ELORDA: Áleýmettik-ekonomıkalyq damý kókjıegi

Egemendik alǵannan bergi jyldar ishinde el eńsesiniń qanshalyqty bıiktegenin elordanyń qanat jaıǵan qarqynynan-aq kórýge bolady. Aqıqatyn aıtsaq, Astananyń damýy búkil respýblıka ekonomıkasynyń damýyna tyń serpin berdi. Bas qala Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy atalyp ótilgeli otyrǵan osy bir el egemendigi jyldaryndaǵy ekonomıkamyzdyń shyn mánindegi damý lokomotıvine aınaldy. Jalpaq álem jahandyq daǵdarystan turalap jatqan sońǵy eki-úsh jyldyń ózinde elorda ekonomıkasy Qazaqstannyń jańa damý serpinin saralaǵan syndarly jolǵa tústi. Árige barmaı-aq, Astana qalasynyń ótken jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý kór­set­kishterin saralaıtyn bolsaq, ótken jyl ishinde qalanyń ónerkásip óndirisi 9 paıyzǵa artyp, 111,1 mıllıard teńgeni qurady. Al 2011 jyldyń qańtar-mamyr aılarynda óner­kásip ónimi 64,5 mıllıard teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes merzimimen salys­tyrǵanda 160,8 paıyz boldy. 2010 jyly qala boıynsha negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııa 391 mıllıard teńgege jetti. Tek ús­timizdegi jyldyń 5 aıynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń kólemi 122587,7 mıllıon teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 21,8 paıyzǵa art­ty. Jalpy, ınvestısııa tartý máselesine kelsek, Astananyń osy jylǵy 5 aıdaǵy ınves­tısııasy respýblıkalyq kólemdegi ınvestı­sııanyń 8,9 paıyzyna jetti. О́tken jyly Astana qalasyn damytýdyń jańa keshendi baǵdarlamasy belgilenip, onda negizinen qalany kógaldandyrý, turǵyndardy sapaly aýyz sýmen, turaqty energııa qýaty­men qamtamasyz etip, ınfraqurylymdyq baǵ­dar­lamalardy damytý maqsatyndaǵy áleý­met­tik máselelerdi sheshýge basymdyq berdi. So­nymen birge, qalanyń shetki aımaq­taryndaǵy 20 kentti kóriktendirý jáne abat­tandyrý máselelerine aıryqsha mán berilýde. Osy baǵdarlama boıynsha 3 jyl ishinde qalanyń shetki aımaq­tarynda 200 shaqyrym­nan astam jańa jol qurylysyn salý jáne jóndeý, 30 shaqyrym sý taratý jelilerin, 24 shaqyrym káriz júıelerin salý jáne 110 shaqyrymnan astam elektr taratý jelilerin salý jumys­tary kózdelinip otyr. Qalamyzdyń óńdeý ónerkásibiniń ónim shyǵarý kólemi bıylǵy jyldyń 5 aıy ishinde qoldanystaǵy baǵamen 55,1 mıllıard  teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salys­tyrǵanda 1,9 esege ósti. О́ńdeý ónerká­sibi óndi­ris kóleminiń ósýi tamaq ónimderi, sýsyn­dar jáne toqyma buıymdary óndiristerinen basqa barlyq salalarda baıqalady. Ústimiz­degi jyldyń 5 aı ishinde 2010 jyldyń qań­tar-mamyrymen salystyrǵanda, dándi-daqyl­dardan jáne ósimdikten jasalǵan un, olardyń maıda tartylǵan qospalary 0,3 paıyzǵa, nan óndirisi 4,1 paıyzǵa, irimshik jáne súzbe 17,1 paıyzǵa makaron shyǵarý 25,8 paıyzǵa jarma jáne basqa túıirshik ónimderi 31,2 paıyzǵa artqan. О́kinishke oraı, osy merzimde shujyq ónimder óndirisi 5,1 paıyzǵa, sút óndirý 86,8 paıyzǵa qysqarǵan. Qala kóligimen bıylǵy jyldyń qańtar-mamyr aılarynda (júk tasıtyn avtokólikter jáne saýda tasymaldarymen aınalysatyn jeke tulǵalardyń jáne júk tasıtyn kóliktik emes uıymdardyń júk tasymaldaý kólemin qosa eseptegende) 29913,3 myń tonna júk tasymaldandy. Sóıtip, jalpy qala boıynsha júk aınalymy 1580,4 mıllıon tonna shaqy­rym­dy qurady. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda, 36,4 paıyzǵa art­qan. Jeke kásipkerlermen júrgiziletin tasy­maldaý kólemin qosa eseptegende, qalalyq avtomobıl kólikterimen bıylǵy 5 aı ishinde 613,7 mıllıon jolaýshy tasymal­danǵan. Áýe kóligimen 2011 jylǵy qańtar-mamyrda 8,8 myń jolaýshy tasymaldandy. Ústimizdegi jyldyń 5 aıynda qalanyń baılanys kásiporyndary 6485,7 mıllıon teń­geniń qyzmetin kórsetti. Bul 2010 jylǵy sáıkes kezeńniń salystyrmaly baǵadaǵy deńgeıinen 26,8 paıyzǵa joǵary. 2011 jylǵy qańtar-mamyrda baılanys qyzmeti salasynan túsken tabystar qurylymynda ınternet 40,2 paıyz, qalaaralyq jáne halyqaralyq baıla­nys túrlerinen 22,1 paıyz, jergilikti telefonnan 13,7 paıyz, ózge de baılanys túrle­rinen túsken tabystar 24,0 paıyzdy qurady. Jalpy, tabys kóleminiń 47,6 paıyzy halyqqa baılanys qyzmetin kórsetýden túsip, 3084,9 mıllıon teńgeni qurady jáne bul 2010 jyl­ǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda, 31,2 paıyz­ǵa joǵary boldy. Kásiporyndardyń poshtalyq jáne kýrerlik qyzmet kórsetý sala­synan túsken tabysy 419,5 mıllıon teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńi­men salys­tyrǵanda 3,3 paıyzǵa tómen boldy. Elordanyń damý qarqynyn turaqty naza­rynda ustap otyratyn Memleket basshysy Astana qalasynyń ekonomıkasyn órkendetýge shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin barynsha keńinen tartýdy mindet etip keledi. 2011 jylǵy 1 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha naryqta belsendi qyzmet atqaratyn shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerdiń sany ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyr­ǵanda 36,4 paıyzǵa artyp, jalpy alǵanda 35 302 birlikti qurady. Qalamyzdaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda jumyspen qamtylǵandar sany 5 paıyzǵa artyp, tutastaı alǵanda, 139 236 adam boldy. Osy merzim ishinde shaǵyn jáne orta bıznes sýbekti­leriniń shyǵarǵan ónimderi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 2,9 paıyzǵa kóbeıip, 363 804 mıllıon teńgege jetti. Ǵasyrymyzdyń qurylys alańyna aınal­ǵan Astana qalasynda turǵyn úı qurylysyn damytýǵa barynsha basymdyq berilip kele jatqandyǵy barshaǵa aıan. 2008-2010 jyldar­ǵa arnalǵan Memlekettik turǵyn úı quryly­syn salý baǵdarlamasy boıynsha 5612 qala turǵyny qoljetimdi páterlermen qamtamasyz etildi. Onyń ishinde 2113 adam ótken jyly jańa páter kiltin aldy. Turǵyn úı quryly­syn salý salasyndaǵy memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy 2011 jyly odan ári jalǵasyn tapty. 2011 jylǵy qańtar-mamyr aılaryn­daǵy derek boıynsha qalamyzdaǵy turǵyn úı qurylysyna 24 181,1 mıllıon teńge qarjy jumsaldy. Bul 2010 jyldyń sáıkes kezeńi­men salystyrǵanda, 134,0 paıyzdy qurady. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa­lardyń jalpy kóleminde turǵyn úı qury­lysynda ıgerilgen qarjy úlesi 19,7 paıyzdy qurady. Barlyq qarjylandyrý kózderiniń esebinen jalpy aýdany 473 137 sharshy metr 4386 páter paıdalanýǵa berildi, bul 2010 jylǵy qańtar-mamyrmen salystyrǵanda 16,5 paıyz­ǵa tómen. Jeke salýshylar jalpy aýdany 21178 sharshy metr turǵyn úıler salǵan, bul 2010 jylǵy sáıkes merzimdegi deńgeıdiń  132,5 paıyzy. Jalpy, iske qosylǵan turǵyn úılerdegi jeke turǵyn úı qurylysynyń úlesi 2010 jylǵy 2,8 paıyzǵa qaraǵanda, 4,5 paıyzdy qurady. Elordada 2010 jylǵy qańtar-mamyrda turǵyn úılerdiń jalpy aýdanynyń 1 sharshy metr qurylysynyń ortasha naqty quny 88,0 myń teńge (2010 jylǵy qańtar-mamyrda – 73,5 myń teńge) al paıdaly aýdannyń 1 shar­shy metr qurylysynyń ortasha naqty quny 120,0 myń teńge (2010 jylǵy qańtar-mamyrda – 98,2 myń teńge), onyń ishinde jeke salý­shylarmen salynǵany 45,3  myń teńge qurady. Elimizdiń ekonomıkasynda Elbasy bas­tama­symen is-júzine asyrylǵan daǵdarysqa qarsy is-qımyl sharalary sheńberinde qarqyn alǵan kóterińki damý qarqyny bıylǵy jyly barlyq salalarda óziniń ıgi jemisin berip otyr. Bul rette Astana qalasynyń óndiris oryndarynda oryn alǵan oń tabystar deńgeıi joǵary. Qalamyzdaǵy plastmassa buıymdary ónimderin óndirý óndi­risinde joǵary ósý qarqyny baıqalady. Sony­men birge, bıylǵy jyly betonnan jasalatyn qurylys buıym­daryn shyǵarý kólemi ótken jylǵy sáıkes merzimimen salystyrǵanda 35 paıyzǵa artty. Jalpy, alǵanda qurylys ındýs­trııasynyń barlyq salasynda ósim deńgeıi baıqalady. Qaladaǵy máshıne jasaý óndirisiniń kólemi de ósken. Máshıne jasaý kóleminiń ósýi negizinen dızeldi lokomotıv óndirisiniń tabystary esebinen bolyp otyr. Aǵymdaǵy jyly qalamyzda sýmen jabdyq­taý, káriz júıesi jáne turmys qaldyq­taryn jınaýdy jáne taratylýyn baqylaýdaǵy qyz­met kólemi 2010 jyldyń qańtar-mamyrymen salystyrǵanda, 11,8 paıyzǵa ósip, 2,6 mıllıard teńgeni qurady. Osy rette erekshe atap óterlik bir jáıt, Astana qalasynda turmys qaldyqtaryn qaıta óńdeý kesheniniń qurylysy salynyp jatyr. Jalpy quny 32 mıllıon eýro turatyn bul keshen 2011 jyly paıdalanýǵa berilip, qalamyzdyń tazalyǵy men ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa ıgi yqpal etpek. Iá, táýelsizdigimizdiń tól perzenti, qazaq­standyqtardyń maqtanyshy – Astana jasampaz jetistikter ordasy. Búginde bas qalamyzda álemdik deńgeıdegi ǵylym, tehnologııa jáne tehnıkalyq ozyq oı jetistikteri shoǵyrlanǵan. Memleket basshysy atap kórsetkendeı, shyn máninde Astananyń órkendeýi Qazaqstannyń gúldenýiniń kórinisine aınaldy. Jylqybaı JAǴYPARULY.