О́ndiriste – ózimizdiń ónim

Ilgeri ótken zamanda Syrdyń boıy ný qamys bolǵan desedi. Nar qamystan túıeli adam kórinbeıdi eken. Búgingi Qyzyl­or­danyń sol zamanda Qamysqala atanýy da beker bolmasa kerek. Babalarymyz nar qa­mysty jyǵyp, sodan baspana salǵan deıdi. Sodan kil qamystan salynǵan mekendi jurt Qamysqala atap ketipti. Qamys búgin de bar. Biraq iri emes. Qazir ony malǵa azyq retinde, úı men saraıdyń tóbesin jabýǵa paıdalanady jurt. Kúz kele, sarǵaıǵan qamysqa ot tıedi. Sóıtip, dymy qalmaı janyp ketedi. Al osy qamysty el ıgiligine paıdalanýǵa bolar ma edi? Bol­maǵanda she?! Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen bú­gin­de ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy ju­mys istep jatyr. Jurt múddesi úshin ja­salǵan baǵdarlama tek iri qalalardy ǵana emes, aýdandardy da qamtýda. Sonyń biri Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda qolǵa alynǵan zaýyt. Bul zaýyt qamys jań­qalarynan lamınattalǵan jáne lamı­nat­talmaǵan qurylysqa qajetti taqta shyǵa­rýmen aınalysady. «Altyn bala-08» JShS qolǵa alyp otyrǵan bul jobanyń quny zor. Eń aldymen, elimizde mundaı zaýyt joq. Shıelide tuńǵysh ret ashylyp otyr. Bur­­na­ǵy kúni osy zaýyt óz jumysyn jolǵa qoı­dy. Solaısha, óziniń ónimin shyǵara bastady. Kásipker Jarqyn Omarov bul jobany 2009 jyly bastaǵan bolatyn. Zaýytqa sa­ly­nyp otyrǵan jalpy ınvestısııa quny 450 mıllıon teńgeni quraıdy. Qural-jab­dyq­tar Qytaıdan ákelingen. Ol qondyr­ǵylardy ornatý úshin sol jaqtan arnaıy mamandar kelip, qural-jabdyqtardy qon­dy­ryp, jumys tásilin bizdiń azamattarǵa úıretip ketken. Zaýyt qurylysy bastalǵanda aýdandaǵy myńǵa tarta azamat ýaqytsha jumys tapqanyn aıt­qan abzal. Sonymen qatar, búginniń ózinde atalǵan zaý­yt­ta 50 adam turaqty jumys­pen qamtylǵan. Al zaýyt to­­lyqtaı iske kiriskende 100-ge jýyq adamǵa jumys taby­la­dy. Bul da jumyssyzdyqpen kúrestiń bir túri ekeni anyq. Búginniń ózinde zaýyt aýdan aınalasyndaǵy aýyldar­dan qamys baýlaryn jınap, tapsyrys berip jatyr. Qazirge deıin Qodamanov, Bekejanov aýyldary men «Kókshoqy» shaǵyn aýdan­da­rynyń turǵyndarynan materıaldy shyǵa­rý­ǵa qajetti qamys qory jınalǵan. Shamamen alǵanda, ár aýyldan 30-40 myń baý qamys alynǵan. Atalǵan iske 450-ge tarta otbasy jumyldyrylǵan. Osy maqsatqa 19 mıllıon qarjy jumsalǵan. Munyń ózi aýyl turǵyndary úshin qosymsha tabys kózi ekeni jasyryn emes. Sonda zaýyt óz qyz­met­kerlerine ǵana emes, aınaladaǵy aýyl­dar­ǵa da jumys taýyp berip jatyr degen sóz. Zaýyttyń aıyna 62000 sharshy metr taq­ta shyǵarýǵa múmkindigi jetedi. Al ónim qa­laı shyǵarylady? Endi soǵan keleıik. Al­dy­men qamys maıdalanady. Sodan soń, shań-tozań­nan tazartylady. Ábden usaq­ta­lyp, shańnan tazarǵan qamys untaqtary jelimmen aralas­ty­rylyp, qalypqa salynady. Sosyn 280 gradýs ystyqqa qoıylyp, qa­jet­ti qospa­la­ryn qosady. Nátıjesinde ár­bir 40 mınýt saı­yn 5 taqta daıyn bolyp shy­ǵady. 1 taq­ta­ǵa shamamen 35 kılodaı qa­mys jumsalady. Al taqtanyń eni 8/10 mıllımetrdi quraıdy. Zaýyt ıneden shyqqandaı daıyn. In­fr­a­qurylymdyq jaǵdaıy tolyq sheshilgen. Ákim­shilik jáne zaýyttyń qurastyrmaly ǵımarattary saqadaı-saı tur. Temir jol, sý, jaryq máselelerinde de kedergiler joq. Qysqasy, zaýyt endi alańsyz jumys isteıtin jaǵdaıda. Qamystan alynǵan atalmysh ónimge shet­eldikterdiń qyzyǵýshylyǵy asa kúshti kó­rindi. Aǵashtan jasalynǵan plıtalarǵa qa­ra­ǵanda, bul ónim barynsha berik ári ylǵal­ǵa tózimdi keledi eken. Ásirese, ol keme jasaý oryndarynda úlken suranysqa ıe. Zaý­yt ónimi de arzan baǵamen satylmaq. Búgin­de bazarda shetelderden kelgen DSP-nyń shar­shy metri 1000-1200 teńgeden satylyp ja­tyr. Al «Altyn bala-08» JShS shyǵar­ǵan taqtanyń sharshy metri 570 teńgeden satylmaq. Aıyrmasy aıtpasa da túsinikti. Sonymen zaýyt iske qosyldy. Bir kezderi babalarymyz úı soqqan qamystan qu­ry­lysqa qajetti jabdyq shyǵarýdy bastady. El ıgiligi úshin jasalyp jatqan iske bereke tileıik. Erjan BAITILES, Qyzylorda oblysy.