El mereıi

«Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ Basqarma tóraǵasy Tımýr Qulybaev «Gazprom» AAQ Dırektorlar keńesiniń quramyna saılandy Ústimizdegi jylǵy 30 maýsymda Más­keý qalasynda «Gazprom» AAQ aksıo­ner­leriniń kezekten tys ashyq jınalysy bolyp ótti. Onda kompanııa Dırektorlar keńesiniń jańa quramy saılandy. Saılaý qortyndysynda «Samuryq-Qazyna» ult­tyq ál-aýqat qorynyń Basqarma tóraǵasy Tımýr Qulybaev táýelsiz dırektor retinde «Gazprom» AAQ Dırektorlar keńesiniń quramyna saılandy. Reseıdegi eń iri energetıkalyq kompanııa Dırektorlar keńesiniń quramyna Tımýr Qulybaevtyń saılanýy Qazaqstan Res­pýb­lıkasy men Reseı Federasııasy ara­s­yn­daǵy ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyq­tyń erek­she mańyzǵa ıe bolyp otyr­ǵan­dyǵyn já­ne «Samuryq-Qazyna» qory basqarma tór­aǵasynyń joǵary kásibı deńgeıiniń sa­pasyn kórsetse kerek. Kompanııa aksıoner­leriniń ashyq jınaly­syn­da «Gazprom» AAQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy bolyp Reseı Federasııasy Úkimetiniń birinshi vıse-premeri Vıktor Zýbkov saılandy. Energetıkalyq alyp kompanııa – «Gaz­prom» jahandyq jáne qazirgi Reseı ekono­mıkasynda sheshýshi ról atqarady. «Gaz­prom» álemdik rynokqa tabıǵı gaz jetkizetin iri kompanııalardyń biri bolyp tabyla­dy. 2010 jyly bul kompanııanyń qarjy aına­lymy 117 mıllıard dollardy (bul Qazaq­stannyń IJО́-simen deńgeıles) qurasa, taza paıdasy 32 mıllıard AQSh dollaryna jetti. Naryqtyq kapıtaldan­dyrý deńgeıi bo­ıynsha «Gazprom» álemdegi iri kompanı­ıa­lar­dyń aldyńǵy sapynan kórinip keledi. 2008 jyly reseılik gaz konserni kapıtal­dandyrý jóninen álemdegi úsh úzdik kompanııalar quramyna kirdi. Onyń kapıtaldan­dyrý kólemin álemdik rynok 350 mıllıard dollarǵa teń dep baǵalady. Bıylǵy jyly Reseı prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń tapsyrmasy boıynsha, joǵary laýazymdy sheneýnikter kóptegen memlekettik kompanııalardyń dırektorlar keńesiniń quramynan shyǵaryla bas­ta­dy. Sarapshylar bul qadamdy sharýa­shy­lyq júrgizýshi sýbektilerdiń jumys tıimdiligin jáne móldirligin arttyratyn ıgi bastama dep baǵalady. Sóıtip, bıyl «Gaz­prom­nyń» dırektorlar keńesi qura­mynan Reseı energetıka mınıstri Sergeı Shmatko, ekonomıkalyq damý mınıstri Elvıra Nabıýlına shyǵaryldy. Qazaqstan ókiliniń álemdik iri kor­pora­sııalardyń birinen sanalatyn kompanııa bas­shylyǵynyń quramyna kirgizilýi qazaq­stan­dyq menedjmenttiń dúnıe jú­zin­de joǵary baǵalanatyndyǵyna taǵy da bir dálel bolsa kerek. Dırektorlar ke­ńesiniń quramyndaǵy táýelsiz dırektorǵa korporatıvtik basqarý júıesinde erekshe jaýapkershilik júktele­di. Osy oraıda aksıonerler úshin bul laýazym ıesiniń kompanııa basqarýshy­laryna táýeldi bolmaýy, onyń joǵary biliktiligi men biliminiń deń­geıi óte mańyzdy bolyp tabylady. Bul turǵydan kelgende Tımýr Quly­baevtyń reseılik konsern Dırektorlar keńesiniń quramyna saılanýy tıimdi bolyp taby­lady. Bir jaǵynan, alǵanda, Tımýr Quly­baev kásibı bilikti maman jáne táýelsiz tulǵa retinde «Gazpromnyń» ishki korporatıvtik úderisterine jańa lep ákele­di. Ekin­shi jaǵynan, ol alyp gaz kompa­nııa­synyń basshylarymen til tabysýda da qıyndyq kórmeıdi. Sebebi, Tımýr Quly­baev qazaqstandyq gazdy eksporttaýmen aı­na­ly­satyn «QazRosGaz» birlesken ká­sipornynyń qurylýynyń jáne gaz tranzıti týraly qa­zaq­standyq-reseılik keli­sim­derdiń bas­taýyn­­da turdy. Sonymen birge, Tımýr Quly­­­bae­v TMD memleketteriniń álem­dik ener­getı­ka salasynda yntymaqtastyǵyn art­tyrýǵa kúsh salyp keledi. Bul úderis negizinen úsh basymdyqqa súıenedi. Birinshiden, álemdik jáne eýrazııalyq energetı­ka­lyq ry­nokta TMD memleketteriniń róli art­tyrylady. Ekinshiden, energııalyq qýat kóz­derin esk­port­taý jobalaryn júzege asyrý kezinde TMD memleketteri arasyn­daǵy baı­lanysty nyǵaıtady. Úshinshiden, energetı­kalyq jobalar men josparlardy júzege asyrý maqsatynda TMD memleketteri ara­syndaǵy ózara baılanys arttyrylady. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Sa­muryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń basshylyǵyna Tımýr Qulybaev kelgen kezde qordyń jumysyn jańa sapalyq deń­geıge kóterý jóninde birqatar naqty mindetter qoıǵan bolatyn. Bul oraıda ulttyq kompanııalar qyzmetiniń tıimdiligin art­ty­rý úshin «Samuryq-Qazyna» óziniń uıym­das­tyrýshylyq jáne basqarý qyzmetin jetildirýi qajet. Mine, osy mindetter aıasy­n­da ol ishki jáne halyqaralyq rynokta jańa múmkindikter izdestirýi kerek bolatyn. Tımýr Qulybaevtyń álemdegi eń iri korporatıvtik qurylymynyń birine dırektorlar keńesiniń múshesi bolyp aralasýy Qazaq­stan kadrlarynyń álemdik qoǵamdastyqqa belsene kirýiniń, elimizdiń básekege qabi­let­tiligin arttyrýdyń jarqyn bir kórinisi boldy. KazEnergy assosııasynyń bas dırek­to­ry Janbolat Sársenovtiń aıtýynsha, Qa­zaq­stan men Reseıdiń gaz salasyndaǵy qa­rym-qaty­nasy ózara tıimdilik beretin ba­sym­dyq­tar negizinde damyp keledi. Qazaq­stan Reseıge ortaazııalyq gaz tranzıtin qam­tamasyz etse, Reseı Orynborda Qara­shy­ǵa­naq gaz kon­densatyn qaıta óńdeıdi. «Qaz­RosGaz» – «Gaz­prom» men «QazMunaı­Gaz­dyń» birlesken ká­siporny bolyp taby­lady. Bul kásiporyn­da­ǵy eki jaqtyń úlesi 50/50 paıyzdy qu­raıdy. «Gazprom» sııaqty álem­dik alyp kompanııa quramynda mundaı teń úlesi bar kásiporyn qurý da Qazaqstan tara­pyna kórsetilgen basymdyqtyń belgisi. Eki memlekettiń gaz salasy arasyndaǵy ynty­maqtastyq meıilinshe júıeli damyp keledi. Oǵan buryn daýly bolyp kelgen Imashev ken ornyn birigip ıgerý jónindegi kelisim de dálel bolǵandaı. Endi mine, Qazaqstannyń mu­naı-gaz salasyn­daǵy bedeldi de bilikti menedjerdiń kompanııa Dırektorlar keńesi­niń quramyna engizilýi de ózara tıimdi baı­lanysty jańa sapa­lyq deńgeıge kóterse kerek. – «Gazpromnyń» Dırektorlar keńesine Tımýr Qulybaevty shaqyrý jónindegi sheshimi Qazaqstannyń gaz salasyndaǵy kúnnen-kúnge ósip kele jatqan bedeli men úlken básekelestigin kórsetedi, – deıdi Makroekonomıkalyq zertteý ortalyǵ­y­nyń dırektory Oljas Qudaıbergenov. Onyń aıtýynsha, TMD memleketteriniń ishinde birinshi ret Qazaqstan ókiliniń «Gaz­prom» basshylyǵynyń quramyna sha­qy­rylýy Eýrazııa keńistiginde energe­tıka­lyq salada jańa strategııalyq joba­lar­dyń júzege asyrylatyndyǵynyń dáleli. Qazaqstandyq gazdy eksporttaý mindetin negizinen 2001 jyly qurylǵan «QazRosGaz» JShS júzege asyrady. Bul seriktestiktiń gaz qorynyń negizin Orynbor gaz óńdeý zaýy­tynda qaıta óńdeletin Qarashyǵanaq kondensaty quraıdy. «QazRosGaz» JShS birinshi kezekte Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki rynogyndaǵy gaz suranysyn tolyq qam­tamasyz etedi. Sodan keıin Qarashy­ǵa­naq gazy eksportqa shyǵarylady. Eki memleket arasyndaǵy bul birlesken kásiporyn­nyń áleýeti alǵashqy kezektegi kelisim bo­ıyn­sha 15 jylǵa arnalǵan. Kaspıı jaǵa­laýy gaz qubyrynyń jalpy uzyndyǵy 1217 shaqyrymǵa sozylǵan. Onyń jobalyq ót­kizý qýaty jylyna 40 mıllıard tekshe metr. Onyń ishinde jylyna 30 mıllıard tek­she metr Túrkimenstan gazy jáne 10 mıllıard tekshe metr Qazaqstan gazy jóneltiledi. «QazRosGaz» JShS pen «Gazprom Dobycha Orenbýrg» JShQ arasyndaǵy kelisim boıynsha Orynbor gaz óńdeý zaýytynda jylyna 8 mıllıard tekshe metr Qarashyǵanaq gazy óńdelýge tıis. Osydan shyqqan taýarly gaz aldymen Qazaqstannyń ishki rynogyna sodan keıin shet elderge eksporttalady. Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy gaz salasynda oryn alǵan osyndaı eki jaqty tıimdilik beretin jobalardyń bolashaǵy zor, paıdasy úlken. Qazaqstannyń ulttyq munaı-gaz sala­sy­nyń bilikti kásibı mamany Tımýr Quly­baev­tyń Reseıdegi eń iri konsern – «Gazprom» kom­panııasynyń basshylyǵy quramyna saı­lanýy eki el arasyndaǵy memleketara­lyq ty­ǵyz yntymaqtastyqty jáne ener­getıka­lyq saladaǵy tıimdi baılanystyń aıshyqty kórinisi bolyp tabylady. Qazaq­standyq eko­no­mıkanyń korporatıvtik ope­ra­tory bolyp tabylatyn «Samuryq-Qazy­na» UÁQ basshy­synyń Reseıdiń sheshýshi energetıkalyq kon­sernniń basshylyǵy quramyna enýi geostra­te­gııalyq mańyzdy másele. Keńestik keńis­tik­ten shyqqan elder arasynda basty ıntegra­sııalyq kúsh bolyp moıyndalǵan Qazaqstan men Reseı arasyn­daǵy mundaı strategııalyq alıanstyń qu­rylýy aldaǵy ýaqytta jumys istep turǵan jahandyq energetıkalyq qury­lym­darǵa balama bolatyndyǵy daýsyz. Jylqybaı JAǴYPARULY.