Ult densaýlyǵyn saqtaý – uly is

Kez kelgen memlekettiń basty baılyǵy – adam. О́ıtkeni, basqa baılyqtardyń bar­lyǵy tek qana adamǵa qyzmet etedi. Jam­byl oblystyq densaýlyq saqtaý basqar­masynyń bastyǵy Jandos Qýanyshbekuly Nadırov te osy oıdy ustanǵan azamat. Bilikti, bilimdi jáne jas kadr oblys tur­ǵyndarynyń densaýlyǵyna, onyń ishinde ana men bala ómirine jaýapty mindetti qalaı atqaryp otyr? Bizdiń suhbatymyzdyń bas­ty maqsaty, mine, osy boldy. – Halyq densaýlyǵyn saqtaý, onyń ishinde, ana men bala densaýlyǵyna ýaqap bolý – memleket saıasatynyń ba­sym baǵyttarynyń biri. Bul turǵyda el Úkimeti aıanyp otyrǵan joq. Biraq keıbir pikir «densaýlyq salasyna qy­rýar qarjy bólingenimen, aýrýlardy emdeý, adam ómirine qaýipti jaǵdaılar­dyń aldyn alý jumysy oıdaǵydaı emes» degenge saıady. Buǵan siz ne deısiz? Oblysta halyq densaýlyǵyn saq­taý jáne ana men bala ólimin boldyr­maý maqsatynda atqarylyp jatqan naq­ty is-sharalar týraly aıta alasyz ba? – Qarjy týraly naqty aıtatyn bolsam, bıyl densaýlyq saqtaý salasyna 18,7 mlrd. teńge qarastyryldy. Onyń ishinde ana men balanyń densaýlyǵyn qor­ǵaý maqsatyna 760,2 mln. teńge bó­lindi. Bul soma bólingen barlyq qarjy­nyń 4,1 paıyzyn quraıdy. Biz ústimizdegi jyldyń 4 aıynda qarastyrylǵan qarjy­nyń 165,0 mln.teńgesin, ıaǵnı 22 paıyzyn ıgerdik. Al ana men bala densaýlyǵyna keletin bolsaq, búginde olarǵa medısınalyq kó­mek kórsetý úshin oblys boıynsha 215 akýsher-gınekolog dáriger, 32 neonatolog, 333 pedıatr qyzmet atqarady. – Bul az ba, kóp pe? – Az, óıtkeni búgingi kúni oblysqa 16 akýsher-gınekolog, 5 neonatolog, 64 pe­dıatr jetispeıdi. – Oblystaǵy emdeý, aldyn alý mekemeleriniń zamanaýı medısınalyq qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilýi qandaı? – Ústimizdegi jyldyń alǵashqy toqsa­nynda barlyq emdeý, aldyn alý mekeme­le­riniń medısınalyq qural-jabdyqtar­men qamtamasyz etilýi 36,8 paıyzdy qu­rady. Onyń ishinde oblystyq perınataldyq ortalyǵy – 61,2, qalalyq perınataldyq ortalyǵy – 50,2, oblystyq balalar aýrý­hanasy – 58,2 jáne qalalyq balalar aýrý­hanasy 38,3 paıyzǵa jabdyqtalǵan. Qural-jabdyqtary jetkiliksiz aýdandar da bar. Mysaly, Moıynqum aýdany – 11,5, T.Rysqulov – 19,4, Baızaq aýdany – 24,1, Jýaly aýdany – 24,5 jáne Talas aýdany – 27,6 paıyz ǵana zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. – Aıtýyńyz boıynsha, densaýlyq saqtaý salasyna bólingen qarjy kó­lemi az emes sııaqty. Endigi másele osy qarjyny tıimdi ıgerý úshin qandaı jumystar atqarylýda? – Eń bastysy, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy oblys ákimdigimen birlese otyryp, ana men bala ólimin azaıtý maqsatynda birqatar is-sharalardy júze­ge asyrýda. Birinshiden, ústimizdegi jylǵa arnalǵan is-sharalar jospary bekitilip, onyń oryndalýy qatań baqylaýǵa al­yndy. Sodan keıin oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynda, Taraz qalasy men aýdandarda ana men bala óliminiń aldyn-alý boıynsha shtab otyrystary ótki­zi­lý­de. Qa­la men aýdan ortalyqtarynda jáne aý­yl­dyq jerlerde qaýipti toptaǵy júkti áıel­derdiń esebi alynyp, monıtorıng júr­­gizilýde. Oblys boıynsha júkti áı­el­der men nárestelerge kórsetiletin perınatal­dyq kómekti aımaqtandyrý máse­le­si de she­shildi. Ár aýdanǵa oblystyq jáne qala­lyq emdeý jáne aldyn alý meke­meleriniń basshylary ókil retinde bekitildi. Olar aı saıyn Talas, Moıynqum, T. Rysqulov, Shý, Qordaı, Merki, Sarysý aýdandaryna is- saparǵa shyǵyp, tıisti tájirıbelik kómek­ter kórsetýde. Bıyldan bastap oblystyq perınataldyq ortaly­ǵyn­da «Júkti áıel­der tirkelimi» baǵdar­la­ma­lyq kesheni ju­mys istep, 9688 júkti áıel esepke alynyp, júktiliktiń aıaqta­lýy­na deıin baqylaý júr­gizildi. Al qaýip­ti toptaǵy júkti jáne bosanǵan áıelder kún­delikti monıtorıng boıynsha qadaǵalanyp otyr. – Osylardy naqty mysaldarmen aıtyp bere alasyz ba? – Aǵymdaǵy jyldyń 4 aıynda ob­lysymyzda 25 júkti jáne bosanǵan áıel­derdiń jaǵdaıy óte qaýipti boldy, onyń 21 (84%) aman esen bosanyp, úılerine shyǵaryldy. Aldyn ala bekitilgen jospar boıynsha – 9688 júkti analar men bes jasqa deıingi 7538 bala tegin dári-dár­mekpen qamtamasyz etildi. Bıyl bes jasqa deıingi aýrý balalardy tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý úshin 35 701,0 myń teńge qarastyryldy. Búginde onyń 32,8 paıyzy ıgerildi. Júkti áıelderdi temir jáne ıod­quramdy dári-dármektermen qam­tamasyz etý úshin de jumys atqary­lyp jatyr. On segiz jasqa deıingi balalarǵa pro­fılaktıkalyq-medısınalyq tekserý, áıel­­derdiń jatyr moıynshaǵynyń, emshek beziniń qaterli isigin anyqtaýǵa skrınıngtik tekserýler júrgizilýde. Ústimizdegi jyldyń 3 aıynda josparlanǵan 18 jasqa deıingi 325022 balanyń 71450 (21,9%) pro­fılaktıkalyq medısınalyq tekserýden ótkizilip, 17087 (23,9%) aýrý anyq­tal­dy, sonyń 8810 (51,5 %) saýyqty­ryl­dy, dıspanserlik esepke 10363 (14,5%) al­yndy. Al osy aılarda jatyr moıyn­shaǵynyń qaterli isigin anyqtaýǵa jos­par­lanǵan 27763 áıelderdiń 7036 (25,3 paıyz) tekserýden ótip, 730 (10,4 paıyz) aýrý anyqtaldy, sonyń 210 (28,2 paıyzy) saýyqtyryldy, dıspanserlik esepke 700 (%) alyndy. Emshek beziniń qaterli isigin anyqtaýǵa josparlanǵan 23252 áıelder­diń 4367 (18,8 %) tekserýden ótip, 419 (9,6 %) aýrý anyqtaldy, sonyń 191 (45,6 %) saýyqtyryldy, dıspanserlik esepke 314 (7,2 %) alyndy. – Jańarǵan zaman, órkendegen tehnologııa qaı salada da tereń bilim men úzdiksiz izdenisti qajet etýde. Medısına qyzmetkerleriniń bilimi men tájirı­be­sin úzdiksiz damytý úshin qandaı is-sha­ra­lar uıymdastyrylýda? – Ana men balaǵa medısınalyq kómek beretin qyzmetkerlerdiń bilimin arttyrý úshin oblystyq perınataldyq ortalyǵy negizinde oqytý uıymdastyrylyp, 289 maman, onyń ishinde akýsher-gınekolog dá­ri­gerler, neonatologtar, akýsherler men nárestelerge kútim jasaıtyn medbıkeler bilimin jetildirdi. Oblystyq balalar aýrýhanasy negizinde de oqytý ortalyǵy ashyldy, onda 590 medısınalyq qyzmet­ker­ler oqytyldy. Qazirgi kezde oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń eki ma­many Astana qalasynda ekstragenıtal­dyq júktilikten tys aýrýlary bar áıel­derdi baqylaý sıkly boıynsha dáris alýda. Sonymen birge oblys boıynsha 80 dá­riger-terapevtti oqytýǵa 1 mln. teńge qarajat qarastyryldy. Bul kórsetkishter ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 1 esege asyp otyr. – Elimizdiń densaýlyq saqtaý sa­la­syn damytý maqsatynda «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske asyrý qolǵa alynyp jatqany belgili. Bul baǵytta qandaı jumystar bar? – Memlekettik áleýmettik tapsyrys negizinde aldyn ala emdeý jáne áleý­met­tik-psıhologııalyq kómek kórsetý úshin ob­lysymyzda 5 otbasylyq densaýlyq or­ta­lyǵynyń bólimsheleri, 1 jastar orta­ly­ǵy quryldy. Úkimettik emes uıymdar­men birlese otyryp alǵashqy medısı­na­lyq áleý­mettik kómektiń úlgisi qarastyryldy. Salmaǵy az, álsiz náresteni arnaıy kútý men jańa týǵan náresteler hırýr­gııa­syn damytý úshin 5 mamandy Izraılde oqytýǵa qajetti qujattar daıyn­da­lý­da. Emdeý men aldyn alý mekemelerinde zamanaýı tıimdi perınataldyq tehnologııalar odan ári qaraı engizilýde, onyń ishinde tuqym qýalaıtyn aýrýlardy jáne týa bitken kemistikterdi bosanǵanǵa deıingi anyqtaý sapasy únemi qatań baqylaýda. Endi balalarǵa pnevmokokktyq aýrýǵa qarsy egý júrgiziledi. Bul shara balalar­dyń ólimin 20 paıyzǵa tómendetýi múmkin. – Degenmen, áńgimemizdiń basyndaǵy saýalǵa qaıta oralsaq: oblysta ishinara bolsa da oryn alǵan ana men bala óliminiń sebep-saldaryn anyqtap, oǵan tikeleı jaýap berýge tıisti medısına qyzmetkerlerine naqty is-shara qol­dan­dyńyzdar ma? – О́mir bar jerde, ókinishke qaraı, ólim de bar. Dárigerlerdiń basty mindeti – mine, osy ólimdi, onyń ishinde ana men bala ólimin boldyrmaý nemese meılinshe azaıtýǵa at salysý. Biraq soǵan qara­mas­tan, oblysymyzda ana men bala ólimi or­yn alyp otyr. Mysaly, ústimizdegi jyldyń 4 aı­yn­da oblysta ana óliminiń 4 oqıǵasy tirkeldi, al ótken jyldyń dál osy kezeńinde 6 ana ólimi bolǵan. Sondaı-aq, ústimizdegi jyldyń 4 aıynda oblysta 1 jasqa deıingi 137 bala shetinedi. О́tken jyly 155 náreste shetinegen. Iаǵnı, jyl ótken saıyn ana men bala ólimi sál de bolsa azaıyp keledi. О́kinishke qaraı, Sarysý, Talas, Jam­byl jáne T. Rysqulov aýdandarynda ná­res­te óliminiń kórsetkishi byltyrǵy jyl­dyń osy kezeńimen salystyrǵanda ósip otyr. Bala ólimine perınataldyq kezeń­de­gi keıbir jaǵdaılar, týa bitti kemistikter, tynys alý aýrýlary jáne jazataıym oqıǵalar men juqpaly aýrýlar sebep bolýda. Sondaı-aq, nárestelerdiń 1 jasqa deıingi ólimine analardyń densaýly­ǵy­nyń nasharlyǵy, alǵashqy medısınalyq sa­nıtarlyq kómek kórsetý deńgeıiniń tó­men­digi jáne júkti áıelder men náres­teler kútiminiń jetkiliksizdigi, bosanýǵa kómek beretin mekemelerde jańa týǵan­darǵa kútim jasaýdyń álsizdigi sebep bolýda. – Bul problemalardan aldaǵy ýa­qytta qolǵa alatyn qandaı mindetterdi kórip otyrsyz? – Búgingi kúni oblysta bosanýǵa kómek berý jáne balalar mekemelerinde neo­na­to­logtardyń, akýsher-gınekologtardyń, anes­tezıolog-reanımatologtardyń, ýchaskelik dáriger pedıatrlardyń, terapevt­ter­diń tapshylyǵy oryn alyp otyr. Sony­men birge, ana men bala ólimin azaıtý boıyn­sha shuǵyl sharalar qoldaný úshin aýdan­dyq shtabtardyń jumysy jetkiliksiz. Halyq arasynda emhanalar deń­geı­in­de aýrýlardyń aldyn alý, otbasyn josparlaý, reprodýktıvtik densaýlyqty qor­ǵaý, sonyń ishinde jastar arasynda sanı­tarlyq aǵartý jumysy jetkiliksiz. Bo­sanýǵa kómek berý jáne balalar mekemelerin zamanaýı qural-jabdyqtarmen qam­ta­masyz etý mardymsyz. Bosanýǵa kómek berý men balalar aýrýhanalaryna jańa tehnologııalardy engizý barysynda baıaý­lyq bar. Mine, osynyń bárin durys jolǵa qoıý oblystyq densaýlyq saqtaý sala­sy­nyń basty mindeti. Atap aıtsam, oblys­tyq densaýlyq saqtaý basqarmasy aýdan ákimderimen birlese otyryp aýdandar men aýyldarǵa bilikti mamandardy tartýdyń jolyn qarastyrmaqshy. Júk­ti­likke absolıýttik qarsy kórsetilimderi bar júkti áıelderge kún saıynǵy monıtorıngti qa­tań baqylaýdy kúsheıtý. Bosa­ný­ǵa kómek beretin jáne balalardy emdeý mekemelerin qajetti qural-jabdyq­tar­men qamta­ma­syz etýdi 70-80% jetkizý. Sóıtip, tıimdi tehnologııalardy engizýdi odan ary jal­ǵastyra otyryp, analardy bosanýǵa deıingi qadaǵalaýdy, ana sútimen emizýdi, bala aýrýlaryn yqpaldastyra emdeýdi utymdy úılestirmekpiz. – Ana men bala ólimine baılanysty medısına qyzmetkerleri ákimshilik ja­zaǵa tartyldy ma? – Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń me­dısınalyq jáne farmasevtıkalyq qyz­­met­terdiń sapasyna baqylaý jónindegi komıtetiniń oblysy boıynsha táýelsiz sa­rapshylary saraptama júrgizdi. Ol oblys ákiminiń orynbasarynyń qatysýymen ana men bala ólimin azaıtý jónindegi shtabta talqylandy. Sóıtip, ana ólimine jol bergen Shý qalasy qalalyq aýrýhanasynyń, Shý aýdanyndaǵy ortalyq aýdandyq aýrý­hana­sy­nyń bas dárigerlerine, olardyń or­yn­ba­sarlaryna jáne №4 qalalyq em­hananyń bas dárigeriniń orynba­sarla­ry­na sógis ja­rııalandy. Sonymen qatar, Shý qalasy qa­lalyq aýrýhanasynyń jáne ob­lystyq aýrý­hananyń 3 bólim meńgerýshi­le­ri qyz­met­­­terinen bosatyldy. Medısına sala­syn­daǵy tártip pen emdeý jáne aldyn alý ju­mystarynyń nátıjesinde búginde oblys boıynsha ana ólimi 1,5 esege azaıyp, ná­resteniń shetineýi 12,7 paı­yzǵa tómendedi. – Halyq densaýlyǵyn saqtaý jo­lyn­­da­ǵy qıyn da qarbalas jumysta­ry­ńyzǵa tek qana tabys tileımiz. Elimizdegi bar­lyq ana men bala aman bolsyn! Áńgimelesken Kósemáli SÁTTIBAIULY. Taraz.