Alda shaýyp bara jatyr aq atpen

Búgin jumysta otyrǵanymda maǵan bir azamat telefon soqty. Sálem­des­kennen keıin, «Egemen Qazaq­stannyń» basshysy Saýytbek Abdrahmanov: «Tumaǵa, sizge bir qolqa sala­ıyn dep otyrmyn.  Shildeniń 6-sy elor­da­myz­dyń da, Elbasymyzdyń da týǵan kúni ekenin jaqsy bilesiz.  Osy oqı­ǵaǵa ar­nalatyn arnaýly nómirdegi maqa­lany siz jazsa degen oıǵa kelip otyrmyz», dedi. Men kóńilimdegi qýanyshymdy jasyra almaı: «Sózsiz jazamyn, biraq maqalanyń ornyna ózim bala kúnnen mashyqtanǵan óleń jazsam qaıtedi?» dedim. Maqaladan góri óleń jazýdy qýanysh kóretin kóńilimdi jasyra almadym. «Bizge keregi maqa­la», dedi inim. Men kelistim. Áıtpese, «Balyqqa qara sýdan tereń ońaı, aqynǵa qara sózden óleń ońaı», dep Kenen ata aıtqandaı, qalamyma jyr joldary aldymen oralyp tura­tyny ras ta ǵoı. Prezıdent týraly maqala jazý senimine ıe bolǵanyma óz ishimnen qýa­nyp ta qaldym. Alystan da, jaqynnan da óz qııalymmen jıi kóretin Nurekeń týraly maqalamdy bastap ta kettim. 1962 jyly kóktem aılarynyń birinde Almatyda ótken Qazaqstan komso­mo­lynyń sezi meniń esimde qalypty. Sezdiń ekinshi kúni ǵoı deımin, umytpasam. Minbege Temirtaý qalasynan kelgen bolatshy jigit kóterildi. Ol onsha qysylyp, qym­tyrylǵan joq. О́zine-ózi óte senimdi jigit: «Dostar, bizdiń Temirtaýda óńkeı ónerli sulý jigitter turady, olar ándi óte jaqsy aıtady, bıdi de kelistirip bıleıdi. Bolatty da óte jaqsy qory­tady. Jalyndaǵan jas jigitterge bári de jetedi, biraq jetpeıtin bir nárse bar, olar – sendersińder, qyzdar, senderdiń kún sekildi sulý beıneleriń olardyń armanyn, qııaldaryn alys kún­derge, baqytty shaqtarǵa alyp usha­dy. Senimdi serik, ardaqty ana bola­myn deseńder, búginnen bastap Temir­taýǵa attanyńdar», degen jas jigittiń aýzynan shyqqan sózge tebirenbegen, qýanbaǵan sol zalda eshkim joq edi. Sezd ótip jatqan Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatry jastar soqqan shapalaqtan terbelip, teńselip ketkendeı boldy. Sezd prezıdıýmynda otyr­­ǵan Qazaqstan Kompartııasy Or­talyq Komıtetiniń birinshi hatshysy Din­muhamed Qonaev aǵanyń kózindegi qýanysh otyn kórý baqyt edi basqaǵa. Múmkin, Dımekeń osy sóılegen jas jigittiń uly bolashaǵyn sol sátte úlken zeıinmen ańǵarǵan da bolar, kim biledi. Búkilodaqtyq komsomoldyń sol kezdegi Máskeýde ótken 14-shi sezine Nur­sultan baýyrymmen birge barǵa­nymdy áli kúnge maqtanysh etemin men. Qazan vokzalynda Arqa jaqtan barǵan delegattar atynan bolatshy jigit Nursul­tan sóılese, ekinshi kúni Almaty jaqtan barǵan delegattar atynan ózimniń sóılegenimdi jıi-jıi esime alamyn. Jyldar ótip jatyr. Nursultan Nazarbaev bılik bıigine tez kóterile bastady. Umytpasam, 1979 jyly jasy 40-qa tolmaǵan Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Kompartııasynyń Ortalyq Komıtetine ónerkásip salasyn basqa­ratyn hatshy bolyp keldi. Meniń Nure­keńmen jeke kezdesýlerim osy kezderden bastaldy. Onymen kezdesken kezderdegi júregimde paıda bolatyn uly sezimder meni áli kúnge deıin óz gúli­men, óz nurymen aıalaıdy. 1995 jyly Nurekeńmen Parıjge birge barǵanym, meniń ómir kúnimniń jarqyraı ashyl­ǵan kezi desem, tipti de artyq aıt­paǵanym bolar. Ushaqqa bizden keıinirek kirgen Prezıdentti ol kisimen birge Parıjge baratyn jurt tik turyp qarsy aldy. Bir kezde Prezıdent sál jymıyp kelip, meniń de qolymdy aldy: «Sizdiń ataqty alpysyńyzdy Parıjde birge toılaımyz. О́mirińizdiń osy bir nurly shaǵynda maǵan bir tilek aıtyńyz, men oryndaýǵa tyrysyp kóreıin», dedi. «Aıtar tilegim joq desem, senesiz be, senbeısiz be, bilmedim. Degenmen, júregimde  bir tilek oıansa, Parıjden elge qaıtar jolda aıtar­myn», dedim. Birtúrli sasqalaqtaǵa­nymdy Prezıdentime sezdirgim kelmedi. Nurekeń asa bir meıirimmen qarady maǵan. Parıjde fransýz kásipkerleri­men kezdesýdegi sózine ol kisini tyń­daǵan biz de, fransýz kásipkerleri de asa bir tebirenis qushaǵynda bolyp edik. Men sol saparymyz jaıly jaz­ǵan bir óleńimde «Naǵyz aqyn men emes, sen ekensiń, Nurekem» dep jazyp em. «Uly, uly jolda kele jatqan er, Shýaǵyńdy baqyt kútken baqqa ber. Kúndiz-túni seniń qamyńdy oılaıtyn Dál osyndaı basshyńa sen maqtan, el. Dál osyndaı ot armany bar ulyń Beredi elge kókte kúnniń jaryǵyn. Alda shaýyp bara jatyr aq atpen Ony solaı jaratqan soń táńirim – degen joldar týdy keıin. Parıjden qaıtqan sapardaǵy áńgimemizge qaıta kósheıin. Bir kezde Nurekeńniń kómekshisi maǵan kelip: «Sizdi úlken kisi shaqyryp jatyr», dedi. Dereý Nurekeń otyrǵan salonǵa kirdim, dastarqan jaıýly tur eken. Nurekeń meni jaqsy kóńilmen qarsy aldy: «Mine, Parıjden elge qaıtyp bara jatyrmyz, aıtamyn degen tilegi­ńizdi aıtsyn dep shaqyrdym», dedi Nurekeń. «Bárine de rahmet, osy Parıjge ákelgenińizge myń-myń alǵys. Meniń aıtar tilegim: el baqytyna uzaq jasańyz. Osy jer betinde sizdi jaqsy kóretin júrekterdiń bireýi Tumanbaı baýyryńyzdyń keýdesinde soǵyp tur­ǵanyn anda-sanda bolsa da eske ala júrińiz. Men soǵan óte rıza bolamyn». Nurekeń ornynan turdy: «О́leńińizdi jazyp, siz de aman-saý júre berińiz», dep meniń betimnen súıdi. Sol kezde júregimniń qýanyshtan, baqyttan nege jarylyp ketpegenine men osy kúnge deıin qaıranmyn. Kezinde osy oıla­rym­dy qaǵazǵa óleń ǵyp túsirgen de bolatynmyn. О́leńimdi Nurekeńniń oqy­ǵan-oqymaǵanyn bilmedim biraq. Nursultan Ábishulyn onyń Qazaq­stany jaqsy kóredi. Byltyr Qazaq­standa ótken dúnıejúzilik Sammıt Nursultannyń halyqaralyq bedelin asa bıikke kóterdi. Bizdiń Prezıdenti­mizdiń erekshe tulǵa ekenine dúnıeniń kózi jetti. Elge súıkimdi bolýyń úshin sol eldi óziń de erekshe súıýiń kerek. Nurekeńdi keıde teledıdardan, keıde radıodan tyńdap júremin. Onyń uly beınesine, uly isterine ylǵı da basymdy ıemin. О́tken jyl Nazarbaev úshin uly emtıhan jyly boldy. Bizdiń Prezıdentimiz ózin kútken sol synaqtardan abyroımen ótti. Men Nurekeńniń sol erlikterine arnap ótken jyly bir top óleń jazdym. Sonyń bireýin búgin oqyrmandarǵa usynyp kóreıin.   Halqynyń boıǵa jıǵan mahabbatyn, Báıgeden taǵy keldi, inim, atyń. Eshqashan aınymaıtyn aıtqanynan Júrek bar qazaǵyńda seni uǵatyn.   Asylym, ajyrama bir de elińnen, Armanshyl túnderińnen, kúnderińnen. Sol júrek seni qoldap kele jatyr, Atyńa tizgin tartyp mingenińnen.   Jaılaǵan myń san halyq Otanyńdy Asyrdy asqarlardan ataǵyńdy Jeńgenge beriletin árqashanda, Qadady kókiregińe ata gúldi.   Basqa bir áńgimeniń qoıdy bárin, О́zinshe bastap ketti oı dýmanyn. Qazaq ana erekshe meıirlenip, Shyrqady ózi kelip toıdyń ánin.   Bul toıǵa túıe minip keldi dalań, Toılap júr óz baqytyn árbir adam. О́miri ustamaǵan baqyt edi, Qolyma men de búgin dombyra alam.   Batyr bop buzyp ótem oı qamalyn, Aqynnyń aǵyzamyn boıdaǵy ánin. О́leńdi ańyratyp aıqaıyn sap, Sol toıdyń jyrshysyna  aınalamyn.   Bir jansa lapyldaıdy, dýyldap ot, Jaınaıdy Jambyl aıtqan óleńdeı bop. Alataý bir jymıǵan sııaqtandy, «Báıgeden balam keldi» degendeı bop.   Bul seniń ózgermeıtin dara baǵyń, О́shpeıdi kókirekten taýdaǵy ún. Qara Ertis qart Esildi quttyqtady, Jeńispen quttyqtady balalaryn.   Aqtaýdyń aq botasy taırańdady, Sary altyn bir eridi Saıramdaǵy. Keıýana orynynan túregeldi Balasy úıge oralyp maıdandaǵy.   Kirem degen jerine batyl enip Jeńistiń kórgen emes oty kemip. Aq Jaıyq Atyraýdan súıinshi aldy, Báıgeden balasynyń aty kelip.   Keldi dep bul zamannyń uqtyq baǵy, Baqyttyń bal sharabyn juttyq taǵy. Ornynan túregelip qart Qarataý Qushaqtap Alataýdy quttyqtady.   Toltyryp qýanyshqa týǵan jerdi Kók aspan aıalady kóńildi erdi. Aǵamyz aqtarylyp aıtsynshy dep Maǵan aqyn iniler jolyn berdi.   Bul toıǵa tulpar minip keldi dalań, Toılap júr óz baqytyn árbir adam. «Jassyń ǵoı menen góri, aıta ǵoı»,  dep Batasyn Muzaǵam da berdi maǵan.   Shabytym ketti shalqyp búgin meniń, Ot alǵan ushaq syndy dúrildedim. Kórip pe eń qýanyshqa qoıny tolyp, О́zenniń órge qaraı júgirgenin.   Dúnıe, netken ásem, kórikti ediń, Júre ber armanyma erip meniń. Qara bultty basynan julyp alyp, Taýdyń toıǵa barǵanyn kórip pe ediń.   Kórmeseń, osy joly kórip qalǵyn, Gúline qýanyshtyń tolypty aldyń. Ertisteı janyń shalqyp ketsin ózi Arasyna bir tússhi jaryqtardyń.   Shyǵatyn erdiń búgin tóri bólek, Ulyna meıirlendi Táńiri elep. Nursultan Abylaıdyń aq atyna Minsin de sálem bersin eline kep.   Meniń óleń jazýdan basqa eshteńe qolymnan kelmeıtinin jurt ózi biledi. Aqyn jyry ýaqytpen birge jasaı beretinine men bir túrli ishimnen senemin. Halyq baqyty úshin astyna aq at mingen Nurekeń uzaq ǵumyr keshsin. О́zi jaqsy kórgen Jambyl atasynyń jasyna jetsin. О́zi saldyrǵan Astananyń dańqy ǵasyrlardan ǵasyrlarǵa ótsin. Tumanbaı MOLDAǴALIEV, aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty. Almaty.