Qazaqta da jigitter bar marqasqa

Azamattar – eldiń tiregi, qorǵaýshysy, qamqory. Sondyqtan qaı zamanda da ár óńirdiń mańdaıyna bitken birtýar, abzal azamattary bolady. Ol azamattar bolmysynan halqynyń, eliniń, jeriniń qamyn óte erte oılaǵan jandar. Osyndaı elim dep shyn júregimen eljiregen azamattar el múddesin sheshpeıinshe, el, jer kóktemeıdi. Demek, el úmitin aqtaǵan zamandastarymyzdyń abyroıyn asqaqtatý – azamattyq boryshymyz. Mine, osyndaı men biletin: «Men istedim degenshe, myń istedi deseıshi, er istedi degenshe el istedi deseıshi» degen qaǵıdatty berik ustanǵan, maqtaǵandy qulqy súımeıtin, sińirgen eńbegin mindetsinbeıtin, kezinde bıliktiń tutqasyn ustap el basqarǵan, al qazir táýelsiz elimizdiń taıqaza­nyn bel sheship belsene qaına­ty­syp júrgen Atyraý óńiriniń azamaty, iri tulǵa, kásipker – Tóken Jumaǵulov. Eńbek jolyn 15 jasynan, qara­paıym jumysshydan basta­ǵan Tókeń – qandaı jumys bolsa da jan-tánimen atqaratyn qaısar, qara jumyspen shyńdalǵan azamat. Eńbekten qoly oıyla júrip, Tókeń sonaý ótken ǵasyrdyń al­pysynshy jyldary Máskeý qala­syn­da Búkilodaqtyq polıtehnı­ka­lyq ınstıtýtty bitirip, júr­gizý­shi, jóndeýshiler brıgadıri, óndiristik-tehnıkalyq bólimniń bastyǵy, t.b. qyzmetterdi aby­roımen atqardy. Keıin Teńiz kenishindegi «Teńizmunaıqurylys» me­hanızasııa men kólik basqarma­sy­nyń bastyǵy bolyp, 1992 jyly aksıonerlik qoǵam bolyp quryl­ǵan osy mekemeniń bas dırektory, keıin prezıdenti bolyp saılandy. Qandaı qyzmette bolmasyn, óziniń iskerlik, uıymdastyrý­shylyq qabiletin tanytqan Tóken Tanauly ár kezderde Mańǵystaý oblystyq partııa komıtetiniń mú­shesi, Eralıev, Jańaózen aýdan­dary­nyń, Mańǵystaý oblystyq keńesteriniń halyq depýtaty, Qa­zaqstan Kompartııasy XVII sezi­niń delegaty bolyp saılandy. Táýelsizdigimizdiń alǵashqy qıyn-qystaý jyldarynda, uzaq jyldar boıy mekeme, óndiris ká­sip­oryn basshylyǵynda bolǵan Tóken Tanaulyna oblys basshy­ly­ǵy zor senim bildirip, 1994 jy­ly Atyraý oblysynyń Jylyoı aýdanynyń ákimi bolyp taǵaıyn­dal­dy. Bul kezde ekonomıkanyń quldyraǵan kezi bolatyn. Tóken Tanaulymen sol bir qıyn-qystaý kezeńde ákim bolyp júrgen kezinde tany­syp, talaı ret júzdesip, iskerligine, adamı qasıetterine tánti bol­ǵan edim. Sol kezdiń ózinde kóptegen sharýashylyqtar quldy­rap, qulaǵan kezde, ol az­dyrmaı-tozdyrmaı ózi basqar­ǵan aýdandy tyǵyryqtan shyǵardy. Ádette ákimder jaıly sóz bola qalsa, jurtshylyqtyń kóbi jaqtyra bermeıtini belgili. Al búgin sózge tıek etip otyrǵan Tóken Tanauly jaıly halyqtyń pikiri múlde ózgeshe, ol týraly kópshiliktiń tek jyly-jyly pikirlerin ǵana estısiń. Iá, Tóken Tanaulynyń elge jasaǵan jaqsylyǵy ushan-teńiz. Aýdan ákimi bolǵan kezeńde Tóken Tanaulynyń bastamasymen aý­dan­nyń ekonomıkasy men áleý­met­tik damýy aıtarlyqtaı dáre­jege kóterildi. Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, kúrdeli qury­lys, jol jóndeý, ásirese, jeke kásipkerler men shaǵyn mekemelerdi «Teńizshevroıl» birikken kásiporny arqyly nesıemen qarjylandyrýda zor nátıjelerge qol jetkizdi. Aýdan ákimi mindetin 1998 jylǵa deıin abyroımen at­qar­ǵan Tókeń óz ótinishi boıynsha «Teńizmunaıqurylys» aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti qyz­metine qaıta oralyp, kásipker­likpen aınalysýda. Jasyratyny joq, qazirgi tań­da kásipker, bıznesmen degende kóz aldymyzǵa baılyqqa belshesinen batyp, qos-qos úı salyp, qosaq-qosaq kólik minip, árdaıym ákimderdi ǵana jaǵalap, basqa­lardy kózge ilmeı júretin belsendiler elesteıdi. Al Tókeń – naǵyz eńbekqor, qarapaıym jan. Ol óziniń kásipkerlik óndirisin uzaq jyldar boıy qajyrly eńbegimen qalyptastyrǵan. Kúndi kúnge, túndi túnge uryp jumys istep, óziniń qajymas qaıraty men jigeriniń, biliktiliginiń arqasyn­da birneshe myńdaǵan qyzmetker­leri bar «Teńizmunaıqurylys» ak­sıonerlik qoǵamyn ekonomı­ka­lyq turaqsyzdyq kezeńderden alyp shyǵyp, aıaǵynan nyq turǵyzdy. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» degen halyq na­qy­ly bar ǵoı, jaqsylyǵyn osyn­daıda aıta ketken jón bolar. Ol óndiristik jumystarmen qatar, áleýmettik máselelerge de kóp kóńil bólip, eldiń muń-muq­tajyn bólisti. «Aýyl jyl­daryn­da» Mahambet aýdanyndaǵy Alǵa aýyldyq okrýgin qamqorlyǵyna alyp, aýyldyq okrýg úshin mıl­lıondaǵan qarjy bóldi, sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy ónim­derin shyǵarý, mıneraldy tyńaıt­qyshtar men janar-jaǵarmaı ma­terıaldaryn alýǵa qarjylaı kómek kórsetti. О́zi basqarǵan «Teńizmunaıqurylys» AQ jany­nan jumys oryndaryn ashyp, aýyl turǵyndaryn jumyspen qam­tydy jáne áleýmettik jaǵdaılary tómen otbasylardyń úılerine jón­deý júrgizý sekildi qaıyrym­dylyq isterge muryndyq bolyp, ónege kórsetti. Týǵannan múgedek jáne aqyl-oıynda kemistigi bar balalarǵa arnalǵan mektep-ınternattar men eńbek jáne soǵys ardagerlerine de úlken áleýmettik kómek kórsetilip júr. Jyl saıyn Tókeń basqarǵan aksıonerlik qoǵamnyń áleýmettik salasy ulǵaıyp keledi. Ońtústik Qazaqstan oblysynda «Jeruıyq-Mashat» emdeý-saýyqtyrý orta­lyǵy, Batys Qazaqstan obly­syn­da «Shalqar» demalys bazasy ashyldy. Atyraý qalasynda «Dına-Medıkal», «Prospekt-Medıkal Kaspıan» medısınalyq orta­lyqtary jumys isteı bastady. Oblysta tuńǵysh ret balalardy oqytý men tárbıeleýge arnalǵan «Taǵylym» jeke mektebi boı kó­terdi. Oblys aýmaǵynda qury­ly­syn salǵan Aqmeshit kesenesi bul kúnderi halyq suranysyna ıe bolyp otyr, al Qulsary qal­a­synda salynǵan meshit el ıgiligine qyzmet etip, alǵysyn alýda. Jıyrmaǵa jýyq mekemeniń basyn biriktirgen «TNS-grup» konserniniń janynan qurylǵan «Tóken Jumaǵulovtyń qaıyrym­dylyq qory» kóptegen ıgi shara­larǵa muryndyq bolýmen el ara­synda úlken bedelge ıe. Qor Mańǵystaý oblysyndaǵy «Otpan taý» keshenin, Atyraý oblysy Jylyoı aýdanyndaǵy Beket Ata kesenesin turǵyzýǵa, Adaı ata­nyń mereıtoıyn, Beket Atanyń 260 jyldyǵyn atap ótýge úlken demeýshilik jasady. Sondaı-aq, kór­shiles Batys Qazaqstan obly­syn­daǵy Syrym, Bókeı ordasy, Qaratóbe, Jánibek aýdandarynyń ortalyqtary men eldi mekenderine gaz qubyryn tartý jumys­taryn júrgizdi. Mańǵystaý obly­syndaǵy Quryq kentinde 280 oryndyq balabaqsha qurylysyn aıaqtap, paıdalanýǵa berdi. Tókeńniń aqparat qural­dar­y­na, ásirese, qazaq basylym­da­ryna asa kóńil bóletinin erekshe aıta ketý kerek. Sonyń bir aıǵaǵy – Uly Otan soǵysy men eńbek ardagerlerine merzimdi ba­sylym­dardy tegin jazdyryp berýi. Mine, munyń bári Tóken Tanaulynyń úlken júrekti azamat, el múddesin bárinen de bıik qoıatyn tulǵa ekendiginiń aıǵaǵy. Tóken Tanaulynyń elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýe­tin arttyrýǵa qosqan zor eńbegi baǵalanyp, birneshe orden-medaldarmen nagradtaldy. Ol – «Qur­met Belgisi», Qurmet, Dos­tyq, «Knıaz Danııl Moskovskıı» II dárejeli ordenderi jáne kóptegen medaldardyń ıegeri. El ekonomıkasynyń turaqty túrde damyp órkendeýine Tókeń sııaqty azamattardyń qosqan úles­teri orasan. Ol qandaı isti qolǵa alsa da, ol is óziniń mol jemisin berýde. Sondyqtan Tókeń­niń oń isteriniń, budan bylaı da órge basa beretinine senimimiz zor. Bul –halyqtyń turmys-tirshiligi jaq­saryp, el baılyǵynyń eseleı túsetininiń kepili. Iá, Tókeń búgin eren eń­beginiń arqasynda aǵalyq kezeń­nen aby­roımen ótip, danalyqqa bet bur­ǵandaı syńaıy bar. Qa­jy­mas qaıraty men týǵan jerge degen súıspenshiligin, perzenttik bory­shyn adal atqarǵan eńbegin shy­naıy baǵalap, eliniń jarqyn bolashaǵy úshin ólsheý­siz eńbek sińirgen bul Azamatqa qandaı qurmet kórsetsek te laıyq. Oralbaı ÁBDIKÁRIMOV.