Qyryq shyraqty áıel

Qazaqta áıel qyryq shyraqty deıdi. Bul áıel adamnyń myqtylyǵy men qadir-qasıetine qatysty aıtylǵan sóz. О́ıtkeni áıel zatynyń qolynan barlyq is keletinin búgingi ómir kórsetip júr. Bizdiń bul sózimizge mańǵystaýlyq Sáýle qajy Berdihan­qyzy­nyń bıznestegi  joly men ómirlik ustanymy dálel bola alady. Búgingi beıne: Oblystyń úzdik kásipkeri atan­ǵan Sáýle Jaqaeva belsendi qoǵam­dyq jumystary úshin Elbasynyń Alǵys hatymen, «Qazaqstan táýel­siz­digine – 10 jyl» medalimen mara­pat­talyp, meıirimdiligi men jana­shyrlyǵy úshin oblys halqynyń alǵysyna bólengen jan. Men ózimdi ózim jarnamalaýmen aınalys­paı­myn, al meniń qaıyrymdylyǵym, qolushyn berýim konıýnktýraǵa alym-salyq emes, ol jaı ǵana adam balasyna degen kómektesý nıetinen týǵan nárse. Meniń dinim maǵan ózgelerdiń qaıǵysyn kóre otyryp, qol qýsyryp qarap otyrýǵa múm­kin­dik bermeıdi, deıdi Sáýle qajy. Ibaly minez-qulyq pen tereń dinshildigi qajy apamyzdyń barlyq isiniń tabyspen ushtasa aıaqtalýyna bir sebep sekildi. Qajy apa Alla­nyń aq jolynda júrgen jannyń  kez kelgen iste demeýi men senimi mol bolatynyn taǵy da bir aıqyndap otyr. Burynǵy beıne: Barlyǵy da nólden bastaldy. Inilerim men anama kómektesý úshin bar jaýapkershilikti erte moıynǵa alýǵa týra keldi. Ákem dúnıeden erte qaıtty. 1985 jyly oqý men jumysty qatar ala júrip, «Mańǵyshlaq­neftestroı» tresinde kassır bolyp jumys atqardym. Sóıtip eńbek tájirıbemniń paraǵy 18 jasymda ashyldy. 1987 jyly oblystyq tu­ty­ný­shylar odaǵynyń kóterme saýda bazasyna qoıma meńgerýshiligine joldama alyp, 1990 jyly № 48 ÝRSa PGMK dúkeniniń dırek­tory boldym. Atqarýshylyq tárti­bim, jaýapkershiligim maǵan kez kelgen qıyn máseleni oryndaı alýyma múmkindik berdi. Eńbek ótilimniń basynan bastap alǵa jáne joǵary jyljýy men úshin qalypqa aınaldy. Men árdaıym qym-qýyt tirshilikpen qosa adamdardyń jetispeýshiligin, qajettiligin sezinetinmin. Olarǵa kómektesip, qýanysh syı­laýǵa tyry­syp júrdim. Biz azyq-túlik, kıimder men kerekti zattar satyp alyp, qaı jerge qajet bolsa sonda aparyp júr­dik. Janymda balalarym boldy. Biraq men mu­ny­men toqtamaı, qa­ıy­rym­dylyq qo­ry­na kirgim keldi. Osy­laısha 1997 jyly qajylyqqa bar­dym. Keńes surap, bata alǵym keldi. Alla kúshimdi nyǵaıtyp, qajylyq­tan kele «Muhammed» JShS dep ata­latyn uıymdy joldasym ekeýmiz quryp, basy-qasynda boldyq. Munda meniń kómekshilerim, pikirlesterim kóp,  al seriktestik qaıyrymdy­lyq­tyń úlken baǵdarlamasy boıynsha ju­mys jasap jatyr. Keıinirek mende ónimi halqyma paı­daly bolatyndaı jáne adam­dar­ǵa kómektese alatyndaı ónim óndi­retin kásiporyn ashý týraly ıdeıa paıda boldy. Bul da birinshi Alla­nyń, ekinshi joldasymnyń qoldaýy arqyly júzege asty, deıdi Sáýle qajy. Sáýle qajy Berdihanqyzynyń bıznes salasynda tabysty, jemisti bolýynyń syry Mańǵystaý obly­sy­nyń tyń bastamalarǵa jol sa­lyp, kásipkerlik ashyp, oblystyń saýda jáne áleýmettik ınfra­qu­ry­lymyn budan ári jaqsyraq, úlkeni­rek damytýdaǵy úzdiksiz alǵa um­ty­lýyna baılanysty. Kásibı deńgeıin turaqty kótere otyryp, ol qar­a­paıym satýshydan Mańǵys­taý ob­ly­­syndaǵy iri JShS-lardyń biri­niń dırektorlyǵyna deıin kóterildi. «Muhammed» JShS kásipornyn joldasym ekeýmiz Prıozernyı aq­sa­qaldarynyń batasymen ashtyq. Onyń ashylýymen 60 adamdy ju­mys ornymen qamtı aldyq, sondaı-aq ondaǵy jumysshylardyń 95 paıyzy názik jan­dylar. Áıelderdi oqy­typ, jumysqa tur­ǵyzý, kóp balaly ot­basy­lary­na kómek, seriktestik ju­mys­shy­la­ry­na jáne qala tur­ǵyn­­daryna das­tarqan jaıý kásiporynnyń ıgi dás­túrine aınaldy. 1999 jyldan Sáý­le qajy Berdihan­qy­zy Qazaqstannyń isker áıelder assosıa­sııa­synyń Mańǵystaý oblystyq fılıalyn basqarady. Jumys barysymen aýdandarda jıi bolyp, aımaq­tyń belsendi jáne maq­satker áıelderin bir ujymǵa jınady. Kóp uzamaı qajy apa­myzǵa kásibı halyq emshileriniń Mań­ǵystaý ob­lystyq ortalyǵyn  basqarý da senip  tapsyrylady. 2003 jyldan bastap Mańǵystaý oblysy ákimi janyndaǵy áıelder isi jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa tór­aǵasynyń orynbasary bolyp qyzmet atqaramyn.  Assosıasııa aıa­synda «Áıel­der jarlylyqqa qar­sy» ak­sııa­syn ótkizdik. Sondaı-aq Mańǵys­taý oblysynyń alys aýyl­daryndaǵy qartaıǵan kisiler men kóp balaly ana­larǵa syılyqtar men azyq-túlik­ter taratylyp, zań­dy quqyqtar tý­raly konsýltasııalar beriledi. Ob­lystyq aýrýhana dárigerleri  de úles qosyp, bizben birge aralaıdy. «Mu­ham­med» JShS Quryq, Aqjigit aýyl­dary men Ja­ńa­ózen qalasynda, ob­lystyq zaǵıp­tar jáne mylqaýlar qo­ǵamyna, qart­tar jáne balalar úıine,  qalalyq múgedekter qoǵamyna, ob­lystyq «Baldyrǵan» qoryna, UOS ardagerlerine tu­raqty kómek kór­se­tedi. Prıozer­nyı aýy­ly­nyń bala­lary biz­diń na­zary­myz­dan esh­qa­shan tys qalǵan emes, olar úshin alǵash­qy qo­ńyraý kúni men Jańa jylda merekelik mektep erteń­gi­likterin jasaımyz. Bala kezimde kóp balaly bolsam degen armanym bolatyn. О́ıt­keni ózim úlken otba­sydan shyqtym jáne kóp balaly otbasyǵa kelin bop tústim. Alla­ǵa shúkir, maqsatym oryndaldy. Azamatym Bá­ıimbet Álim­betuly Molda­qadyrov ekeýimiz eki ul, úsh qyz tárbıelep otyrmyz. Otbasylyq jáne qoǵamdyq qyz­met mindetterin bir arnaǵa to­ǵys­ty­ryp, qalaı alyp júresiz? Biz Sáýle Berdihanqyzyna osyndaı saýal qoıdyq. Munyń barlyǵy azamatym Bá­ıim­bet Álimbetulynyń arqasy. Ba­lalarym da kómektesedi. Bız­nesim­niń ekinshi tarmaǵy 2002 jy­ly bas­tal­ǵan, «Jańaózen sút ónimderi zaýyty» JShS-nyń basshylyǵyna kelýimmen úlken jumystar atqa­rylyp, tabysqa jettik dep senimmen aıta alamyn. Qulaǵaly turǵan ǵımaratqa tolyq­qan­dy kúrdeli jón­deý ótkizilip, jańa zamanaýı qu­ral-jabdyqtar, muzdat­qysh­tar sa­typ alyndy. Zaýyttyń iske qosy­lýy jańaózendikter men bizdiń ot­basymyz úshin naǵyz merekege aı­nal­dy desem artyq aıtqandyq emes. О́ndiriske mamandar qaıtyp keldi. Ja­qynda biz óndiristiń qaıta jań­ǵyrýy men 30 jyldyq mereı­toıyn atap óttik. Zaýyt ashylǵan­nan bastap eńbek etken tájirıbeli mamandar beınesinde senimdi tirek tap­tym.  Jumy­lyp judyryq bo­lyp, birikkenimizdiń nátıjesinde jaqsy kórsetkishterge jettik. Al 2005 jyl­ǵa qaraı birden 4 maqsa­ty­myzdy sheship aldyq. Zaýyt shy­ǵaratyn ónim túrin kóbeıtip, taralý rynogyn ke­ńeı­tip, jańa tehnologııalar engizdik. Sondaı-aq fır­ma­nyń arnaıy qapta­masyn jasap shyǵardyq. 2006 jyly halyqtyń sú­ıikti sýsyny túıe súti­nen óndi­riletin shubatty óndiriske shyǵarý týraly jospar jasadyq. Biz shy­ǵa­ratyn sút ónimderi Jańaózende ǵa­na emes, oblysta da úlken sura­nysqa ıe. Al Almaty jáne Astana qalalaryna jańa ónim jıyny ushaq arqyly jıi jetkizilip turady. О́nimniń satylatyn aýmaǵy men qam­tamasyz etý jaǵy, sapasy joǵa­ry bol­ǵandyqtan zaýyttyń isi jaq­sy jol­ǵa qoıyldy. Bul bizdiń bız­nesi­mizdiń óristep kele jatqanyn kór­se­tedi. Ol kisi osylaı deıdi. Bıznestegi tabysy men qoǵam­dyq qyzmetiniń tabysty syryn eń aldy­men otbasy, joldasynyń qol­daýy men alatyn jáne aınaladaǵy adamdarmen bólisetin mahabbaty dep esep­teıtin jan dini men diline berik. О́z baqytyn baılyq pen dańq­tan emes, eliniń birligi men bola­shaq aby­roıynan izdeıtin jan basqa baqyt izdemeıdi de. Izgilik pen jan meıirimin, qolushyn berýdi dúnıedegi maqsaty dep sanaıtyn Sáýle apaıymyz naǵyz qyryq shyraqty áıel. Venera TÚGELBAI, Mańǵystaý oblysy.