Qory mol kenish – serpindi joba

Hromtaý  aýdany – tabıǵı qazba baılyqtarǵa baı óńir. Hrom óndi­rýden dúnıe júzinde aldyńǵy oryndardy ıelenetin bul óńirde sońǵy bes-alty jylda  jańa ón­diris orny -  Kóktaý  mys  kombı­naty ashylyp, jyl saıyn mys jáne myrysh óndirýdi arttyryp keledi. Jaqynda munda «Prıorskoe» kenishi paıdalanýǵa berildi. Jylyna 1,5 mln. tonna mys- my­rysh  keni óndiriletin bul kenish­ti ıgerýge 16645,5 mln. teńge ınvestısııa salynypty. Indýstrııalandyrý kartasy baǵ­darlamasy aıasynda júzege asy­rylǵan  bul joba  «Aqtóbe mys kompanııasy» JShS-niń jumysyna anaǵurlym serpin bermek.  Ashyq ádispen  mys-myrysh keni  óndiri­le­tin kenishtiń  jalpy qory 36,8 mıllıon tonna quraıdy.  Onyń 376,9 myń tonnasy mys, al, 142 7 myń tonnasy myrysh keni bolyp tabylady. Osy kenishti ıgerý jumystaryn júrgizgen «Kopper Tehnolodjı» JShS-niń bas dırektory Anatolıı Leshýkovtyń aıtýynsha, kenishtiń karerinde  arshý jumystary  qar­qyndy júrgizilgen.  Kenishtiń te­reńdigi 40 metrge jetkende negizgi ken óndirýge qol jetkizilip otyr. Ashyq ádispen ken óndirý 200 metr tereńdikke deıin júrgizilip, odan ári bul jumys shahtalyq ádispen júzege asyrylatyn bolady. Ke­nish­tiń jyldyq ónimdiligi 1,5 mıllıon tonna mys-myrysh kenin óndirýge múmkindik beredi. Kenishte óndiriletin kenniń quramyndaǵy mys 1,5 paıyz, myrysh 3,5 paıyz bolady. Aýmaǵy atshaptyrym kenishtiń qazanshuńqyrdaǵy  ken tıelip jat­qan  júk mashınalary joǵarydan qaraǵanda sirińkeniń qorabyndaı bolǵanymen janyńa kelgende  alyp­tyǵymen tań qaldyrady.  Jańa­dan ashylǵan kenishten taza kendi tıep alyp «Aqtóbe mys kompanııasy» JShS-niń baıytý fabrıkasyna jol tartqan Amerıkanyń «Caterpillar» júk mashınasyn júrgizýshi Aman­dyq Saǵyntaevtyń tarıhı sátte ózine kórsetilgen qurmetke dán rıza ekeni kóterińki kóńilinen ańǵa­rylady.  Júk kóterimdiligi 100 ton­nalyq alyp avtokólikti urshyq­sha úıirip júrgender kileń qazaq jigitteri. Onyń áriptesi júrgizýshi Qajymuqan Ermaǵambetovtiń osyn­da eńbek etkeninine alty jylǵa jýyq ýaqyt bolypty. Kezinde «BelAZ» aıdaǵan ol  «Caterpillar»  ma­shınasyn júrgizýge arnaıy kýrs­tan oqyp, mamandanypty. Kenishte on bes kúndik vahtalyq ádispen jumys isteıdi eken.  Aıy­na 140 myń teńge shamasynda eńbekaqy alatyn kórinedi.  Qazir munda ken tasymaldaýda  osyndaı amerıkalyq 21 alyp mashına ju­mys isteıdi. «Kopper Tehnolodjı» JShS-niń tehnıkalyq dırektory Talǵat Orazǵalıevtiń aıtýynsha, qazir «Prıorskoe» ashyq kenishinde  Japonııa, Amerıka, Germanııa, Qytaı tehnıkalary paıdalanyla­dy. Munda kún saıyn 120 adam eńbek etedi. Kenishte jumys isteıtinderdiń 80 paıyzy jergilikti turǵyndar . – Turmystyq jaǵdaıymyz jaq­sy. Úsh mezgil tegin tamaqtanamyz. Jaıly jataqhanada demalamyz.  Seriktestik aldaǵy aıda jalaqyny taǵy kóteremiz dep otyr. Osyndaı óndiris oryndarynyń kóptep ashylýy elimizdiń ekonomıkalyq qýatyn arttyra túsedi, – deıdi ol. Kásiporyn basshylary osynda óndiristik tájirıbeden ótip júrgen Qudaıbergen Jubanov atyndaǵy Aqtóbe memleketik ýnıversıte­tiniń ınjener-tehnıkalyq fakýl­te­tiniń paıdaly qazbalar maman­dyǵy boıynsha bilim alyp jatqan  bir top stýdentin bizdiń bolashaq mamandarymyz dedi rızashylyq­pen. Tájirıbeden ótýshi Aıdyn Do­sanovtyń málimdeýinshe, olarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan,  alǵan bilimdi óndiriste tolyqtyrýǵa osyn­daǵy mamandar  aqyl-keńesterin berip, balapan qyrandaı baýlýda. Kásiporyndarǵa jumysshylardy qabyldaýda hromtaýlyqtarǵa, qa­la berdi Aqtóbe oblysynyń turǵyndaryna basymdyq beriletin kórinedi. Qazir  seriktestikte 500 adam eńbek etedi. Kenishten óndirilgen ken «Aq­tóbe mys kompanııasy» JShS-niń №1 jáne №2 baıytý fabrıka­laryna jetkiziledi. Jylyna 2,5 mıllıon tonna mys óńdeıtin №1 baıytý fabrıkasy «Oktıabrdiń 50 jyldyǵy» kenishiniń mys kenin óńdeýge negizdelgen. № 2 óńdeý fabrıkasynyń óndiristik qýaty qazir 5 mıllıon tonna ken óńdeýge múkindik beredi. Aldaǵy jyly «Lımannoe» jáne «Qun­dyzdy» ken oryndaryn ıgerý kózdelýde. Soǵan baılanysty eki fabrıkany da qaıta jaraqtan­dyrý josparlanýda. Sol kezde №  2 óńdeý fabrıkasy 6 mıllıon mys-myrysh konsentratyn óń­deıtin bolady. Mamandardyń málimdeýinshe, taıaý jyldary júzege asyrylatyn jobalar mys óndirýdi 15 paıyz, myrysh ón­dirýdi 20-40 paıyz arttyrýǵa múmkindik beredi dep kútilýde. Jalpy óńdelgen mys Reseı­diń Qarabas mys zaýytyna, my­rysh Chelıabi zaýytyna, sondaı-aq Qytaıǵa jóneltiledi.  Sebebi, munda óndiriletin  kenniń qura­mynda kúkirti kóp. Al, elimizdegi zaýyttar mundaı kendi uqsata almaıtyn kórinedi. 2004 jyldan beri Hromtaý aýdanynda jumys jasap jatqan «Reseı mys kompanııasy» aksıonerlik qoǵamyna qarasty kásip­oryndar aýdandaǵy bes mys-myrysh kenishterin keshendi ıgerip keledi. Paıdalanýǵa berilip otyrǵan «Prıorskoe» kenishi osyndaı  ıgilikti istiń naqty dáleli bolmaq. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.