Aglomerasııa jelisindegi jumys astanalyq oblysqa úlken jaýapkershilik júkteıdi

El táýelsizdigi Aqmola oblysyn tarıhı ól­shem­degi aıryqsha ózgeristerge bastady. Tuń­ǵysh Prezıdentimiz N.Nazarbaevtyń bastama­symen boı kótergen jańa baıtaǵymyz –  álemdi tań­qal­dyr­ǵan Astana qalasy oblys aýma­ǵyn­da orna­las­qan. Eńseli elordaǵa enshi qaldyryp, ózi Kók­she­­taýǵa qonys tepkende ob­lys moı­nyn­daǵy jaýapkershilik eselep arta tús­ti. Belgilengen bıik mejeler údemeli qoz­ǵa­lys ústindegi qoǵamy­myz­dyń sóz qoryna «As­tananyń aglo­merasııalyq beldeýi» uǵy­myn qosty. Biz oblys ákimi Sergeı Dıachenkony áńgimege shaqyryp, alǵa qoıylǵan min­det-maq­sat­tar men atqa­rylyp jatqan j­u­mys­tar jaıly áńgimelep berýin ótingen edik. – Sergeı Aleksandrovıch, Astana megapolısi kún sanap ósip keledi desek artyq emes. Bul oblysqa qosymsha ári kúrdeli mindetter júkteıdi. JaHandyq qala qurylysynyń úlgisi sanalatyn Astananyń aınalasyndaǵy aýyldar men eldi mekenderdi keshendi damytý mem­lekettik mańyzdaǵy máselege aı­nal­dy. Osy rette aglomerasııanyń aýqymy týraly ne aıtar edińiz? – Respýblıka Úkimeti 1999 jyldyń sá­ýi­rindegi qaýlysymen qalaǵa irgeles aı­maq­tyń aýmaǵyn, qazir aıtylyp júrgenin­deı, Astananyń aglomerasııalyq beldeýin aı­qyn­dady. Oǵan oblysymyzdyń Arsha­ly, Se­lınograd jáne Shortandy aýdan­darynyń jekelegen bóligi engizilgen. Ol Astanadan 30 shyqyrymdyq sheńberdegi 20 aýyldy, be­ketter men kentti qamtıdy. Qa­la ma­ńyn­daǵy aımaqtyń jalpy kólemi 256,5 myń gektar. Ondaǵy úı­lesimdi damý­dy qamta­ma­syz etý Aqmola oblysyna úlken jaýapkershilik júkteıtini belgili. Máselen, búgingi kúni aglome­ra­sııa­lyq aımaq turǵynda­ry­nyń sany eki eseden astam ósse, keıbir aýyldardaǵy kórsetkish odan da joǵary. Soǵan qara­mas­tan, olardyń kópshiligi Astana qalasynda jumys istep, nápaqa taýyp júr. Salmaqty máseleniń taǵy biri aýyl qurylysy men turmysynyń Astananyń sán-saltanatyna selkeý túsirmeýinde der edik. Alǵashqy kún­derden bastap oblys basshylyǵy, múm­kindigine qaraı, turǵyn úı jáne áleý­met­tik nysandar qurylysyn júrgizý, ınje­ner­lik-kommýnıkasııalyq, kó­­lik ınfra­qu­ry­lymyn qamtamasyz etý sı­ıaq­ty ózekti mindettermen aınalysýda. Bul oraıda, mem­leket tarapynan kórsetilip jat­qan kómek-qoldaý ıgi isterge serpin ber­genin bó­lektep aıtqym keledi. – О́tken jyldyń 5 tamyzynda memleket basshysy N.Nazarbaev Aqmol aýy­lyna ádeıi kelip, ony aglom­e­ra­sııa­lyq qozǵalystyń úlgi tiregine aınal­dyrýdy tapsyrǵan edi. Qazirgi jaǵdaı, shyn má­ninde, solaı dep aıtýǵa keledi me? – Prezıdent saparyn aglomerasııa aý­qy­myn keńitken betburysty qadam dep sanaımyz. Nursultan Ábishulynyń tikeleı tapsyrmasymen Úkimet 2010 jylǵy 30 qarashada Astana qalasyna irgeles eldi-mekenderdiń áleýmettik-ekonomıkalyq da­mýynyń 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn bekitti. Keń kólemdi joba atalǵan 20 aýyldaǵy damý úrdisine 40,4 mıllıard teńge qarjy jumyldyrýdy kóz­deıdi. Onyń 4,3 mıllıardy jergilikti bıýd­jettiń qarajaty. Selınograd aýdanynyń Astanadaǵy Kók­taldan kóshken turǵyndary jańa ákim­shi­lik ortalyǵyndaǵy ıgilikti ózgeristerge dán rıza. Byltyr aýdan ortalyǵy ın­fra­qurylymyn damytýdyń birinshi kezektegi jobalary jedel qarqynmen júzege asy­ryldy. Bul maqsatqa jergilikti bıýdjettiń 67,3 mıllıon teńgesin qosyp eseptegende 455,5 mıllıon teńge qarjy jaratyldy. О́tken jylǵy 1 qazanda, merziminen bir aı buryn, Aqmol turǵyndary turaqty ári sa­paly aýyz sýmen qamtamasyz etildi. Qazir munda táýligine 1,5 myń tekshe metr sý kelip turady. Buǵan deıin ol 700 tekshe metr kóleminde bolyp, ár aýlaǵa kezegimen bosatylatyn. Jalpy, «Jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda Aqmol aýylynyń sý júıelerin kúrdeli jóndeýge 120 mıllıon teńge bó­linip, túgel ıgerildi. Sondaı-aq, bıýdjetten tys qarjylar esebinen 40 kóshege sham­dar ornatylyp, aýlaaralyq joldar jóndeldi. Uly Otan soǵysynda qaza bol­ǵandar eskertkishi men ortalyq alań, «ALJIR» lagerinde azap shekkender kesheni kórkeıtilip, baqtar men saıajoldar tár­tip­ke keltirildi. Elbasy tapsyrmasyna sáı­kes, Astanaǵa seriktes kentte 250 oryndyq aýrýhana men emhana, qýatty jylý qa­zan­dyǵy, memlekettik-jekemenshiktik áriptes­tik negizindegi qoǵamdyq monsha jáne sport­tyq-saýyqtyrý kesheni paıdalanýǵa qosylady. Qazirdiń ózinde ekonomıkalyq, áleýmettik sıpattaǵy jańa jeti ǵımarat aýyl kórkin asha tústi. Al, memlekettik «Ba­lapan» baǵdarlamasynyń tuńǵysh ny­sany –  320 oryndyq balalar baqshasy aýdan ortalyǵy turǵyndarynyń búgingi su­ra­nysyn tolyq qamtamasyz etedi. Túıin­dep aıtqanda, Astana irgesindegi Aqmol úlgisi ózge aýyldardy da alǵa jeteleıtini anyq. – Aqmoldaǵy ıgi isterge ózimiz de kýá bolyp, gazetimizde qýanysh habarlaryn taratýdamyz. Áıtkenmen, oqyrman­da­ry­­myzdy aglomerasııanyń basqa da bý­yndaryndaǵy josparly jumystar ba­ry­sy qyzyqtyratyny belgili. – Alda aýqymdy jumystar bar. Belgilengen keshendi jospar boıynsha 10 eldi mekenge sý júıeleri tartylyp, qaıta jab­dyq­talady, 15 aýylda 848 shaqyrymdyq el­ektr­ qýatymen qamtamasyz etý jelisi men ony taratý stansalary salynady. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, Aqmolda q­a­zandyq pen jylý jelileriniń iri jobasy atqarylyp, 20 eldi mekendegi 200 shaqy­rymdyq negizgi joldar jóndeledi. Onyń syrtynda, jańa 10 balalar baqshasy, 6 orta mektep, densaýlyq saqtaý mekemesiniń 17 nysany el ıgiligine beriledi. Jos­par­lan­ǵan 37 shara bıylǵy jyly tolyq iske asyrylady. Qazirgi kezde Selınograd aýdanyndaǵy Qabanbaı batyr, Maksımovka jáne Raz­ezd-96 aýyldarynyń bas josparlaryn naq­tylaý júrgizilip jatsa, taǵy da 6 aý­yl­dyń bas qujatyna ýaqyt talabyn­daǵy óz­ge­rister engizilýde. Qosshy kentindegi ın­jenerlik-kommýnıkasııalyq maqsattaǵy qu­rylystar aıaqtalyp keledi. Sondaı-aq, mun­daǵy dittelgen is-sharalardyń barly­ǵyn bı­yldyń ózinde qatarǵa qosýdyń múm­kin­dikteri bar. Qabanbaı batyr, Jibek joly aýyldaryndaǵy balalar baqshasy paıda­la­nýǵa berilse, Talapker, Qoıandy aýyl­da­ryn­da mektep qurylysy bastaldy. Mektep qu­rylysyna suranystyń kúrt ósýine baıla­nysty Qaraótkel, Qosshy aý­yl­darynyń 2012 jylǵa josparlanǵan mek­tepter qury­lysy bıylǵy jylǵa aýys­tyryldy. Son­daı-aq, 2011 jyly el tirshiligin qamta­masyz etýshi 23 nysannyń jobalaý-sme­ta­lyq qujattary daıyndalatyn bolady. Keshendi josparǵa engizilgen sharalardan tysqary, Arshaly aýdanyndaǵy Jibek joly aýylynda ortalyqtandyrylǵan gazben qamtamasyz etý qanatqaqty jobasyn uıymdastyrý jumystary bastaldy. Qazir munda 829 turǵyn úı men 40 ákimshilik ǵımaraty bar. Atalǵan joba qoldanystaǵy jylý jáne ystyq sý taratý júıelerin qýat­tandyryp, «kógildir otyndy» tur­mys­tyq qajettilikke paıdalanýǵa múmkindik beredi. – Arnaıy baǵdarlamanyń júzege asy­rylyp jatýy turǵyn úı sura­ny­syn ósire túspek. Jer telimin bólý men jeke menshik qurylystaryn retteý tó­ńireginde árqıly áńgimeler jıi aıty­lýda. Bul máselelerdegi ustanymda­ry­ńyz qandaı bolamaq? – Bul birinshi kezektegi ózekti másele­lerdiń biri. Ústimizdegi jyly Selınograd, Shortandy aýdandarynda 45 jáne 36 pá­terlik nesıe júıesindegi úıler paıd­a­la­nýǵa beriledi. Qazirshe bul az. Osydan kelip jeke turǵyn úı salýǵa tilek bildirýshiler sany óse túskendigi belgili. Tek 2005-2008 jyldary ǵana bul maqsatqa 15 myń gektarlyq jer telimderi bólingen. Bi­raq, sol kezdegi jerge qatysty zańdylyq­tyń jetildirilmegendiginen, jekelegen bas­shy­lar men mamandardyń nemquraı­dy­lyǵy­nan jer telimderi stıhııaly túrde bosa­tylǵanyn aıtý kerek. Máselen, aldy­men ómir súrýge qajetti jaǵdaılar jasaý eskerýsiz qalǵan. Osynyń saldarynan bó­lingen jer telimderiniń 35 paıyzy sýmen, 45 paıyzy elektr qýatymen qamtamasyz etil­megen. Onyń ústine, barlyq eldi me­kenniń joldary qanaǵattanǵysyz jaǵdaı­da deýimiz kerek. Adamdarǵa turǵyn úıden basqa balalar baqshasy, mektepter, emdeý mekemeleri men mádenıet oshaqtary, saýda oryndary, taǵy basqalar da qajet. О́ki­nish­ke oraı, olardyń ósý qarqyny tur­ǵyn­dar sanynan múldem artta qalýda. – Sonda jeke turǵyn úı qury­ly­syna shekteý qoıyla ma? – Olaı emes. О́z kúshimen úı salýǵa qulshynys adamdardyń turmys jaǵdaıy­nyń jaqsarǵandyǵyn bildiredi. Qazir atal­ǵan 20 eldi mekende 41 myń kisi jer telimin alý kezeginde tur. Jer telimin alǵysy kelgenderdiń tilegi Jer Kodeksiniń jáne Qazaqstan Respýblı­ka­synyń «Jekemenshiktik turǵyn úı qu­ry­lysy týraly» Zańyna sáıkes qana­ǵat­tandyrylatyn bo­la­dy. Búgingi kúni qajetti ınfraqurylym alańdaryn qam­tamasyz etpeıinshe jer bó­lý máselesin toqtata turý jóninde sheshim qabyl­dan­ǵan. Bul aglomerasııa júıesin­de­gi jumystardy tolyqqandy qamtamasyz etý maqsatynda jasalǵan qadam. – Astanamyzdyń abyroıyn asy­rar jumystaryńyzǵa jemis tileımiz. Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK. Aqmola oblysy.