Qaınarbulaq qasıeti

О́tken jyly Astanadaǵy Jam­byl Jabaev atyndaǵy №4 mektep gımnazııaǵa osydan 50 jyl buryn oqyǵan túlekteri jınalǵan bola­tyn. «Toıdyń bolǵanynan bola­dy­sy qyzyq» demekshi, bul kezdesý jaıly habar qulaqqa tıgen­nen-aq gımnazııa shákirtterinen maza ketken. О́ıtetin de jóni bar, eń aldymen mektepti osydan 50 jyl buryn bitirgen túlekter kúnde jınalyp jatqan joq. Son­dyqtan da oqý ornynyń ishki-syrt­qy tazalyǵymen qosa, mekteptiń bú­gingi estafetasynyń tamasha jetistikterge jetken jastardyń qo­lyn­da ekenin ańǵartýǵa tyrys­qan oqýshylar bul kúndi laıyqty qar­sy alýǵa jan-jaqty daıyn­dyq­pen keldi. Mine, bul kezdesý balalardyń oılaǵanynan da asyp tústi. Bas­tapqyda bir-birimen qushaq aıqas­tyra qaýyshyp, máre-sáre bolǵan eresek adamdarǵa bular tańdana qaraǵan. Áıtse de qyzyqtyń kókesi alda eken, sol kisilerdiń arasynan balalar hımııa pániniń muǵalimi Dámesh О́mirbekqyzyn kórgende, tipti aýyzdary ańqı­dy da qaldy. Dámesh apaıdyń osy mektepte oqyǵany óz aldyna, ol kisiniń ómir boıy bir jerde, osy mektepte taban aýdarmastan jumys istep kele jatqanyn balalar tipti bilmeıdi eken. Árıne, Dámesh apaılarynyń oıynda túk joq, qasyndaǵy «óz synyptas­tary­men» bulardy tanystyra bastady. – Mine, myna balalar meniń shákirtterim, – dedi ol – shetinen jaqsy oqıtyn oqýshylar. Jýyr­da biz «Mektep juldyz­dary» festıvalin ótkizgenbiz. Sonda 72 oqý­shy sport sańlaǵy, 55 oqýshy bilim sańlaǵy, 67 oqýshy óner sań­laǵy atalǵan bolatyn. Myna tur­ǵan balalardyń birazy sol sań­laqtar. Bul jarys tek oqýshylar­dyń ǵana emes, osyndaǵy jas ustazdardyń da eńbegin sarapqa salýǵa múmkindik berdi. Aıtalyq, osy festıvalde «Mektep jana­shyry» nomınasııasy boıynsha 20 ustaz, al «Olımp shyńdaryna jeteleý» nomınasııasy boıynsha 3 muǵalim jeńimpaz atandy. Al mundaı festıvaldi ótkizýdegi maq­sat, «Ondaı bolmaq qaıda dep, aıtpa ǵylym súıseńiz» dep Abaı atamyz aıtqandaı, balalar da, jas ustazdar da bir-birine qarap tartylady. Oı túzeıdi, boı tú­zeı­di. Bul shara sonysymen qun­dy. Sondyqtan da bizdiń ujym sońǵy jyldary osyndaı shara ót­kizýdi dástúrge aınaldyra basta­dy. Osy sózdi aıtqanda Dámesh apaıdyń júzinen maqtanysh lebi esken. Árıne, ony balalar da aı­qyn sezindi. Apaıdyń óz eńbegiń­niń jemisin tatý – eń úlken baqyt degen sóziniń mánin olar endi túsingendeı boldy. Balalardyń ózin yqylaspen tyńdap turǵanyn Dámesh apaı da baıqaǵan tárizdi. Bularyń endi durys degendeı, shákirtterine meıirlene qarap qoıady. Kezdesýge kelgen atalar men ájelerdiń áńgimesi de tartymdy boldy. Búgingi shákirtter olardyń sózderinen mol maǵlumat aldy. Árıne, 100 jylǵa taıaý tarıhy bar mektepte oqımyz dep ózderi maqtan etetin bilim ordasynyń kezinde Aqmola qalasynda qazaq tilinde oqytatyn birden-bir oqý orny bolǵanyn bular burynnan-aq biletin. Alaıda bilmeıtinderi de az emes eken. Jalpy, balalar ǵana emes, bú­ginde táýelsiz eldiń astana­synda ómir súrip jatqan jurtshy­lyq­tyń da bul jaılardy bile bermeıtini aqıqat. Sondyqtan da osynaý baıyrǵy mektep tarıhyna az-kem toqtala ketýdiń esh artyq­tyǵy joq sııaqty desek, 1907 jyly bul mektep meshit janynan medirese retinde ashylyp, onda shákirtterge moldalar sabaq bergen eken. Alaıda eki jyldan keıin Ǵalymjan Qurmashev deıtin azamattyń kelýine oraı bul mektep balalardyń naǵyz bilim ala­tyn oshaǵyna aınalǵan kórinedi. Oqý baǵdarlamasyna arıfmetıka, jaratylystaný, ana tili sabaqtaryn engizgen Ǵ.Qurmashev sóıtip, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, aqyn Sáken Seıfýllınmen birge aımaqtaǵy halyq aǵartý isin damytýǵa zor úles qosypty. Ol bilim ordasyn 1939 jylǵa deıin basqarǵan kórinedi. Bir kezdegi medreseden mektepke aınalǵan bilim oshaǵyn on jeti jyl boıy basqarǵan Rabıǵa Ǵumarova jaıly da iltıpatpen eske alýǵa bolady. Odan keıingi jyldary Aqmoladaǵy jalǵyz qazaq mektebiniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartýda, onyń bedelin kóterýde ótken ǵa­syr­dyń 80-90-jyldar araly­ǵynda dırektor bolǵan Jumabıke Árpenova da kóp eńbek sińirgen eken. Ol sol qıyn jyldardyń ózinde bar múmkindikti paıdalana otyryp, jańadan 700 oryndy úsh qabatty mektep ǵımaratyn salýǵa qol jetkizipti. Al táýelsizdikpen birge mek­tep­tiń jańa tynysy ashyldy deýge bolady. Qazir bul orda gımnazııa dárejesin ıelengen, bilim sapasy boıynsha «Eń úzdik mektep» ataǵyn alǵan bilim uıasy. Onda búginde 130 ustaz 1700-den astam balaǵa bilim men tárbıe beretinin de aıta ketken jón. О́z tarıhy bar qasıetti qarashańy­raqqa 1999 jyly Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaev ádeıilep at ba­syn buryp, onyń tynys-tirshiligimen tanysypty. Oqý ornynda mektep tarıhy murajaıy, Abaıtaný zerthanasy sııaqty birqatar ıgilikti ister burynǵy mektep dırektory Gamıl Shaımerdenovtiń kezinde jú­ze­ge asqan bolsa, oqý ornynyń búgingi dırektory Bazarkúl Syz­dyqova ony laıyqty jalǵas­ty­ryp jatqan kórinedi. Bazarkúl Syzdyqovanyń aıtýynsha, búgin­de bilim uıasynda qazaq tili men ádebıeti, aǵylshyn tili men matematıka pánderi tereńdetilip oqy­ty­lady. Sondyqtan da mektep josparyna «Abaıtaný», «О́lke­taný», «Astanataný», «Qazaqstan Respýblıkasynyń syrtqy saıa­saty» sııaqty avtorlyq baǵdar­la­malar da engizilgen. Sońǵy úsh jylda osy ordanyń 15 túlegi «Altyn belgi» ıegeri atansa, 7 túlegi «Úzdik úlgidegi» attestatqa ıe bolypty. Sondaı-aq, mektep shákirtteriniń halyq­aralyq, respýblıkalyq, qalalyq jarystarda júldeli oryndardan kórinip júrgenin, ustazdarynyń sol shákirtterge bilim berýde bar kúsh-jigerin sarqa eńbektenetinin de aıtýymyz kerek. Taǵy bir aıta ketetin jáıt, bıylǵy UBT-da mektep taǵy da joǵary kórsetkishke jetipti. Iаǵnı, ortasha kórsetkish 92,3 ball bolsa, 26 oqýshy 100-den joǵary ball jınapty. Mekteptegi tańdaýly ustazdar­dyń biri Aıgúl Ońdaǵanqyzynyń aıtýynsha, bıylǵy jyly Ońtús­tik Koreıadaǵy Výsong memlekettik ýnıversıtetiniń Solbrıdj halyqaralyq bıznes mektebinde ótken jas ǵalymdar konferen­sııasyna qatysqan bir top shákirt­ter tabysty oralypty. Ǵylymı saıystyń sharty boıynsha oqý­shylar ǵylymı joba jazyp, ony aǵylshyn tilinde qorǵaýy kerek eken. О́ıtkeni, joǵary mekteptegi oqý osy tilde júretin kórinedi. – Mine, bul elde de mektep-gımnazııanyń oqýshylary tilge de, basqa ǵylym túrlerine de jetiktigin kórsetti. Geografııa páni boıynsha 10 «a» synyp oqý­shysy Alma Qojan jáne 11 «v» synyp oqýshysy Muhtar Aq­tóre, ekono­mıka páni boıynsha 11 sy­nyp oqý­shylary Aıgerim Sandy­baeva men Gúldana Muhamed­jan­ova­ elge 1-oryn alyp oraldy. Halyq­aralyq ǵylymı joba bo­ıynsha bul mek­teptiń oqýshylary Vengrııa, Chehııa, Gresııa, Fransııa, Reseı memleketterinde ótken saıys­tarǵa da qatysyp, úzdik nátıje kórsetken bolatyn, – deıdi ol. Biz 10 «a» synyptyń jetekshisi, oqý isiniń meńgerýshisi Aıgúl Qashaevadan ózi jaıly da áńgi­meleýin ótingenbiz. Alaıda ol ózi týraly aıtýǵa tym sarań bolyp shyqty. Bar aıtqany, bul mektepte jumys istegenine on jyldan asqandyǵy, óziniń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi ekendigi ǵana. Alaıda Aıgúl Ońdaǵanqyzy áriptesterine kelgende jazylyp sala berdi. – Bizdiń mektepte on-on bes jas muǵalim bar. Olarǵa táji­rıbeli ustazdar tálimger bolyp óz tájirıbelerimen bólisedi. So­nyń arqasynda jas muǵalimder tez shıraıdy. Jalpy, tájirıbeli ustazdardyń jastarǵa bilim men tárbıe berý isine qosyp jatqan úlesi az emes. Bul oraıda geografııa pániniń muǵalimi Roza Be­keeva­nyń shákirtteriniń ǵylymı jobalar boıynsha qalalyq, res­pýblıkalyq baıqaýlarda júldeli oryndardan kórinip kele jat­qanyn aıtýǵa bolady. Sondaı-aq Dámesh О́mirbekqyzynyń bir oqý­shysy bıyl hımııa páni boıynsha London qalasyndaǵy oqý orny­nyń grantyn utyp alsa, basqa shákirtteri de júlde alýdan kende emes. Bizdiń mektepte jas jetkin­shek­terdiń rýhanı jan álemin ba­ıytýǵa da basa kóńil bólinedi desem, Qýanysh Sultanov, Amangeldi Aıtaly, Bekbolat Tileýhan sııaq­ty azamattarmen ótken kez­desýlerdiń tekke ketpegeni anyq. Sonymen qatar, Muhtar Shahanov, Aqseleý Seıdimbek jáne t.b. aǵalarymyz aıtqan áńgimeler de oqýshylarymyzǵa úlken oı saldy dep bilemin, – degen Aıgúl Oń­daǵanqyzy odan ári mekteptegi Seıitqalı Jaqııauly degen táji­rıbeli ustazdyń er balalar tár­bıe­sin qolǵa alyp, «Bozbala» at­ty klýb uıymdastyrǵanyn, soǵan oraı «Nur Otan» HDP-nyń Jas Otan jastar qanatymen udaıy baılanys jasap otyratynyn áń­gi­melep ketti. Onyń aıtýynsha, búgingi kúni jastar arasynda jıi oryn alyp otyrǵan sýısıdke baı­lanysty da mektepke meshit qyz­metkerleri kelip, jastar arasyn­da ýaǵyz aıtyp, túsindirý jumys­ta­ryn júrgizse, Dámesh О́mirbek­qyzy júrgizetin «Qyzǵaldaq» klýby qyz balalarǵa jeke bas tazalyǵynan bastap, usynaqty kıiný, as ázir­leýge deıingi jáıt­terdi áńgime ar­qaýyna aınal­dy­rady eken. – Búginde mektep maqtany­shyna aınalǵan túlekter jóninde ne aıtar edińiz? – dedik biz oǵan. Ol bul suraqqa da múdirip turmady. – Ondaı jastarymyz az emes. Degenmen, olardyń birqataryn ataı ketsem, artyq bolmas. Bul oraıda syrt jurtta oqyp qaıt­qan talantty túlekterimiz Ásem­gúl Jumaǵulova (Túrkııa), Ásel Abdrahmanova (Germanııa), Dáý­ren Omarov, Aınur Qur­metbek, A­ı­nur Ismaılova (Qy­taı), Nur­lan Abdrasılov (Chehııa) syndy jas­tardyń búginde ár salada eń­bek etip, qoǵam damýyna ózin­dik úles­terin qosyp júr­ge­nin biz oryndy maqtan etemiz, – dedi ol taǵy da. Árıne, ujymnyń bereke-birligi biraz jaǵdaıda onyń basshy­syna baılanysty desek, mektep­tiń búgingi basshysy Bazarkúl Saǵyndyqqyzynyń da mekteptegi bilim men tárbıe sapasynyń meılinshe arta túsýine zor úles qo­syp jatqanyna bilim ordasynyń joǵaryda aıtqan jetistikteri to­lyq dálel bolsa kerek. Iá, búgin­de táýelsiz qazaq eliniń elorda­synda qazaq mektepteriniń qatary az emes. Áıtse de Aqmola qala­syn­daǵy qazaqtar on paıyzdan sál-pál asatyn kezeńde, táýel­sizdik almaı turǵan tusta qazaq balalaryna óz tilinde bilim bergen, óz qaınar bulaǵynyń qasıe­tin sezdirgen qarashańyraqtyń jóni árqashan da bólek bop qala bermek. Jumagúl QÝANYShBEKQYZY.