde paıdalanýdy tańdaıdy. Ejel­gi akademııalyq bilim berý qazirgi óske­leń básekelestik jaǵdaıynda mamandar daıarlaýda qabiletsiz bolyp qaldy. Osy oraıda Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti bilim men ǵylymnyń túrli beıindi ınnovasııalyq ınfraqurylym jasaýdy negizgi maqsat etip, ǵylymı ınnovasııalyq ortalyqtar agrotehnoparkter jáne tehnopolıster quryp, óndi­ris pen ǵylymdy tyǵyz baıla­nystyrýda. Búgingi tańda ınnovasııalyq agrarlyq ǵy­lym men bilim agro­óndiristik ónerkásipti damytýda­ǵy negizgi faktor bolyp otyr. Al bilimdi de bilikti mamandar jańa tehnologııalar men ádister­di ıgerip, ári qoldana bilip, jańa ıdeıalardy sıntezdeıdi, olardy is jú­zinde ınnova­sııa­lyq orta deńgeıine jetkizedi. Agrarlyq salanyń mamandaryn daıarlaýda kásibı sheberligin keńeıtýde ǵylymı jáne bilim berý qyzmetin úılesimdi damytýda bizdiń ýnıversıtet ǵylymı izdenisterdiń ózektiligin óz bolashaǵy dep biledi. Búgingi bilikti ma­man­dardy daıarlaýǵa bilim men tájirıbe daǵ­dylarynyń qajettiligi ǵana emes, sonymen qatar álemdik damý tendensııasyn túsiný ós­ke­leń syrtqy ortany baǵdarlaı bilý jáne to­syn sheshimder qabyldaı alý bolyp tabylady. Taıaýda ǵana bolyp ótken «Innovasııalyq Qazaqstan - 2020» aıasynda ótken Almaty forýmynda jańa ınnovasııalyq saıasat sheń­berinde 5 negizgi basymdy sala belgilendi. Osy forýmda Memleket basshysy 2020 jyl­ǵa qaraı Qazaqstan ınnovasııalyq tıptegi memlekettiń barlyq belgileri men atrı­býttary bolý kerektigin atap ótti. Oǵan tıimdilikpen jetý úshin ınnovasııanyń ne ekenin dál túsiný qajet. Bul jańa tehnologııa ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalady jáne burynǵy tehnologııanyń sapasymen salys­tyrǵanda quny tómen bolady. Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti bilim berý, ǵylym jáne ınnovasııalyq ortadaǵy agrarlyq ındýstrııalyq damý, osy salada eldermen básekelestikke edáýir áser etetin negizgi oshaǵy bolyp tabylady. Ýnıversıtet ja­handyq konsorsıýmnyń múshesi retinde álemniń 300-den astam joǵary oqý oryn­daryn biriktiretin jáne Orta Azııadaǵy ag­rarlyq joǵary oqý oryndarynyń qyzmetin úılestirýshi rólin atqarady. Sonymen qatar Tempýs, Eramýs Mýndýs, Bolashaq, LOGO (LOGO), FET(FET) halyq­ara­lyq baǵdarlamalary arqyly akade­mııa­lyq jınaqtylyqty damytý boıynsha jáne ESTS kredıtterdi qaıta esepteý júıesin engizýde elimizdegi bazalyq joǵary oqý oryn­darynyń biri bolyp tabylady. Ýnıversıtettiń sapa menedjmenti júıe­si­niń ISO 9001:2008 halyqaralyq standartta­ryna jáne Ulttyq ınstıtýsıonaldy akkredıtteýge sáıkes joǵary sapada mamandar daıarlaý jáne basqarý júıesin jetildirý qaıta sertıfıkattalǵanyn dálel­deı­di. Qazirgi ýa­qytta taǵy da 20 bakalavrıattyń jáne ma­gıs­tra­týralyq bilim berý baǵdarla­malaryn halyqaralyq akkre­dı­tasııalaýǵa daıyndyq júrgi­zi­lýde. Naryq qajettiligine jáne jumys berý­shi­lerdiń pikirlerin eskere otyryp, klassı­fı­katorǵa mynadaı jańa mamandyqtar engizilgen: «Aýyl sharýashylyǵyn energııa qýaty­men qamtamasyz etý» jáne «О́simdikti qorǵaý men karantın». Bakalavrıattyń 12, magıs­tratýranyń – 16, PhD doktorantýranyń – 14 mamandyqtary boıynsha memlekettik jal­pyǵa mindetti bilim berý standarty jasaldy. 300-den astam oqý baǵdarlamalary jáne pán­derdiń elek­tıvtik katalogtary jasaldy. 200-den astam oqýlyqtar men oqý quraldary, on­yń ishinde 34 oqýlyq elimizdiń Bilim jáne ǵy­lym mı­nıs­trliginiń grıfimen shyǵaryldy. Ýnıversıtettiń «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda túrli mınıstrliktermen jáne vedomstvolarmen, ulttyq holdıngtermen, korporasııalarmen, iri kompanııalarmen, qoǵamdyq birlestiktermen tyǵyz baılanysta. Bul tájirıbe bitirýshilerdi jumysqa ornalastyrý máse­le­le­rin tıimdi sheshýge jáne baza praktı­kala­ryn keńeıtý men nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Sonyń nátıjesinde «Agrobilim» assosı­a­sııa­sy jáne Kishi akademııa agrarlyq bilim berý júıesinde aıtarlyqtaı jumystar atqarýda. Olar lıseı-kolledj-ýnıversıtet «ómir boıy oqýymen» prınsıpin júzege asyrýdy qam­tamasyz etedi. Qashyqtyqtan oqytý ortalyǵy barlyq bilim berý úderisterin aldyńǵy qatarly bilim berý resýrstary men tehnologııalaryna teń dárejede paıdalanýyna qol jetkizedi. Til ortalyǵy óziniń quramyna 3 mýltımedııalyq lıngafondyq kabınetin jáne oqytýshylar men bilim alýshylarǵa tildik daıyndyǵyn keńeıtýge zor múmkindikter jasaıdy. 2010-2014 jyldarǵa qabyldanǵan Qazaq­stan­nyń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý memlekettik baǵdarlamasy eli­miz­diń ekonomıkasyn jedel damytý jáne onyń eksporttyq áleýetin keńeıtýge baǵyttalǵan. Baǵdarlamada aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý men saqtaý, óndiristi dıversıfıkasııalaý, jeke kásipkerlikti damytý úshin jaǵ­daı jasaý jáne ınnovasııalyq tehnolo­gııany keńinen engizýdi damytý boıynsha birneshe keshendi is-sharalar qarastyrylǵan. Elimizdiń barlyq oblystarynda Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń 95 ınvestısııalyq joba baǵdarlamasyna qatysa otyryp, agrar­lyq beıindegi ǵylymı-zertteý ınnovasııa­lyq or­ta­lyǵynyń qyzmetin tıimdi júrgizýde QazUAÝ aýyl sharýashylyǵynyń damýyn jáne eli­miz­diń azyq-túlik qaýipsizdigin qam­ta­masyz etedi. Taıaýda Astanada ótken VII Dúnıejúzilik Islam ekonomıkalyq forýmynda ekonomıka salasyndaǵy negizgi taqyryptar qaraldy. Islam banki Qazaqstannyń fermerlik sha­rýa­shylyǵyn qoldaý jáne damytýǵa 10 mln. AQSh dollaryn bólýge sheshim qabyldady. Odan basqa túrli elderdiń kásipkerleri óz bıznesterin damytý máselelerin jáne elder men kompanııalardyń qarym-qatynasyn tal­qy­lady. Onyń ishinde jastar arasyndaǵy kásip­kerlikti damytýda tıimdi alǵysharttar jasaldy. Sóz retine qaraı aıta ketelik, Qa­zaqstandaǵy fermerlerdiń joǵary mektebi bizdiń ýnıversıtette ǵana bar. Ol Ekstensh júıesin belsendi damytýǵa, aýylsharýa­shy­lyq taýar óndirýshiler men fermerlerge keshendi aqparattyq, marketıngtik, quqyqtyq jáne konsýltasııalyq qyzmetterdi júzege asyrýǵa kómek kórsetedi. Fermerlerdiń jo­ǵary mektebi mamandardyń biliktiligin art­tyrý men daıarlaý baǵdarlamasynda fermerlik sharýashylyqtarda óndiristik-kásipkerlik qyzmettermen ǵylym jáne bilim berýdi tyǵyz ıntegrasııalaýyn qamtamasyz etedi. Ýnıversıtet agrarlyq ǵylymı-óndiristik konsorsıýmynyń qurylýynyń bastama jasap, agrarlyq sala úshin kadrlar daıarlaýdy júzege asyratyn kóptegen ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen, joǵary oqý oryndarymen jáne kolledjdermen tyǵyz baılanys ornat­ty. Bular óz kezeginde patentterdi, qorǵalǵan dıssertasııalardy jáne ǵylymı-zertteý ju­mystaryn qarjylandyryp, olardy ulǵaı­týǵa múmkindik berdi. Solardyń bazasynda ǵylymı ıdeıalardy jáne bıznes-qurylymdar arqyly ınnovasııalyq qyzmetti júzege asy­rýda kommersıalızasııalaý modeli jasaldy. 2010 jyldyń qarasha aıynda Elbasy N.Á.Nazarbaev bizdiń ýnıversıtettiń bilim berý men ǵylym salasyndaǵy jetistiktermen jan-jaqty tanysyp, aýylsharýashylyq ón­dirisine ǵylymı jetistikterdi endirý jáne ǵylymı-pedagogıkalyq kadrlardyń ınnova­sııa­lyq qyz­met­tegi deńgeıin joǵary atap ót­ti. Mundaı úlken baǵa ýnıversıtettiń zert­teý­shilik már­te­besine tabysqa jetýine jańa maq­sattar men mindetter qoıdy jáne elim­iz­diń agrarlyq salasynyń jańa ıntellek­tý­al­dy mamandar býynynyń qalyptasýyna naqty kómegin tıgizdi. Aldaǵy ýaqytta biz osy senim údesinen shyǵý úshin bar kúsh-jigerimizdi jumsaýdamyz. Tilektes ESPOLOV, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń rektory, QR UǴA akademıgi. Almaty.