О́skeleń qala О́skemen

Jaqsy isti kórmekke, kópke úlgi bermekke Osynyń aldyndaǵy osy attas maqalamyzda О́skemen qalasynyń áleýmet­tik-ekonomıkalyq jaǵdaıynda úlken ózgeristerdiń júrip jatqandyǵyn, sońǵy eki jyldyń aınalasynda ǵana jeti myńnan astam qalalyqtyń jeke úı salý úshin jer telimin alyp, qalada jerge degen muqtajdyqtyń joıyl­ǵan­dy­ǵyn, sondaı-aq kóp­tegen balalar baqshasy men shaǵyn ortalyqtardyń iske qosylyp, bul salada tuńǵysh ret memleket-jeke menshik áriptestiginiń sátti júzege asyrylyp, jalǵasyn tapqandyǵyn, dendrobaqtyń, sporttyq jáne demalys oryndarynyń iske qosylǵandyǵyn áńgimelegen bolatynbyz. Olardyń barlyǵy Elbasynyń óz Joldaýynda Úkimetke, jergilikti bılik organdaryna bergen tapsyrmalaryna sáıkes júzege asyrylýda. Sonymen О́skemen qalasynda áleýmettik ómirdiń alǵa basqandyǵyn kórse­tetin jaǵymdy jańalyqtar ýaqyt ótken saıyn jalǵasyn taýyp, tyń isterdi týyndatýda. Ony buqaralyq sporttyń damyp, qoǵamdyq uıymdardyń belsendiliginiń artyp, halyqtyń jergilikti ózin ózi basqarý isine aralasa bastaǵandyǵynan da baıqaýǵa bolady. «Jaqsy isti kórmekke, kópke úlgi bermekke» demekshi, tómende osy máseleler týraly da áńgime qozǵaı ketkendi jón sanadyq. *Etnoaýyldaǵy qazaq úıi Qala halqynyń 30 paıyzy sportpen shuǵyldanady Elbasy óziniń halyqqa arnaǵan bıylǵy Jol­daý­yn­da «Týrızm jáne sport mınıstrligi ákim­dermen bir­lesip, elimizdegi buqaralyq sportty damytýdyń bir­lesken sharalaryn ázirlep, ony naqty iske aınal­dyratyn bolsyn. Qazaq­stan­dyq­tardyń 30 paıyzyna jýyǵy buqaralyq sportqa tartylýy qajet. Tek osyndaı jaǵdaıda biz bul isten progresti kóretin bolamyz. Bul – búkil Úkimettiń de mindeti» dep atap kórsetken bolatyn. Mine, Elbasy alǵa qoıǵan osy mindetti júzege asy­rýda da óskemendikter alda keledi. Eger 2008 jy­ly sporttyń buqaralyq túrlerin damytýǵa baıla­nys­ty qalada 95 shara ótkizilip, oǵan 30 560 adam tar­tylǵan bolsa, 2010 jyly 150 shara uıymd­as­ty­ry­lyp, oǵan 72 340 adam tartyldy. Al ústi­mizdegi jyl­dyń I toqsanynyń ózinde ǵana 42 shara uıym­dastyrylyp, oǵan 28 800 adam tartyldy. Bul 2010 jyldyń I toqsanyndaǵydan 10 myń adamǵa artyq. Osy kórset­kish­tiń ózi jyl sońyna deıin 100 myńnan astam óske­mendiktiń buqaralyq sport túrlerimen aınalysa­tynyn kórsetip otyr. Eger qalada 300 myńnan astam halyq turatyndyǵyn eskeretin bolsaq, bıylǵy jyldyń ózinde óskemen­dik­terdiń 30 paıyzdan astamy sportpen shuǵyl­da­natyndyǵyna kóz jetkizemiz. Ústimizdegi jyldan bastap qalada ártúrli sala qyzmetkerleriniń óz aralarynda spartakıada ót­kizý júıeli jolǵa qoıyldy. Osyndaı spartakıadalar bank qyzmetkerleriniń, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý qyzmetkerleriniń, jýrna­lıs­ter­diń, ónerkásip kásiporyndarynyń, ardagerler men múgedekterdiń arasynda ótkizildi. Burynǵy «Ákem, sheshem jáne men» otbasylyq jarysy jańa máninde qaıta jań­ǵyr­dy. Etno-mádenı or­talyqtar da osyndaı jarys­tarǵa qosyldy. Árıne, sport sharalary kóbeıgen saıyn qala­daǵy sport saraılary men alańdaryna, jattyǵý zalda­ry­na degen júktemeniń de aýyrlaı túsetini belgili. Soǵan sáıkes qalalyq bilim bóliminiń sheshimimen mundaı mekemelerdiń jumystary keshki saǵat 9-ǵa deıin uzartyldy. Dene tárbıesi oqytýshylaryna sport alańdaryndaǵy jáne mektepten tys jumys­ta­ry úshin qosymsha eńbekaqy belgilenetin boldy. Cporttyń buqaralyq sıpatyn damytý úshin О́skemen qalasynda ótken jyldyń ózinde ǵana 25 shaǵyn fýtbol men hokkeı alańdary paıdalanýǵa berildi. Sonymen qatar О́skemende ústimizdegi jyly tennıs korttarynyń bútin bir júıesi iske qosylmaq. 2009-2010 jyldardan beri qolǵa alynyp kele jatqan bul jumystardyń smetalyq quny 600 mıllıon teńgeni quraıdy. Bıylǵy jyly qala aýmaǵyndaǵy demalys oryn­da­rynyń qataryna taǵy bir nysan kelip qosylǵan­dy­ǵyn erekshe atap aıtýymyz kerek. Qa­lalyqtardyń bos ýaqyttaryn mándi ári densaý­lyq­tary úshin paıdaly ótkizýin kózdep, taý shańǵysyn damytý jó­ninde bastama kótergen qala ákimi Islam Ábishevtiń ıdeıasy ShQO Frıstaıl jáne snoýbord federa­sııa­synyń prezıdenti, «Iz­ý­mrýdnyı Altaı» JShS qu­ryltaı­shy­sy Aleksandr Chılıkın­niń tara­py­nan qol­daý taý­yp, Avstralııadan shańǵy­shy­lar­ǵa arnalǵan aspaly jol­dyń qural-jabdyq­ta­ry jetkizilip orna­tyldy. Taý shańǵysyna ar­­nalǵan bul qulama jol­dyń uzaq­tyǵy 550 metrdi, al bı­­iktigi teńiz deńge­ıi­nen 400 metrdi quraıdy. Qu­lama bı­iktigi – 100 metr. Joba­nyń jalpy qu­ny 20 mıllıon teńgege ba­ǵa­lanyp otyr. Endi О́skemen qala­syn­­da árbir turǵynnyń qys kezinde taýǵa otba­sy­men as­paly jol arqyly qı­nal­maı shyǵyp, rahattana syr­ǵanaýyna tolyq múm­kin­dik bar. Qazir osy­ǵan baılanysty qala­da taý shań­ǵysy sheberligine ar­nal­ǵan balalar mek­tebi qu­ryldy. Taý shań­ǵysy jóni­nen buryn da aldaryna jan salmaıtyn óskemen­dikter endi sporttyń osy buqaralyq túrin odan ári damytýdyń tolyq múmkin­digine ıe boldy. Qalada sońǵy kezderi dástúrge ene bastaǵan sport­tyń taǵy bir túri Ab­laketka taýynyń basyn­da­ǵy «Qazaqstan» degen úl­ken jazý men sonyń qa­syn­da tigilgen týǵa jetý. Ol teńiz deńgeıinen 522 metr bıiktikte ornalasqan. Jarystyń bul túrine byltyrǵy jyly qaladaǵy jasy 11-den 72-ge deıingi aralyqtaǵy 200 adam qatysty. Olar joǵa­ry­daǵy bıiktikke jetý úshin 2 shaqyrym 400 metrlik joldy basyp ótti. Qazirgi kúni bıiktik basyna elektr jelisi tartylyp, «Qazaqstan» jazýy men elimizdiń kók baıraǵy keshki, túngi ýaqyttarda alystan jarqyrap kóz tartatyn boldy. Endi bul bıiktikke jetý úshin avtokólik jáne aspaly jol salý josparǵa enip otyr. Birte-birte bul jer óskemendikter kún saıyn bas qosatyn úlken bir demalys orny, buqaralyq sport­tyń ózindik bir alańyna aınalady degen senim mol. Qala ákimi Islam Ábishevtiń Elbasy tapsyrma­syna sáıkes sporttyń buqaralyq túrlerin damytýǵa erekshe mán berip, bul iste ýaqytynyń tyǵyzdyǵyna qaramas­tan jeke basymen de úlgi kórsetip kele jatqandyǵyn aıta ketsek te artyq bolmas. Ákim qaladaǵy tárbıesi qıyn balalardan 30 balany jeke qamqorlyǵyna alyp, óziniń sporttyq komandasyn qurdy. Olarmen birge sportpen aınalysyp, jıi kezdesip turady. Jaz aıla­rynda maýsymdyq jumys­tarǵa ornalasýlaryna da kómek kórsetti. Qazir bul balalardyń 15-i mektep bitirip, joǵary oqý orynda­rynyń stýdenti atandy. «Ákim bol, ákim bolsań halyqqa jaqyn bol» degen qaǵıda boıynsha jumys istep kele jatqan azamat osyndaı isterimen halyq arasynda tez tanylyp, bedelge ıe bolyp keledi.   Qoǵamdyq uıymdar serpilis ústinde Sapar barysynda qaladaǵy qoǵamdyq uıymdar tarapynan tyń serpilisti baıqadyq. Elbasynyń úne­mi atap kórsetip, jergilikti bılik ókilderine keńes retinde jalyqpaı aıtyp kele jatqan úlken bir talaby – jergilikti ózin-ózi basqarý isin damytý má­selesi naq osy О́skemen qalasynda erekshe ushqyndap tur deı alamyz. Munda qaladaǵy birneshe shaǵyn aýdandar boıynsha jergilikti ózin-ózi basqarý komıtetteri quryl­ǵan. Olardyń qala ishindegi kentter ákimderiniń jumysyna jasaı­tyn yq­pa­ly óte úlken. Bul komıtetterdi ha­lyq pen qala ákim­di­giniń ortasyndaǵy qyzmeti demokra­tııa­lyq qaǵıdattarǵa negizdelgen jańa bir býyn dep aıtsaq ta artyq emes. Qalanyń Ablaketka sha­ǵyn aýdanyndaǵy №2 jergilikti ózin-ózi basqarý komıtetine jetekshilik etip kele jatqan eńbek ardageri Vladımır Seme­nov­ty áńgimege tarttyq. – Bizdiń komıtettiń qaraýynda 66 kóp páterli úı, kóptegen jeke menshik turǵyn úıler bar. Biz páter ıeleri kooperatıvteri men kondomınıýmdardyń ju­mysta­ryn úılestirip, olardy qoǵam ta­ra­pynan qadaǵalap otyrýda qala bas­shy­lyǵy men halyqqa qolqabys jasaı­myz. Halyq qazirgi kúni eń aldymen bizge kelip, óz ótinishterin aıtatyn bolyp júr. Biz ony qoly­myzdan kelgeninshe ózimiz sheship, al qolymyzdan kelmegenderin tıisti máse­leler boıynsha júıelep, retke keltirip, qaladaǵy tıisti organdarǵa, memlekettik mekemeler men sharýa­shy­lyq júrgizýshi sýbek­ti­ler­ge tapsyramyz. Belgilengen ýaqytta tap­sy­rylǵan ótinish-shaǵymdardyń ja­ýa­byn kúte­miz. Ol jaýapty turǵyndarǵa jetkizemiz. Máse­le­niń osy­laı júıege túsýi qala ákimdigine de, ha­lyq­qa da óte qolaıly bolyp shyqty. Sondyqtan bizdiń jumy­sy­myzǵa alǵys aıtýshylar az emes, – deıdi ol. Qalanyń Ablaketka shaǵyn aýdanyndaǵy osy jergilikti ózin ózi basqarý komıteti aýmaǵyna kiretin, aldyna gúl egilgen kóp qabatty úılerdiń biri «Tıtanık» dep atalady eken. Buqtyrma teńizine jaqyn ornalasqandyqtan ári birneshe kireberisti quraıtyn uzyn úı bolǵan soń solaı atalǵan shyǵar dep jora­maldaǵan edik. Munyń tarıhy múldem basqasha bo­lyp shyqty. Bul shaǵyn aýdandaǵy kóp páterli úı­ler­ge jylý men sý kelmeı, jaryq jıi óshirilip jaǵ­daı qı­yn­daǵan osydan biraz jyl buryn osy úıdiń turǵyn­dary asyǵys óz páterlerin tastap shyǵyp, qyraýly qys­ta basqa jerlerge baryp jan saýǵa­laıdy. Bul jaǵ­daı «Tıtanık» kemesi sýǵa bat­qan kezde ha­lyqtyń odan jappaı qashqan dúr­­beleń oqı­ǵasyn kózge elestetedi de turǵyndar oǵan «Tıtanık» degen at qoıady. Al qazirgi kartına múldem bas­qasha. Sý da, jylý da bar, jaz aılarynda turaqty túrde ystyq sý berý qolǵa alynǵan. Kógaldandyrý jumysy da jónge qoıylǵan. Osyǵan sáıkes kezinde sýtegin qalǵan mun­daǵy páter baǵasy ýaqyt ótken saıyn qymbattaı túsýde. – Men osy úıden byltyr 25 myń dollarǵa páter satyp alyp edim. Endi qazir ony 35 myń dollarǵa satpaı otyrmyn, – deıdi bizben áńgimesinde atyn aıtqysy kelmegen bir turǵyn. Qazirgi kúni О́skemen qalasynda 10 jergilikti ózin ózi basqarý komıteti jumys isteıdi. Bul respýblıka boıynsha osyndaı komıtetter qurýdyń alǵash­qy tájirıbesi. Olardyń qyzmetterin damy­typ, ju­mys­qa shyn máninde pármendilik berý maq­satynda ar­naıy kásiporyn qurylypty. «О́skemen tártip» ata­la­tyn ol kásiporyn qala ákiminiń Ister jónindegi bas­qarmasyna baǵynady. Qolynda tıisti qarjysy bolǵandyqtan bul kásiporyn qala tur­ǵyndarynyń ótinish-aryzdaryna qatysty keıbir máselelerdi shuǵyl sheshýge qabiletti. Qazirgi kúni osy kásip­oryn­nyń jáne О́skemen qala­syn­daǵy ózin ózi basqarý komıtetteriniń jumys tá­jirı­besimen basqa óńirler men elderden kelip tany­sý­shylar da az emes eken. О́ıtkeni bul tájirıbe kópshi­lik úshin ózindik bir tyń úlgi esebinde qalyptasyp, synnan ótip keledi. Onyń nátıjesi de jaman emes. – Bizdiń shaǵyn aýdanymyzdaǵy halyqty tol­ǵan­­dyryp kelgen úlken bir problema osyndaǵy jylý qa­zandyǵynyń jumysy bolatyn. Bul qazan­dyqty ustaý shyǵyndary osy ýaqytqa deıin 100 paıyz tur­ǵyn­dardyń moınynda bolyp keldi. Qa­zandyqtyń jón­deý jumystarynyń, qysqa qajetti kómir satyp alýynyń, mundaǵy jumysshylardy ustaýdyń bar­­lyq shyǵyn­dary turǵyndar tóleıtin tólemaqy esebinen ótelip otyrdy. Biraq bul qarjy kómir satyp alýdyń ózine tolyq jetpeı, jóndeý jumystary múldem nazardan tysqary qalǵan edi. Qazandyqty óz menshigine qara­typ alǵan jeke tulǵa onyń jumysyn jandan­dy­ra almaı únemi jurt­shylyqtyń nara­­zy­lyǵyna ury­nyp ot­yr­dy. Mine, osy máseleni qala ákimdigimen birlese oty­ryp, bıylǵy jyly sátti sheshtik. Ony jy­­lytý qala basshy­ly­ǵynyń aralasýymen qala­daǵy jylý júıe­leri mekemesine tapsyryldy. Osy úshin qazan­dyqtan jylý júıeleri mekemesiniń magıstraldy quby­ry­na deıin jańa jeliler tar­tylýda. Kóp jyldardan beri tuńǵysh ret jóndeý jumystary qolǵa alyndy. Alǵash ret jaz aıla­rynda bizdiń shaǵyn aýdany­myz­ǵa da ystyq sý keletin boldy. Osy jaǵdaıǵa baı­­­la­nysty turǵyn­dardan jylý qyzmetine aqy tóleý isi de jaqsaryp otyr, – deıdi bizben áńgi­me­sinde jergilikti ózin ózi basqarý komı­tetiniń basshysy. Al qala ishindegi №13 jergilikti ózin ózi basqarý komıtetine Natalıa Sykýnova jetekshilik etedi. Ol – «Aqjol» partııasynyń múshesi jáne onyń osyndaǵy fılıalyn basqarady. – Qala ákimi biz sekildi saıası partııalardyń jergilikti jetekshilerimen kezdesý ótkizip, bárimizdi el múddesi jolynda birigip jumys isteýge shaqyrdy. «Eger bárimizdiń oılaǵanymyz halyqtyń múddesi eken­digi ras bolsa, onda ılegenimiz de bir teriniń push­paǵy ǵoı. Endeshe birigip jumys istep, qala­myz­dyń kórkeıip damýyna atsalysaıyq» dedi. Bul usy­nys­ty men qoldadym. Sóıtip jergilikti ózin ózi bas­qarý jumysyna aralastym. Endi qala ákimdiginiń usynysy boıynsha Armatýra zaýyty shaǵyn aýda­nyn­daǵy qırap turǵan balabaqshany satyp alyp, odan mektep pen balabaqsha jasasam dep júrmin. Meniń oıymsha bul qala ákimdigine de, bálkim, kásipker retinde maǵan da paıdaly bolýy múmkin. Eń bastysy, budan halyq utatyn bolady. Múddeler toǵysqan jerden ǵana ıgilikti jaqsy ister shyǵady», – deıdi Natalıa Fedorovna. О́skemende qaladaǵy barlyq qoǵamdyq uıymdar, kásipodaqtar, saıası partııalardyń basyn qosatyn qo­ǵamdyq keńes qurylǵan. Oǵan baı tájirıbeli, buryn talaı basshylyq qyzmetter atqarǵan Vladımır Lopatkın jetekshilik jasaıdy. Osy qoǵamdyq keńes aıa­synda qalanyń ártúrli problemalaryna baılanysty sarap­shy­lar toptary jumys isteıdi. Ol toptardyń biri qaladaǵy azyq-túlik baǵalarynyń qozǵalysyn baqy­laý­ǵa alsa, ekinshi bir top ekologııa máselesimen shuǵylda­nady. Bul qoǵamdyq keńes О́skemen qalasy­nyń ákimi Islam Ábishev pen Shyǵys Qazaqstan ob­lysynyń ákimi Berdibek Saparbaevqa deıin shyǵyp, óz usynystaryn qoıyp otyrady jáne atalǵan máse­le­lerde basqa óńirler men elderde qandaı jaqsy táji­rı­beler bar, solardy osy óńirge tartýǵa óz járdem­derin tıgizedi. Ekologııalyq komıssııanyń jetekshisi burynǵy ataqty hokkeıshi Gennadıı Koreshkovtyń aıtýy boı­ynsha, ol basqaratyn komıssııa quramyna qa­la­daǵy barlyq iri kásiporyndardyń bas eko­log­tary kiredi. Sondyqtan bul komıssııa qala ómirinde óte mańyzdy ról oınaıdy. – Buryn bizdiń qalamyzda ekolo­gııalyq jaǵ­daı­dy baqylaıtyn 5 baqylaý beketi bar edi. Qazir onyń sa­nyn 15-ke jetkizdik jáne qala bas­shy­ly­ǵynyń qol­daýy­men olardaǵy qu­ral-jabdyq­tar­dy ja­­ńa teh­nologııa­lar­men jańarttyq. Endi biz 10-15 mı­nót­tiń ishinde qalanyń ekolo­gııa­lyq jaǵdaıyn dálme-dál bilý múm­kin­digine ıe boldyq. Sóıtip, ekolo­gııa­ǵa keri áserin tıgizgen ká­sip­oryndar sol sátinde birden aıqyn­dala­tyn bol­dy. Al buryn gıdromet baqy­laý­ynda bol­ǵan kezde qalanyń mun­­­daı múm­kin­di­gi joq edi. Endi biz ekologııalyq qaýip­sizdik ortalyǵyn qu­­­rý­dyń jobasyn jasap, ony engizý jó­ninde qala jáne oblys basshy­ly­ǵyna usynys jasap otyrmyz. Bul joba boı­ynsha qalanyń ekologııa­lyq jaǵ­daıyna dereý taldaý jasalyp, osy­­­nyń nátı­jesinde ekolo­gııa­ny buz­­­ǵan kásip­oryn­darǵa aıyp­pul belgilenedi já­ne bul jaǵdaı ha­lyqqa dereý habar­la­nady. Meniń oıymsha osyn­daı ashyq­tyq, ja­rııalyq jaǵdaıda kásiptik sheberlikpen jumys isteý qala turǵyn­da­ry­na olar­dyń densaýlyǵyn qorǵaýda úl­ken paı­dasyn tıgizetin bolady. Mun­daı jaǵym­dy nátı­jelerge biz oblys pen qala basshylyǵynyń qol­daýy arqyly qol jetkizip kelemiz. Halyq úshin jumys isteýge kelgen mundaı basshylarmen ynty­maqtasa áreket etýdiń paıdasy mol, – deıdi Gennadıı Koreshkov. Osy jóninde qala ákimi Islam Ábishevpen áńgime qozǵaǵan kezimizde ol bizge Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes halyq múddesinen týy­n­daı­tyn ispen shuǵyldanýdyń basshy retinde jeke adamǵa beretin lázzaty barlyǵyn da jasyrmady. – Ras, halyqpen jumys isteý ońaı emes. Biraq at­qa­ryp otyrǵan isińnen sol halyqtyń paıdasyna oraı ná­tıje kórinse, osynyń ózi adam retinde meni qa­nattandyrady. Osyndaı máselelerde eń al­dymen oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń tynym tappaı jumys istep, jaqsy iske janashyrlyqpen qaraıtyn­dyǵyn, al bizge osynyń ózi úlken qoldaý ekendigin jasyrmaımyn. Qazirgi kúni biz qaladaǵy qorda­la­nyp qalǵan kóptegen áleýmettik proble­malardy sheshe bastadyq. Aǵymdaǵy jumystyń barlyǵy óz retine tústi. Endi kezekte bolashaqtyń máselesimen shuǵyl­danýǵa múmkindik aldyq. Qalamyzdy qalaısha kórik­tendirip, damytamyz? О́skemen qalasynyń ataǵyn qalaı shyǵaramyz? Mine, osyndaı suraq­tar­dyń sheshimin oılastyra bastadyq. Qalada turǵyn úı-kom­mýnaldyq salany modernızasııalaý jónindegi ju­mys­tar elimizdiń qalalary arasynda alǵashqy­lardyń qatarynda bizde bastalyp ketti. 20 jyl boıy qolǵa alynbaı kelgen Úlbi jaǵalaýyndaǵy keıbir qoqysty jerdi jaqsylap tazalaýdan ótkizip, olardyń jaǵa­syna demalys oryndaryn ashpaq oıymyz bar. Bul jobany sátti qorǵap, oǵan respýblıkalyq bıýdjetten qarjy da alyp otyrmyz. AQSh-ta belgili bir nárseni shesherde ýaqyt­­tyń 70 paıyzy oılanýǵa, 20 paıyzy ázirlenýge, tek 10 paıyzy ǵana ony júzege asyrýǵa jum­sa­la­dy eken. Eger shyndap oılap, júregińmen berilip jumys isteı bilseń, bizde kóptegen máselelerdi sheshýge bola­tyn­dy­ǵyna kózim jetip keledi. О́ıt­keni, el basshylyǵy osy jolda barlyq qajet­ti­likterdi jasap otyr. Son­dyqtan meniń oıymsha basshy adam­darǵa qazirgi ýa­qyt­taǵy eń qajettisi kreatıvti oı­lap, jańa ıdeıalar­dy aıqyndaý jáne soǵan qol jetkizýde qoǵamnyń, halyqtyń kómegine súıenip, olar­dy osy iske jumyldyra bilý dep bilemin, – dedi.   Sáýletkerlik sán bergen qala О́skemende músinshilerdiń halyqaralyq sımpo­zıý­myn ótkizý isi osyndaı kreatıvti oılaýdyń jemisi sekildi. Bul sımpozıým О́skemen qalasynda byl­­­tyr uıymdastyrylsa, bıyl taǵy jalǵasyn tapty. Ideıa­sy óte tamasha. Álemniń ár túpki­rin­degi ataqty ká­sipqoı músinshilerge habar jiberilip, О́skemen qala­syn­da ol­ar­dyń arasynda konkýrs ótetindigi má­lim­denedi. Sımpozıýmǵa ázirlik jasaý, uıymdastyrý jumystaryn qalalyq sáýlet jáne qala qurylysy bólimi moınyna alady. Sımpozıýmǵa qatysýshy ár jyldyń 1 sáýirinen keshiktirmeı óziniń bolashaqta qalada ornalas­ty­ratyn músininiń sýretterin, mate­rı­al­dyń kólemin, eskızdik jobasyn jiberedi. Qa­byl­daýshy jaq (О́s­kemen qalasy­nyń ákimdigi) sımpo­zıým­ǵa qatysý­shynyń músindi qala­ǵa jetkizý, kelip-ketý shyǵyn­daryn óteıdi. Árbir músinshige aıyna 100 myń teńge kóleminde stıpendııa taǵaı­yndalady. Al músinshiler ózimen birge ilestire keletin adamdar­dyń jáne olardyń qalada bolý shyǵyndaryn óz qar­jysymen óteýge tıis. Jumysqa qajetti materıaldardy uıymdas­ty­rý­­shy jaq bóledi. Al árbir qatysýshynyń qural-jab­dyqtary ózimen birge bolýy tıis. Jumys ábden daıyn bolyp, tıisti jerge ornalas­tyryl­ǵannan keıin barlyq qatysýshy músinshilerdiń ara­synda konkýrs bastalady. Bir birinshi syı­lyq­tyń quny – 1 500 myń teńge. Eki ekinshi syılyq – 750 myń teńgeden. Úsh úshinshi syılyq – 450 myń teńgeden. Esesine osy ornatylǵan músinderdiń barlyǵy budan ári О́skemen qalasynyń menshigi bolyp qalady. Árıne, músin­shi­ler­diń barlyǵyna syılyq tımeýi múmkin. Biraq, al­dyn-ala jasa­lynǵan shart boıynsha О́skemenge jetkizilgen jáne ornatylǵan músinder qaıta qaıtpaıdy. Byltyrǵy jyly osyndaı ereje boıynsha sım­pozıýmǵa Qytaıdan, Reseıden, Grekııadan jáne óz elimizden 20 jumys qatysqan bolatyn. Conyń nátıje­sinde О́skemen qalasynda byltyr­ǵy jyldyń ózinde 17 músindeý týyndysy paıda bolyp, ornyǵyp qaldy. Qalanyń kórkine kórik qosty. Bıylǵy jyly olardyń sany men geo­gra­fııalyq aıasy odan da arta tústi. Sóıtip, О́skemen qalasy birte-birte ataqty músinshi­le­r­diń qoltý­ma­lary ornalastyrylatyn kó­rik­ti qalaǵa aı­nalyp keledi. О́skemen qalasy osy baǵyttaǵy álemdik dodanyń irgeli ortalyqtarynyń birine aınalýy da ǵajap emes. Olardy kórip tamashalaý úshin keletin týrıster sany da arta túsetindigine kúmán­men qaraýǵa bolmaıdy. Sonymen qatar О́skemende halyqaralyq «Bal arasy» festıvalin ótkizý dástúrge endi. Munyń mánisi qazaqstandyq Altaı taýy Qazaqstan men Sibirdegi, Reseıdegi omarta sharýashylyǵynyń otany bolyp taby­la­dy. Kendi Altaıdyń omarta sharýa­shy­lyqtarynyń ón­imderi búkil álemge belgili. Endeshe osy isti nege nasıhattap, paıda tappasqa. Ári bul óskeleń qala О́s­kemenniń halyqaralyq tany­mal­­d­y­ǵyn da arttyrǵan bolar edi. Festıvaldi ót­kizý mine, osyndaı nıetten tý­yn­dap otyr. Qala­daǵy Sátpaev, Jibek joly kóshele­ri­niń qıylysqan jerinde halyqaralyq festıval sım­vo­ly retinde 10 metr bıiktikte, dıametri 4 metrdi qu­raı­tyn bal arasynyń beınesi men bal uıasy boı kóterdi. О́tken jylǵy munda negizgi kapıtalǵa 65,1 mıllıard teńgeniń ınvestısııasy kelip quıylsa, bıylǵy jyldyń I toqsanyndaǵy ınvestısııa kólemi ótken jyldyń osy merzimindegiden 8,8 paıyzǵa artyp tústi. Qala kásiporyndary men uıymdarynan ártúrli deń­geı­degi bıýdjetterge 68,2 mıllıard teńge aýdarylsa, qala bıýdjetiniń kirisi 18,5 mıllıard teńgege jetip, 9,5 paıyzǵa artyq oryndaldy. «Jol kartasyndaǵy» jumys­tar­dy júzege asyrýda, damý bıýdjetin qalyp­tas­tyrýda qala oblys ishinde aǵaryp aldan kórinýde. Sonymen О́skemen qalasynyń qazirgi damý barysy men ondaǵy áleýmettik máselelerdiń sheshimin tabýy ózge óńirler úshin úlgi etip usynýǵa ábden laıyq sekildi. Muny biz qalanyń el táýelsizdiginiń 20 jyldy­ǵyna tartyp otyrǵan úlken tartýy, Elbasy saıasatyn júzege asyrýdaǵy jaqsy jetistigi dep túsindik. Suńǵat ÁLIPBAI.